Η αυξανόμενη ανησυχία βασίζεται σε προβλέψεις ότι η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας μπορεί να ξεπεράσει τους 1,5°C (από τα προβιομηχανικά επίπεδα) ήδη μέσα στην επόμενη δεκαετία, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών επιπτώσεων και μη αναστρέψιμων αλλαγών στο κλίμα.

Η πιο μελετημένη προσέγγιση είναι η έγχυση αερολυμάτων στη στρατόσφαιρα, εμπνευσμένη από ηφαιστειακές εκρήξεις, όπως εκείνη του Πινατούμπο, που προκάλεσε προσωρινή ψύξη του πλανήτη μέσω της απελευθέρωσης διοξειδίου του θείου. Θεωρητικά, μια παρόμοια τεχνική θα μπορούσε να αντανακλά μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας και να μειώνει γρήγορα τη θερμοκρασία της επιφάνειας του πλανήτη, περιορίζοντας συμπτώματα όπως το λιώσιμο των παγετώνων. Αν υπάρχει μία τέτοια τεχνολογία σχετικά οικονομική και εύκολη, τι εμποδίζει την εφαρμογή της; 

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι τέτοιες παρεμβάσεις ενδέχεται να διαταράξουν τον υδρολογικό κύκλο και τα παγκόσμια μοτίβα βροχόπτωσης (π.χ., γεωγραφική ή/και χρονική μετατόπιση των μουσώνων), να μειώσουν την συγκέντρωση όζοντος στην στρατόσφαιρα (το οποίο μας προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία) και να έχουν αβέβαιες επιπτώσεις σε οικοσυστήματα και γεωργία. Ορισμένες περιοχές μπορεί να αντιμετωπίσουν εντονότερη ξηρασία, ενώ άλλες αύξηση στη συχνότητα ακραίων βροχοπτώσεων ή αυξημένη εξάπλωση ασθενειών. Επιπλέον, αν μια τέτοια τεχνολογία εφαρμοστεί, θα πρέπει να συνεχιστεί για δεκαετίες, καθώς η απότομη διακοπή της θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομη και επικίνδυνη αύξηση της θερμοκρασίας, το λεγόμενο «σοκ τερματισμού». 

Παράλληλα, απουσιάζει ένα σαφές διεθνές πλαίσιο διακυβέρνησης, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για πιθανές μονομερείς ενέργειες από κράτη ή ιδιωτικούς φορείς. Έτσι, ενώ η έρευνα κρίνεται αναγκαία από πολλούς, είναι πολλοί και αυτοί που ζητούν πλήρη απαγόρευση σε οποιαδήποτε μέθοδο γεωμηχανικής. 

Σε κάθε περίπτωση, η ηλιακή γεωμηχανική δεν αποτελεί “από μηχανής θεά”. Τα ρίσκα που φέρει είναι υπερβολικά. Παράλληλα, δεν αντιμετωπίζει τη βασική αιτία του προβλήματος, δηλαδή τη συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου, και δεν αντιμετωπίζει μία από τις βασικότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που είναι η απορρόφηση διοξειδίου του άνθρακα και άρα οξίνιση των ωκεανών (με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανθρώπινη υγεία και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων). 

Εφόσον το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης είναι η μείωση της διαφυγής της υπέρυθρης ακτινοβολίας στο διάστημα λόγω της αύξησης στη συγκέντρωση των θερμοκηπικών αερίων, η μόνη πρακτική και ασφαλής λύση σε αυτό το πρόβλημα φαίνεται να είναι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Τέλος, ακόμα και αν αδιαφορήσουμε για όλα τα παραπάνω, πιθανή υιοθέτηση μιας μεγάλης κλίμακας ηλιακής γεωμηχανικής στρατηγικής θα δώσει αυτομάτως το μήνυμα στους μεγαλύτερους εκπομπούς αερίων του θερμοκηπίου να αποσύρουν τις όποιες δεσμεύσεις τους και να διατηρήσουν χωρίς ενδοιασμό το καταστροφικό για το περιβάλλον και τον άνθρωπο επιχειρηματικό τους μοντέλο. 

Παραπομπές:

[1] The Salata Institute. “The Harvard Solar Geoengineering Research Program – the Salata Institute,” April 7, 2026. https://salatainstitute.harvard.edu/research-initiatives/the-harvard-solar-geoengineering-research-program/.

[2] Horton, Joshua B. “Solar Geoengineering Landscape Analysis.” Submitted to the Rockefeller Foundation, n.d. https://salatainstitute.harvard.edu/wp-content/uploads/2024/06/solar_geoengineering_scoping_study_v2.pdf.

[3] Moreno-Cruz, Juan, David M. McEvoy, Matthew McGinty, and Todd L. Cherry. “The Economics and Governance of Solar Geoengineering.” Review of Environmental Economics and Policy 19, no. 1 (December 23, 2024): 1–24. https://doi.org/10.1086/733652.

