Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζει στον παρακάτω χάρτη τον δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο την Τετάρτη 01 Απριλίου 2026, κατά την κορύφωση του επεισοδίου.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης AER είναι μια δορυφορική μέτρηση που σχετίζεται με το Οπτικό Βάθος των σωματιδίων (ΑΟD) και υποδηλώνει αύξηση των συγκεντρώσεων των απορροφητικών σωματιδίων της ατμόσφαιρας. Είναι ιδανικός για την παρακολούθηση της εξέλιξης επεισοδίων σκόνης, όπως η εν λόγω περίπτωση, ηφαιστειακών εκρήξεων, έντονων πυρκαγιών και καύσης βιομάζας. Γενικά, χαμηλές τιμές του δείκτη AER υποδηλώνουν χαμηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα και, συνεπώς, καθαρότερος ουρανός.

Σχήμα 1. Χάρτης του δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο την Τετάρτη 01 Απριλίου 2026 από τον δορυφόρο Sentinel-5P.

Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα του δορυφόρου Sentinel-5P του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζει στον παρακάτω χάρτη τον δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ευρώπη την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026, κατά την κορύφωση του επεισοδίου σκόνης.

Πιο αναλυτικά, ο δείκτης AER είναι μια δορυφορική μέτρηση που σχετίζεται με το Οπτικό Βάθος των σωματιδίων (ΑΟD) και υποδηλώνει αύξηση των συγκεντρώσεων των απορροφητικών σωματιδίων της ατμόσφαιρας. Είναι ιδανικός για την παρακολούθηση της εξέλιξης επεισοδίων σκόνης, όπως η εν λόγω περίπτωση, ηφαιστειακών εκρήξεων, έντονων πυρκαγιών και καύσης βιομάζας. Γενικά, χαμηλές τιμές του AER υποδηλώνουν χαμηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα και άρα καθαρότερος ουρανός.

Εικόνα 1. Χάρτης του δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ευρώπη την Πέμπτη 05 Μαρτίου 2026.

Στον χάρτη φαίνεται ότι οι περιοχές που επηρεάστηκαν περισσότερο από το επεισόδιο σκόνης ήταν οι χώρες της Ιβηρικής και η Γαλλία (κόκκινες και ιώδες αποχρώσεις), ενώ ένα τμήμα του νέφους σκόνης κατευθύνθηκε βόρεια φτάνοντας στη Μεγάλη Βρετανία και ένα δεύτερο τμήμα χαμηλότερων συγκεντρώσεων (κίτρινες και πορτοκαλί αποχρώσεις) κατευθύνθηκε νοτιοανατολικά στην Ιταλία και στην Ελλάδα.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα του Ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-5P του προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) στην κατακόρυφη ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Κατευθυνόμενο από τους επικρατούντες ανέμους, το πλούμιο καπνού κινήθηκε δυτικά έως και 550 km κατά μήκος του Ινδικού Ωκεανού προς το νησί της Μαδαγασκάρης.

Εικόνα 1: Το νέφος SO2 από την έκρηξη του ηφαιστείου Piton de la Fournaise στο νησί Reunion ανατολικά της Αφρικής από δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P στις 14/02/2026 09:50

Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ διότι το διοξείδιο του θείου αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντάς το από τις υπόλοιπες πηγές ατμοσφαιρικών σωματιδίων, όπως η σκόνη.

Ο χάρτης παρουσιάζει τα μεγαλύτερα ύψη αθροιστικού υετού στις δυτικές ακτές της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και στην Πορτογαλία (πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις). Οι περιοχές αυτές δέχθηκαν επαναλαμβανόμενες διελεύσεις βαρομετρικών χαμηλών από την αρχή του 2026, με την αθροιστική βροχόπτωση να φτάνει ή και να υπερβαίνει σε ορισμένα σημεία τα 800 mm. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δυτικό τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου, κυρίως στην Πορτογαλία, η οποία στις αρχές Φεβρουαρίου επηρεάστηκε από διαδοχικά από τις καταιγίδες Kristin, Leonardo και στη συνέχεια Marta, που προκάλεσαν εκτός από μεγάλα ύψη υετού, εκτεταμένες πλημμύρες και υλικές καταστροφές.