Η IPCC δίνει παγκόσμια διάμεση τιμή 12 gCO₂-eq/kWh για την πυρηνική σε πλήρη ανάλυση κύκλου ζωής, με την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο να είναι περίπου 40 φορές πιο ρυπογόνα. Για τη γαλλική πυρηνική ενέργεια, οι σχετικές αναλύσεις κατεβαίνουν περίπου στα 4–6 gCO₂-eq/kWh, ακριβώς επειδή τα ανάντη στάδια τροφοδοτούνται ήδη από πολύ αποανθρακοποιημένο ηλεκτρικό μίγμα. Άρα η γαλλική πυρηνική είναι επιπρόσθετα χαμηλών εκπομπών λόγω των ΑΠΕ. Από την εξίσωση του Προέδρου όμως αφαιρέθηκε η εξόρυξη ουρανίου, ο εμπλουτισμός, οι κατασκευές, το καύσιμο, τα απόβλητα και η αποξήλωση στο τέλος της ζωής των εργοστασίων που αυξάνουν τις εκπομπές σε πολύ μεγαλύτερα επίπεδα.

Κάτι ακόμη που αφαιρέθηκε σκοπίμως από το αφήγημα είναι το νερό. Στη Γαλλία, σύμφωνα με επίσημη ανάλυση του Haut-commissariat à la stratégie et au plan, το 47% των υδατικών απολήψεων το 2020 συνδεόταν με τον ενεργειακό τομέα, ιδίως λόγω πυρηνικών σταθμών με ανοιχτό κύκλωμα ψύξης. Και το ίδιο το γαλλικό κράτος αναγνωρίζει ότι σε περιόδους ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών οι πυρηνικοί σταθμοί μειώνουν ή διακόπτουν τη λειτουργία τους. Με άλλα λόγια η πυρηνική ενέργεια προκαλεί υδρολογική πίεση.

Και εδώ έρχεται η τρίτη αποσιώπηση: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο ίδιος ο γαλλικός διαχειριστής RTE είναι σαφής: η κλιματική ουδετερότητα το 2050 είναι αδύνατη χωρίς σημαντική ανάπτυξη των ΑΠΕ, ενώ για το 2030 χρειάζεται να αναπτυχθούν «όσο το δυνατόν ταχύτερα» οι ώριμες ανανεώσιμες τεχνολογίες. Άρα το κλειδί δεν είναι η πυρηνική ως απάντηση, αλλά η ταχεία ανάπτυξη ΑΠΕ, δικτύων, αποθήκευσης και εξοικονόμησης, με ειλικρίνεια για όλες τις εκπομπές και όλες τις επιπτώσεις. Τέλος, η ρωσική εξάρτηση δεν έχει εξαφανιστεί: παραμένει σε κρίσιμα στάδια της αλυσίδας καυσίμου και ειδικά στην επεξεργασία ανακυκλωμένου ουρανίου. Επομένως, το αφήγημα περί πλήρους πυρηνικής “κυριαρχίας” είναι υπερβολικό.

Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη αποσιώπηση: το κόστος και η καθυστέρηση. Τα νέα πυρηνικά δεν είναι λύση άμεσης απόδοσης, αλλά έργα πανάκριβα, αργά και υψηλού ρίσκου. Ακόμη και στη Γαλλία, ο πρώτος νέος πυρηνικός αντιδραστήρας δεν αναμένεται πριν από το 2038, δηλαδή σε μια χρονική στιγμή όπου η ενεργειακή μετάβαση θα έπρεπε ήδη να έχει προχωρήσει αποφασιστικά με ΑΠΕ, αποθήκευση και νέα δίκτυα. Με άλλα λόγια, η πυρηνική υπόσχεση σήμερα κινδυνεύει να φτάσει όταν πλέον δεν θα είναι αυτή που θα κρίνει τη μάχη της απανθρακοποίησης.

Οι δηλώσεις του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο ίδιο συνέδριο αναδεικνύουν μια πολιτική αντίφαση. Από τη μία αναγνωρίζει ότι οι ΑΠΕ ήδη στηρίζουν την ελληνική ηλεκτροπαραγωγή, μειώνουν τις τιμές και ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Από την άλλη ανοίγει τώρα τη συζήτηση για την εξαιρετικά ακριβή πυρηνική ενέργεια, ενώ προωθεί ταυτόχρονα εξορύξεις υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγόμενο LNG. Αυτό συνιστά ένα αντιφατικό ενεργειακό μείγμα που προσπαθεί να τα χωρέσει όλα: και ορυκτά καύσιμα, και πυρηνικά, και ΑΠΕ. Και τελικά, το κόστος αυτής της αντίφασης μετακυλίεται στους πολίτες και στο περιβάλλον.

Σύμφωνα με το άρθρο της Lisa Friedman στους New York Times (13 Φεβρουαρίου 2026), ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να διαγράψει τα επίσημα επιστημονικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία η κλιματική αλλαγή αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, τερματίζοντας έτσι τη νομική εξουσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης να ελέγχει τις εκπομπές ρύπων που οδηγούν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Δηλαδή, ανακαλεί το λεγόμενο «Endangerment Finding» (Πόρισμα Επικινδυνότητας) του 2009, που αποτέλεσε τη νομική βάση με την οποία η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) υποχρεώθηκε να ρυθμίζει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου βάσει του Clean Air Act.

Τι σημαίνει πρακτικά;

Η ανάκληση του Endangerment Finding δεν αποτελεί απλή διοικητική πράξη. Αγγίζει τον πυρήνα της αμερικανικής περιβαλλοντικής πολιτικής των τελευταίων δεκαπέντε ετών.

Συγκεκριμένα:

1. Αποδυναμώνεται η νομική βάση ρύθμισης των εκπομπών.
Χωρίς το πόρισμα, η EPA δυσκολεύεται να τεκμηριώσει νομικά την ανάγκη επιβολής ορίων στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

2. Διευρύνεται το περιθώριο χαλάρωσης κανονισμών.
Η κίνηση ανοίγει τον δρόμο για αναθεώρηση ή κατάργηση προτύπων κατανάλωσης καυσίμου στα οχήματα και περιορισμών εκπομπών σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Υποστηρικτές της απόφασης υπερθεματίζουν ότι περιορίζει την «ρυθμιστική υπερβολή» και ενισχύει την ενεργειακή ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ. Αντίθετα, κλιματολόγοι και πρώην αξιωματούχοι περιβαλλοντικής πολιτικής επισημαίνουν ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη προσπάθεια αποδόμησης της ομοσπονδιακής κλιματικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών.

Ο πρώην Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η κατάργηση αυτή σημαίνει ότι: «Θα είμαστε λιγότερο ασφαλείς, λιγότερο υγιείς και λιγότερο ικανοί να καταπολεμήσουμε την κλιματική αλλαγή και όλα αυτά για να μπορέσει η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων να βγάλει ακόμη περισσότερα χρήματα».

Η διεθνής διάσταση

Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο όπου οι επιστημονικές μετρήσεις δείχνουν συνεχή άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας και αύξηση της συχνότητας ακραίων φαινομένων. Η αποδυνάμωση της ρυθμιστικής βάσης στις ΗΠΑ, μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες και ιστορικά σημαντικούς εκπομπούς, επηρεάζει το διεθνές πολιτικό κλίμα.

Η κλιματική πολιτική στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε διαχρονικά διακομματικές στιγμές συναίνεσης. Από τη δημιουργία της EPA επί Ρίτσαρντ Νίξον έως τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα υπό τον Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, η περιβαλλοντική προστασία αποτελούσε θεσμική συνέχεια. Η τρέχουσα εξέλιξη διαφοροποιείται από αυτή την παράδοση.

Ένα σημείο καμπής

Η ανάκληση του Endangerment Finding δεν καταργεί την κλιματική αλλαγή ως φυσικό φαινόμενο. Αλλά μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο το αμερικανικό κράτος αναγνωρίζει και ρυθμίζει τον κίνδυνο.

Το επόμενο διάστημα θα κριθεί στα ομοσπονδιακά δικαστήρια. Η νομική αντιπαράθεση αναμένεται να είναι εκτεταμένη και να επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα: εάν και με ποια τεκμηρίωση μπορεί μια κυβέρνηση να αναθεωρήσει μια επιστημονική κρίση που αποτέλεσε θεμέλιο περιβαλλοντικής πολιτικής για πάνω από μία δεκαετία.

Και κάτι άλλο αξιοσημείωτο αναδύεται, με τη δυνατότητα, κατά τη γνώμη μου, να ξεγελάσει τα έθνη. Βρισκόμαστε σε μια διχασμένη πραγματικότητα:

Στη μία εκδοχή του κόσμου, η κλιματική δράση συνεχίζεται μέσα από δίκτυα συνεργασίας, επενδύσεις και πολιτικές με σκοπό να αναχαιτήσουν την κλιματική κρίση. Πρόκειται για μια μετάβαση πιο αθόρυβη, λιγότερο συγκρουσιακή, συχνά ανομοιογενή, αλλά σταθερή. Βασίζεται στη φροντίδα, στη διαχείριση των φυσικών πόρων με όρους ανθεκτικότητας και δίκαιης μετάβασης, αλλά και στη διάχυση της ευθύνης πέρα από το κράτος.

Η άλλη; Η παραπάνω…όπου η εθνική κυριαρχία επαναπροσδιορίζεται ως ενεργειακή αυτονομία χωρίς περιορισμούς. Η κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο ανταγωνιστικότητας. Τέλος, η κλιματική πολιτική περιορίζεται ή αναστέλλεται στο όνομα της ανάπτυξης.

Ποιο μονοπάτι άραγε θα κερδίσει;
Η απάντηση δεν αποφασίζεται αποκλειστικά στις αίθουσες διαπραγμάτευσης ή στα πολιτικά γραφεία.

Η ιστορία δεν γράφεται σε ένα μόνο θεσμικό πεδίο. Γράφεται ταυτόχρονα σε πολλά. Και η κατεύθυνσή της παραμένει ανοιχτή.

Πηγή: Friedman, L. (2026, February 12). Trump administration erases government’s power to fight climate change. The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/02/12/climate/trump-epa-greenhouse-gases-climate-change.html

Διανύοντας την 10η επέτειο της Συμφωνίας του Παρισιού, η COP30 που πραγματοποιήθηκε στη Belém της Βραζιλίας (10–21 Νοεμβρίου 2025), χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως η COP της εφαρμογής (Implementation COP). Η Μαρίνα Σίλβα, Υπουργός Περιβάλλοντος της Βραζιλίας, σχολιάζει: «Αυτή η COP αποκάλυψε πόσο ανεπαρκείς είναι οι πράξεις μας» [1]. Ωστόσο, σημειώνει: «αυτά τα 30 χρόνια καταφέραμε να κρατήσουμε συνδεδεμένα όνειρα και πράξεις, κάτι που, αν δεν υπήρχε η Συμφωνία του Παρισιού, θέτοντας τον στόχο για τους 1,5 βαθμούς, θα μας πήγαινε στους 4 βαθμούς Κελσίου» (Εικ. 1). Παράλληλα με το συμφωνηθέν κείμενο, η προεδρία παρουσίασε το Belém Action Package [2], ένα σύνολο εθελοντικών πρωτοβουλιών. Σε αυτό περιλαμβάνονται ένα μη δεσμευτικό σχέδιο περιορισμού των ορυκτών καυσίμων, ο στόχος για τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καθώς και η δημιουργία μηχανισμού για τη δίκαιη μετάβαση (Just Transition) [3].