Μετεωρολογικά, ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στη Μεσόγειο χαρακτηρίζονται από συχνές κακοκαιρίες. Πολλά βαρομετρικά χαμηλά κινούνται κατά μήκος του αεροχειμάρρου, από τα δυτικά προς την περιοχή, ενισχύονται κατά τη διέλευσή τους πάνω από θερμές θάλασσες, μεταφέροντας έτσι μεγάλες ποσότητες υγρασίας. Συνήθως η υγρασία αυτή έρχεται από τον Ατλαντικό προς την Ιβηρική Χερσόνησο, ενώ άλλες φορές νότιοι–νοτιοδυτικοί άνεμοι μεταφέρουν τις υγρές αέριες μάζες προς την Αδριατική Θάλασσα, το Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος, προκαλώντας επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραπάνω ανάλυση αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.

Η πρώτη μεταβλητή που αναλύθηκε είναι το Οπτικό Βάθος των Αερολυμάτων (Aerosol Optical Depth – AOD) στα 550 nm. Πρόκειται για έναν αδιάστατο δείκτη, ο οποίος ποσοτικοποιεί πόσο έντονα τα αερολύματα (σκόνη, θαλάσσιο άλας, καπνός, σωματίδια ρύπανσης) εξασθενούν την εισερχόμενη ηλιακή ακτινοβολία καθώς αυτή διέρχεται από την ατμόσφαιρα. Υψηλότερες τιμές του AOD σημαίνει περισσότερα σωματίδια και άρα πιο θολή ατμόσφαιρα. Στην Εικόνα 1, όπου παρουσιάζονται οι εποχικοί χάρτες για το 2025, το AOD είναι γενικά χαμηλότερο στη βόρεια και δυτική Ευρώπη το φθινόπωρο και τον χειμώνα, καθώς οι καιρικές συνθήκες (βροχή, χιόνι) απομακρύνουν τα σωματίδια από την ατμόσφαιρα. Την άνοιξη όμως και ιδιαίτερα το καλοκαίρι, το AOD αυξάνεται σημαντικά, λόγω της έντονης μεταφοράς Αφρικανικής σκόνης σε μεγάλες αποστάσεις και της ισχυρότερης φωτοχημείας στην ατμόσφαιρα.

Εικόνα 1: Εποχικοί μέσοι όροι του AOD στα 550nm στην Ευρώπη για το 2025.

Η δεύτερη μεταβλητή είναι το PM_2.5 (μg m^-3), το οποίο αναπαριστά τη συγκέντρωση των σωματιδίων με διάμετρο μικρότερη των 2.5 μικρομέτρων κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και αποτελεί βασικό δείκτη της ποιότητας τους αέρα. Τα σωματίδια αυτά είναι επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία καθώς μπορούν να εισχωρήσουν στους πνεύμονες και να προκαλέσουν παθήσεις, ακόμα και θανάτους. Σε αντίθεση με το AOD που αφορά όλη την κατακόρυφη ατμοσφαιρική στήλη, το PM_2.5  επικεντρώνεται στον αέρα που αναπνέουμε κοντά στο έδαφος και επηρεάζεται κυρίως από τοπικές πηγές ρύπανσης και την ανάμιξη εντός του οριακού στρώματος. Οι εποχικοί μέσοι όροι (βλ. Εικόνα 2) του PM₂.₅ δείχνουν υψηλότερες τιμές σε τμήματα της νότιας και ανατολικής Μεσογείου με αυξημένες συγκεντρώσεις να εμφανίζονται επίσης σε μεγάλες βιομηχανικές ζώνες τον χειμώνα (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βιομηχανική περιοχή της Βόρειας Ιταλίας), σε ορισμένες πυκνοκατοικημένες περιοχές, καθώς και σε χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν ακολουθούν τις πολιτικές μείωσης των εκπομπών ρύπων που έχει θεσπίσει η ΕΕ.