Εικόνα 1. Προβλεπόμενη άνοδος της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας έως το 2100, συγκρίνοντας τις εκτιμήσεις του 2015 (IPCC AR5, πριν τη Συμφωνία του Παρισιού) με τις επικαιροποιημένες προβλέψεις του 2025, βασισμένες στην ανάλυση του Rhodium Group, δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού.

Απουσία Δεσμεύσεων για τα Δάση

Ένας από τους λόγους που η Belém επιλέχθηκε για να φιλοξενήσει το φετινό συνέδριο ήταν γιατί η κυβέρνηση της Βραζιλίας ήθελε τα συμμετέχοντα μέλη να βιώσουν από κοντά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή. Πράγματι, πολλοί σημειώνουν ότι η θερμοκρασία στο συνέδριο ήταν αποπνικτικά υψηλή. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την IPCC, ο Αμαζόνιος βρίσκεται σε αυξανόμενο κίνδυνο ξηρασίας (Εικ. 2), με σοβαρές επιπτώσεις στον υδρολογικό κύκλο, στη βιοποικιλότητα και στην ικανότητά του να απορροφά άνθρακα. Τι σημαίνει αυτό για το παγκόσμιο κλίμα; Η αποδυνάμωση του ρόλου του Αμαζονίου ως ρυθμιστή του κλίματος ενδέχεται να ενισχύσει την παγκόσμια υπερθέρμανση. Παρόλα αυτά, οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν να θεσπίσουν κάποιο δεσμευτικό στόχο για την αποψίλωση των δασών [4]. Η Βραζιλία, όμως, δεν θα εγκαταλείψει αυτή την πρωτοβουλία και αναμένεται να ανακοινωθεί εθελοντικό σχέδιο δράσης στην COP31, που θα διεξαχθεί στην Τουρκία.

Εικόνα 2. Ποσοστιαία μεταβολή του συνολικού υετού σε περίπτωση παγκόσμιας υπερθέρμανσης κατά 2°C (σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα) σύμφωνα με το σενάριο SSP3-7.0 του CMIP6. Πηγή: IPCC WGI Interactive Atlas / Regional information.

Ορυκτά

Η προεδρία φέτος έθεσε πολύ υψηλά τον πήχη της κλιματικής φιλοδοξίας και επιχείρησε να συμπεριλάβει στην απόφαση έναν λεπτομερή χάρτη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, με την υποστήριξη 80 κρατών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της επιστημονικής κοινότητας. Δυστυχώς, τελικά αυτό δεν συμφωνήθηκε από τα κράτη μέλη, με πετρελαιοεξαγωγικές χώρες να μπλοκάρουν την απόφαση. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν να μην υπάρχει καμία αναφορά στα ορυκτά καύσιμα στο συμφωνηθέν κείμενο. Ωστόσο, μετά το κλείσιμο της COP30, η Κολομβία και η Ολλανδία ανακοίνωσαν τη συνδιοργάνωση της Πρώτης Διεθνούς Διάσκεψης για τη Δίκαιη Μετάβαση μακριά από τα Ορυκτά Καύσιμα, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 28–29 Απριλίου 2026 στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας, με στόχο τη διαμόρφωση ενός ανεξάρτητου πλαισίου διεθνούς συνεργασίας [5].

Προσαρμογή, Απώλειες και Ζημίες και Χρηματοδότηση

Μία ενδιαφέρουσα στροφή στην κλιματική ατζέντα είναι η έμφαση στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (Climate Adaptation). Όταν διαμορφώθηκε πρώτα η Συμφωνία-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Framework Convention on Climate Change ή UNFCCC), έπειτα από πολυετείς εκκλήσεις της επιστημονικής κοινότητας, η έμφαση ήταν σχεδόν αποκλειστικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Σήμερα δεν μιλάμε μόνο για αντιμετώπιση (Climate Mitigation), δηλαδή για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και για προσαρμογή, καθώς και για Απώλειες & Ζημίες (Loss & Damage). Οι απώλειες αναφέρονται σε οικονομικές και μη ζημίες που υφίστανται τα κράτη όταν η προσαρμογή δεν είναι πλέον επιλογή. Αυτά είναι και τα τρία βασικά μέρη των οικονομικών ροών που συζητήθηκαν, οι οποίες αγγίζουν τα 300 δισ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035, αποτέλεσμα της COP29. Από αυτό το ποσό, μόνο ένα μικρό μέρος θα κατευθυνόταν αρχικά σε προγράμματα προσαρμογής, όμως στη συνέχεια τριπλασιάστηκε στα 120 δισ., χωρίς παρ’ όλα αυτά να θεωρείται επαρκές σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες [6].

Θετικές πρωτοβουλίες: Δείκτες για τη δημόσια υγεία και διάλογος για το εμπόριο

Εν όψει της κοινής έκθεσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Κυβέρνησης της Βραζιλίας, σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη δημόσια υγεία, ανακοινώθηκε και το Σχέδιο Δράσης της Μπελέμ για την Υγεία (Belém Health Action Plan), το οποίο προέκυψε ως μέρος των εθελοντικών συμφώνων. Πράγματι, τα ευρήματα της έκθεσης είναι σοκαριστικά, με πάνω από 540.000 θανάτους ετησίως λόγω ακραίας ζέστης και 1 στα 12 νοσοκομεία να διατρέχουν ρίσκο διακοπής λειτουργίας λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων. Ως εκ τούτου, η έκθεση καλεί τα κράτη να συμπεριλάβουν τη δημόσια υγεία στα εθνικά σχέδια για το κλίμα (Nationally Determined Contributions), που προβλέπονται από τη Συμφωνία του Παρισιού, και να επενδύσουν στην εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού καθώς και σε ανθεκτικές υποδομές [7].

Επιπρόσθετα, για πρώτη φορά, το διεθνές εμπόριο αποτελεί μέρος των διαπραγματεύσεων, μία θετική εξέλιξη, καθώς αποτελεί συνδετικό κρίκο μεταξύ των εθνικών οικονομιών. Η εξέλιξη αυτή επηρεάστηκε σημαντικά από την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβάλει φόρο άνθρακα στα εισαγόμενα προϊόντα. Αν και η ατζέντα αυτή μόλις άνοιξε, θα έχει ενδιαφέρον το πώς θα εισέλθουν στη συζήτηση και σχετικοί τομείς, ιδιαίτερα δύσκολοι στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα (οι λεγόμενοι hard-to-abate sectors), όπως η ναυτιλία και οι αερομεταφορές [8].

Επίλογος: τι διακυβεύεται

Αξιοσημείωτη ήταν επίσης η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών από τις διαπραγματεύσεις, με τον πρόεδρο Trump να υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν υπάρχει, παρά το γεγονός ότι τα δεδομένα είναι αμείλικτα και οι επιπτώσεις είναι πλέον εμφανείς σε παγκόσμια κλίμακα. Η στροφή αυτή αντικατοπτρίζεται και σε άλλα μέρη, όπως η ΕΕ, που συνήθιζε να ηγείται, αλλά πλέον δείχνει σημάδια οπισθοχώρησης [9]. Είναι σημαντικό να σημειωθεί εδώ ότι οι αποφάσεις στις COP λαμβάνονται με τον κανόνα της ομοφωνίας. Ως εκ τούτου, οι αποφάσεις κινούνται με βάση τον ελάχιστο κοινό παρονομαστή, πράγμα που εγείρει σημαντικές ανησυχίες την ώρα που οι συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σπάνε ρεκόρ 800.000 ετών [10]. Ωστόσο, η δυναμική των εθελοντικών πρωτοβουλιών και συμμαχιών, δείχνει ότι η κλιματική δράση συνεχίζει να προχωρά και πέρα από τις επίσημες αποφάσεις, διαμορφώνοντας νέες εστίες πολιτικής βούλησης και συνεργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο [11].

Η Ευρώπη έχει αναδειχθεί παγκόσμια πρωτοπόρος στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Όμως, την ώρα που οι Βρυξέλλες υιοθετούν τον Κανονισμό για το Μεθάνιο και τον νέο στόχο «μηδενικών καθαρών εκπομπών» έως το 2050, η Ελλάδα αποφάσισε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο: γεωτρήσεις για φυσικό αέριο στο Ιόνιο Πέλαγος.

Η κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία με κοινοπραξία που περιλαμβάνει την αμερικανική ExxonMobil (60%), την Energean (30%) και τη HELLENiQ Energy (10%), για την εξερεύνηση του λεγόμενου «Block 2» δυτικά της Κέρκυρας. Πρόκειται για σύμπραξη σε εντελώς αρχικό στάδιο διερεύνησης ύπαρξης αξιόλογων κοιτασμάτων, δηλαδή μια μακροπρόθεσμη επένδυση, κατά πλειοψηφία ξένων συμφερόντων.

Αλλά το ερώτημα παραμένει: μπορεί να θεωρηθεί “ενεργειακή ασφάλεια” μια επένδυση που πηγαίνει αντίθετα με τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς στόχους;

Μια απόφαση σε πλήρη αναντιστοιχία με την κλιματική πραγματικότητα

Η ΕΕ, μέσω του Fit for 55 και του European Green Deal, έχει χαράξει μια ξεκάθαρη πορεία: μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030, σταδιακή κατάργηση του φυσικού αερίου από την ηλεκτροπαραγωγή, και επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, ΑΠΕ και ενεργειακή αποδοτικότητα.
Η απόφαση της Ελλάδας να ξεκινήσει νέες εξορύξεις το 2026 δείχνει μια αναχρονιστική επιμονή σε ένα καύσιμο που ήδη θεωρείται «ενδιάμεση λύση» προς το τέλος του.