Εικόνα 2: Εποχικοί μέσοι όροι του PM₂.₅ (μg m^-3)στην Ευρώπη για το 2025.

Η ταυτόχρονη ανάγνωση των δύο μεταβλητών είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην εξαγωγή των συμπερασμάτων μας. Υψηλά επίπεδα AOD δεν σημαίνει πάντα υψηλό PM₂.₅ (επειδή τα σωματίδια μπορεί να βρίσκονται ψηλότερα στην ατμόσφαιρα), όμως όταν και τα δύο είναι αυξημένα στην ίδια εποχή και περιοχή, αυτό σημαίνει ότι το φορτίο αερολυμάτων είναι εκτεταμένο στην ατμόσφαιρα και ταυτόχρονα σημαντικό κοντά στην επιφάνεια του εδάφους επηρεάζοντας την ποιότητα του αέρα.

Η επιστημονική ομάδα του climatebook αξιοποίησε τα δορυφορικά δεδομένα βροχόπτωσης GPM IMERG-Early που παρέχονται ανοιχτά από τη NASA, ώστε να αποτυπώσει τη χωρική κατανομή του συνολικού μηνιαίου υετού για την περιοχή αυτή (Εικόνα 1).

Στον χάρτη φαίνονται ξεκάθαρα οι περιοχές όπου καταγράφηκαν οι υψηλότερες τιμές βροχόπτωσης (κόκκινο και κίτρινο χρώμα). Πιο συγκεκριμένα πρόκειται για τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ του Βιετνάμ και των Φιλιππίνων, καθώς και τις θαλάσσιες περιοχές και τα νησιωτικά συμπλέγματα της Μαλαισίας και της Ανατολικής Ινδονησίας. Τα μέγιστα ύψη αθροιστικού υετού στις περιοχές αυτές ξεπέρασαν τα 1.500 mm.

Εικόνα 1. Μηνιαία αθροιστική βροχόπτωση στη ΝΑ Ασία για τον Νοέμβριο του 2025.

Η ΝΑ Ασία είναι μια περιοχή με έντονη τροπική και μουσωνική δραστηριότητα. Κατά συνέπεια, οι βροχοπτώσεις της προκαλούνται κυρίως λόγω της γεωγραφικής της θέσης εντός της Ενδοτροπικής Ζώνης Σύγκλισης (ITCZ) και τους εποχικούς μουσώνες. Η ενδοτροπική ζώνη σύγκλισης είναι μια ζεστή αλλά πολύ υγρή ζώνη κοντά στην Ισημερινό του πλανήτη, όπου συγκλίνουν οι βορειοανατολικοί και νοτιοανατολικοί αληγείς άνεμοι, δημιουργώντας χαμηλές πιέσεις, έντονες καταιγίδες, υψηλή υγρασία και έλλειψη ανέμων. Η ζώνη αυτή μετακινείται βόρεια του Ισημερινού το καλοκαίρι και νότια τον χειμώνα. Οι μουσώνες είναι ισχυροί εποχικοί άνεμοι που δημιουργούνται κυρίως στον Ινδικό Ωκεανό και τη ΝΑ Ασία.

Τον Νοέμβριο, μεγάλο μέρος της περιοχής βρίσκεται στη φάση δημιουργίας ή ενίσχυσης του βορειοανατολικού μουσώνα, ο οποίος μεταφέρει υγρασία από τον Ειρηνικό Ωκεανό προς τα ηπειρωτικά και νησιωτικά τμήματα, τροφοδοτώντας οργανωμένα συστήματα καταιγίδων κυρίως πάνω από τις παράκτιες ζώνες.

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη σχεδίαση του χάρτη αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.