Το φυσικό αέριο είναι μεν λιγότερο ρυπογόνο από τον άνθρακα, αλλά το μεθάνιο (CH₄) που διαρρέει σε κάθε στάδιο εξόρυξης και μεταφοράς είναι πολλαπλά πιο ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου. Οι νέες γεωτρήσεις συνεπώς απειλούν να αυξήσουν εκπομπές που η Ευρώπη παλεύει να μηδενίσει. Και ακόμη κι αν η εξόρυξη αποδειχθεί τελικά επιτυχής, αυτό δεν θα συμβεί πριν περάσουν αρκετά χρόνια — πιθανότατα σε μια εποχή όπου η ΕΕ θα έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά στους στόχους της για απανθρακοποίηση και η ζήτηση για φυσικό αέριο θα έχει μειωθεί δραστικά.

Οι σχέσεις με την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιβάλλει «κυρώσεις» για την επιλογή εξόρυξης, όμως θα παρακολουθεί στενά τη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία — από τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έως τον Κανονισμό για το Μεθάνιο. Εάν η Ελλάδα αποτύχει να ελέγξει διαρροές ή να τηρήσει τα όρια εκπομπών, κινδυνεύει με παραπομπή στο Δικαστήριο της ΕΕ και πρόστιμα.

Πέρα από το νομικό επίπεδο, το πολιτικό μήνυμα είναι ακόμη πιο βαρύ: η Ελλάδα εμφανίζεται ως “αδύναμος κρίκος” στην πράσινη μετάβαση της Ευρώπης, αν προσθέσουμε και το πρόσφατο πολιτικό “αυτογκολ”: η Ελλάδα, με τη μεγαλύτερη ναυτιλία στον κόσμο υπονόμευσε την κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική για την κλιματική ουδετερότητα ζητώντας χαλάρωση των στόχων απανθρακοποίησης της ναυτιλίας υπό την πίεση των ΗΠΑ. 

Η στάση αυτή, σε συνδυασμό με την επιμονή στις εξορύξεις, διαβρώνει την αξιοπιστία της Ελλάδας ως εταίρου που μπορεί να ηγηθεί στην πράσινη μετάβαση της Μεσογείου.

Εν κατακλείδι

Η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι ζωτικής σημασίας, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όμως, η ασφάλεια δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε πηγές που επιδεινώνουν την κρίση που ήδη απειλεί την επιβίωση μας.

Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα δεν είναι να βρει αέριο, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ευημερία χωρίς να καταστρέφει το περιβάλλον — επενδύοντας σε ΑΠΕ, εξοικονόμηση, αποθήκευση και καινοτομία. Η απόφαση για νέες γεωτρήσεις στο Ιόνιο δεν είναι απλώς ενεργειακή επιλογή· είναι πολιτική δήλωση κατεύθυνσης. Και σήμερα, αυτή η κατεύθυνση δείχνει προς τα πίσω.
Αν η Ελλάδα θέλει να ανήκει στην πρωτοπορία της πράσινης Ευρώπης, πρέπει να το αποδείξει όχι με λόγια, αλλά με έργα — και τα γεωτρύπανα δεν είναι τέτοιο έργο.

]]> https://climatebook.gr/i-epistimi-apanta-ston-tramp-ta-klimatika-montela-eichan-dikio/ Sun, 28 Sep 2025 05:30:42 +0000 https://climatebook.gr/?p=12787 Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ στις 23 Σεπτεμβρίου 2025 αποκάλεσε τους «επιστήμονες του κλίματος ηλίθιους» κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στον ΟΗΕ, δεν έλεγε απλώς μια προκλητική φράση, αλλά επιχείρησε να υπονομεύσει την αξία της επιστημονικής γνώσης. Η δημοσίευση «Evaluating the Performance of Past Climate Model Projections» (Hausfather et al. 2020) αποδεικνύει ότι η ρητορική αυτή δεν έχει καμία βάση στην πραγματικότητα.

Σε αυτή την έρευνα, οι συγγραφείς εξέτασαν πώς αντέδρασαν τα παλιότερα κλιματικά μοντέλα με 17 προσομοιώσεις που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 1970 και 2007, συγκρίνοντάς τες με τις πραγματικές παρατηρήσεις θερμοκρασίας έως το 2017.

Τα κύρια ευρήματα είναι εντυπωσιακά:

• Από τις 17 προβολές, 10 μοντέλα έδωσαν τιμές θερμοκρασίας συμβατές με τις παρατηρήσεις όταν συγκρίθηκαν ως προς την αλλαγή θερμοκρασίας διαχρονικά.
• Όταν συνυπολογίστηκαν οι αποκλίσεις μεταξύ των αναμενόμενων και των πραγματικών παραγόντων που επηρεάζουν το κλίμα (π.χ. εκπομπές CO₂, άλλα αέρια, ηφαιστειακές εκρήξεις), τότε 14 από τα 17 μοντέλα «επαληθεύονται», δηλαδή θεωρούνται συνεπή με τις παρατηρήσεις.
• Δεν εντοπίστηκε συστηματική υπερεκτίμηση ή υποεκτίμηση της θέρμανσης από τα μοντέλα — τα λάθη φαίνεται να οφείλονται κυρίως σε ασυμφωνίες στην υπολογισμένη πορεία των εξωτερικών παραγόντων.

Αυτά τα στοιχεία καταρρίπτουν τον ισχυρισμό ότι η επιστημονική κοινότητα κάνει λάθος με συστηματικότητα — αντίθετα, δείχνουν ότι τα μοντέλα, ακόμη και των πιο πρώιμων δεκαετιών, περιλάμβαναν αρκετά καλά τις βασικές διεργασίες που επηρεάζουν την αύξηση της θερμοκρασίας.

Επιπλέον, όπως επισημαίνει και η NASA, αποτελεί «απόδειξη στο πιάτο» ότι πολλά από τα μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν τις τελευταίες πέντε δεκαετίες προέβλεψαν σωστά τη μελλοντική άνοδο της θερμοκρασίας.

Η επιστήμη εξελίσσεται και τα μοντέλα βελτιώνονται, αλλά η αξιοπιστία των προβλέψεων δεν είναι «αιρετική» ή «ανόητη». Αντίθετα, είναι αποτέλεσμα προσεκτικών μαθηματικών αναπαραστάσεων των κρίσιμων διεργασιών στη γη, στην ατμόσφαιρα, στους ωκεανούς. Οι χαρακτηρισμοί μπορεί να εντυπωσιάζουν πολιτικά, αλλά δεν αντέχουν στα δεδομένα. Η επιστήμη αποδείχθηκε ακριβής και αξίζει σεβασμό.

Και πράγματι, σε σύγκριση με τον ακραίο Ιούνιο του 2024  – τον θερμότερο Ιούνιο που έχει καταγραφεί στη χώρα μας στα χρονικά, ο φετινός μήνας μας φάνηκε πιο ήπιος. Στο παρακάτω γράφημα με δεδομένα από τo meteo.gr / Ε.Α.Α παρουσιάζετια ακριβώς η κατάσταση. Ο Ιούνιος του 2024 είχε θερμοκρασιακές αποκλίσεις που ξεπερνούσαν τους +4°C σε πολλές περιοχές (σχεδόν 2°C διαφορά από τον φετινό), ενώ φέτος η μέση απόκλιση κυμάνθηκε περίπου στους +2°C. Αυτή η διαφορά, όσο σημαντική και αν είναι σε απόλυτα μεγέθη, δεν αναιρεί το γεγονός ότι και ο φετινός Ιούνιος ήταν εξαιρετικά θερμός για τα ιστορικά κλιματικά δεδομένα της χώρας.

Εικόνα 1. Κατάταξη του μήνα Ιουνίου ανά έτος, ανάλογα με τη μέση μηνιαία τιμή της μέγιστης θερμοκρασίας από το 2010 έως 2025. Πηγή εικόνας: https://meteo.gr/article_view.cfm?entryID=3757.

Τα δεδομένα είναι αμείλικτα: η νέα “κανονικότητα” του καλοκαιριού έχει μετατοπιστεί σε υψηλότερες θερμοκρασίες, τόσο σταδιακά όσο και απότομα, με αποτέλεσμα η συλλογική μας αίσθηση για το τι είναι “ζέστη”, “δροσιά” ή “καύσωνας” να έχει αλλοιωθεί.

Η κλιματική αλλαγή δεν εκδηλώνεται μόνο με ρεκόρ — εκδηλώνεται και με την απώλεια του μέτρου, όταν ένα από τα θερμότερα καλοκαίρια γίνεται αισθητά “φυσιολογικό”. Αυτό το κενό ανάμεσα στην υποκειμενική εμπειρία και την αντικειμενική μέτρηση είναι ίσως από τα πιο δύσκολα κομμάτια στην κατανόηση της κλιματικής κρίσης.

Γι’ αυτό χρειάζεται να μάθουμε να αποκωδικοποιούμε τα δεδομένα, να τα ενσωματώνουμε στην εμπειρία μας και να αναγνωρίζουμε πότε το “φυσιολογικό” έχει πάψει να είναι φυσιολογικό.

Ένα πρωτότυπο βιβλίο για την κλιματική αλλαγή

Πρόσφατα είχα την τιμή να βρεθώ στην παρουσίαση του εξαιρετικού βιβλίου για την κλιματική αλλαγή «Ένας Κόσμος Χωρίς Τέλος» (εκδόσεις Κριτική) που απευθύνεται στο ευρύ κοινό, και το πετυχαίνει με έναν πρωτότυπο τρόπο.

Το «Ένας Κόσμος Χωρίς Τέλος» είναι ένα  graphic novel που συνδυάζει την τέχνη των κόμικ με τις επιστημονικές ανησυχίες γύρω από την κλιματική αλλαγή. Δημιουργημένο από τον Jean-Marc Jancovici, και εικονογραφημένο από τον Christophe Blain, το βιβλίο εστιάζει στις καταστροφικές συνέπειες της ανθρώπινης δραστηριότητας και την εξάντληση των φυσικών πόρων.

Με την εξαιρετική εικονογράφηση, το βιβλίο καταφέρνει να συνδυάσει την αμεσότητα της γραφικής τέχνης με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, δημιουργώντας ένα έργο που προσελκύει το ενδιαφέρον τόσο για το περιεχόμενο όσο και για την αισθητική του αξία.

Η πλοκή του βιβλίου είναι γεμάτη από επιστημονικές αναλύσεις και ενδελεχείς παρατηρήσεις για την παγκόσμια κατάσταση, ενώ οι διάλογοι και οι εικόνες αποτυπώνουν τις προσωπικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής με έναν ρεαλιστικό αλλά συνάμα αλληγορικό τρόπο. Αναδεικνύει την ανάγκη για άμεση δράση, παρακινώντας τον αναγνώστη να αναλογιστεί τη δική του ευθύνη απέναντι στο περιβάλλον.

https://kritiki.gr/campaigns/enaskosmosxoristelos/

Η απόσταση των δύο αεροδρομίων είναι μόλις 170 χλμ., μια απόσταση που καλύπτεται με λεωφορείο ή αυτοκίνητο σε περίπου 3 ώρες. Η δημιουργία αεροπορικής γραμμής για τόσο σύντομο δρομολόγιο αντιβαίνει πλήρως στις αρχές της βιώσιμης κινητικότητας και επιβαρύνει δυσανάλογα το περιβάλλον. Η καύση καυσίμου ανά χιλιόμετρο στις σύντομες πτήσεις είναι η υψηλότερη, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης ενέργειας συμβαίνει στην απογείωση και προσγείωση.

Την ίδια στιγμή, χώρες όπως η Γαλλία έχουν ήδη θεσμοθετήσει απαγόρευση εσωτερικών πτήσεων σε δρομολόγια όπου υπάρχει εναλλακτική σιδηροδρομική σύνδεση διάρκειας μικρότερης των 2,5 ωρών. Το γαλλικό παράδειγμα δείχνει καθαρά τον δρόμο: λιγότερα αεροπλάνα, περισσότερο τρένο.

Η πτήση Βόλος–Αθήνα έχει σχεδόν 10 φορές περισσότερες εκπομπές από το τρένο. Αυτό καθιστά την πρόταση περιβαλλοντικά μη βιώσιμη, ειδικά όταν υπάρχουν διαθέσιμες και φιλικότερες εναλλακτικές.

Αεροπορική σύνδεση Βόλου – Αθήνας:

• Εκπομπές CO₂ ανά επιβάτη: ~255 g CO₂/km
• Σύνολο: ~43,000 g (43 kg) CO₂/επιβάτη

Χρήση ηλεκτρικού τρένου:

• Εκπομπές CO₂ ανά επιβάτη:~25 g CO₂/km (ανάλογα με το μείγμα ενέργειας)
• Σύνολο: ~4,250 g (4,25 kg) CO₂/επιβάτη

Αντί να επενδύσουμε σε νέες αεροπορικές εκπομπές, θα ήταν προτιμότερο να ενισχυθούν οι σιδηροδρομικές και οδικές υποδομές που συνδέουν τον Βόλο με την Αθήνα. Το περιβαλλοντικό κόστος μιας αεροπορικής γραμμής για μια τόσο μικρή απόσταση δεν δικαιολογείται ούτε από τη ζήτηση, ούτε από την ανάγκη, ούτε – κυρίως – από την εποχή.

Σε μια περίοδο που η κλιματική κρίση απαιτεί γενναίες και συνετές αποφάσεις, τέτοιες προτάσεις μοιάζουν όχι μόνο περιβαλλοντικά αδιάφορες, αλλά και πολιτικά αναχρονιστικές.

Η παρουσία μας στη φετινή διοργάνωση δεν ήταν απλώς μια συμμετοχή. Ήταν μια ευκαιρία να μοιραστούμε το όραμά μας για την κλιματική ευαισθητοποίηση, τη δύναμη της επιστημονικής πληροφόρησης, και τη σημασία της δράσης μέσα από τη γνώση. Μέσα από τη συζήτηση με το κοινό, τις παρουσιάσεις και τις επαφές που κάναμε, επιβεβαιώσαμε ότι υπάρχει ένα ισχυρό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα από τους νέους να κατανοήσουν τι συμβαίνει στο κλίμα μας και πώς μπορούν να συμβάλουν σε ένα βιώσιμο μέλλον.

Στο πλαίσιο της παρουσίας μας, προσκαλέσαμε το κοινό να απαντήσει με μια λέξη στο ερώτημα:

“Τι σημαίνει για σένα η κλιματική αλλαγή;”

Το αποτέλεσμα ήταν ένα πολύχρωμο, πολυσύνθετο και βαθιά ανθρώπινο ψηφιδωτό λέξεων, το οποίο αποτυπώσαμε στο παρακάτω γραφικό:

Από λέξεις όπως “άγχος”, “καταστροφή”, “αδικία” και “φόβος”, μέχρι λέξεις όπως “γέλασε”, “αλλαγή” και “εθελοντισμός”, η απάντηση του κόσμου μάς θύμισε πως η κλιματική κρίση αγγίζει όλους, με διαφορετικό τρόπο τον καθένα. Και πως η κατανόηση αυτών των συναισθημάτων είναι το πρώτο βήμα για να ενισχύσουμε τη συλλογική μας αντίδραση.

Ευχαριστούμε το TEDxPatras για την εξαιρετική φιλοξενία και για τη δυνατότητα να γίνουμε μέρος αυτής της ξεχωριστής επετειακής διοργάνωσης. Συγχαρητήρια για τα 10 χρόνια γεμάτα φωνές, ιδέες και αλλαγές που μετρούν.

Μαζί, συνεχίζουμε να μεταδίδουμε γνώση και να καλλιεργούμε κλιματική συνείδηση.

Γιατί η αλλαγή ξεκινάει από μέσα μας — και η κάθε λέξη μετράει.