Είναι φανερό από τον χάρτη ότι από την κακοκαιρία επλήγησαν σε τεράστιο βαθμό από τις ισχυρές βροχοπτώσεις οι περιοχές της Κεντρικής Ιταλίας, των Δυτικών Βαλκανίων και ιδιαίτερα η Κροατία και η Αλβανία, η Δυτική Ελλάδα και η Ήπειρος, η Θράκη και νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου, καθώς και οι παράλιες περιοχές της Τουρκίας. Οι τιμές αθροιστικής βροχόπτωσης, σε αυτές τις περιοχές, ξεπέρασαν ακόμα και τα 200mm υετού (κόκκινο χρώμα).

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη σχεδίαση του χάρτη αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.

Εικόνα 1. Χάρτης αθροιστικής βροχόπτωσης 7 ημερών [24/11/2025 – 30/11/2025] στην Ανατολική Μεσόγειο.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) σε ολόκληρη την ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Ακολουθώντας τους επικρατούντες ανέμους, το σύννεφο καπνού από το ηφαίστειο κινήθηκε βορειοανατολικά διασχίζοντας την Ερυθρά θάλασσα, πέρασε πάνω από το νότιο τμήμα της Αραβικής χερσονήσου, φτάνοντας τελικά, μέχρι και σε τμήματα του Πακιστάν και της Ινδίας. Ένα μέρος του κινήθηκε βορειοδυτικά επηρεάζοντας σημαντικά τις περιοχές της Ερυθραίας και του Σουδάν, φτάνοντας έως και τα σύνορά του με τη Αίγυπτο.

Εικόνα 1. Χάρτης συνολικής συγκέντρωσης της κατακόρυφης στήλης του ηφαιστεικού SO₂ μετά την έκρηξη του Hayli Gubbi από δεδομένα της Υπηρεσίας CAMS του Copernicus την Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2025 00:00 UTC.

Επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ για τους ακόλουθους λόγους. Το SO₂ αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, στη συγκεκριμένη περιοχή καταγράφονται μεγάλες ποσότητες σωματιδίων σκόνης τόσο από την Αραβική Χερσόνησο όσο και από τη Σαχάρα. Έτσι, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντας το από τις υπόλοιπες πηγές σωματιδίων.

Σύμφωνα με δεδομένα χιονοκάλυψης που παρέχει το Εθνικό Κέντρο Πάγου των Ηνωμένων Πολιτειών (USNIC) και επεξεργάστηκε η ομάδα του climatebook, ήδη από τις πρώτες μέρες του Νοεμβρίου παρατηρήθηκαν οι πρώτες αξιόλογες χιονοπτώσεις στην οροσειρά των Πυρηναίων. Στον χάρτη που ακολουθεί (Εικόνα 1) αποτυπώνεται η χιονοκάλυψη σε ανάλυση 1 χιλιομέτρου στις 16 Νοεμβρίου 2025.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη στην περιοχή των Πυρηναίων στις 16 Νοεμβρίου 2025 από δεδομένα του USNIC.

Η οροσειρά των Πυρηναίων, που εκτείνεται μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας (συμπεριλαμβάνοντας και την Ανδόρρα) φιλοξενεί λιβάδια υψηλών υψομέτρων, δάση και παγετώδεις κοιλάδες παρέχοντας πλούσιο βιότοπο για ενδημικά είδη. Η άφιξη του πρώτου χιονιού στις αρχές Νοεμβρίου αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αποθήκευση νερού στην περιοχή, η οποία έχει πληγεί από σημαντική έλλειψη χιονιού, όπως και οι περισσότερες ορεινές περιοχές της Νότιας Ευρώπης.

Η επόμενη φωτογραφία (Εικόνα 2) από την Ανδόρρα στις 7 Νοεμβρίου, δείχνει το λευκό τοπίο που επικράτησε στην περιοχή των Πυρηναίων το πρώτο μισό του Νοεμβρίου 2025.

Εικόνα 2. Ανδόρρα, 7 Νοεμβρίου 2025, του Άλκη Σαραντόπουλου. 

Πηγές: Copernicus.eu, U.S. National Ice Center

Για την αποτύπωση της χωρικής κατανομής του υετού, η ομάδα του climatebook αξιοποίησε τα δορυφορικά δεδομένα βροχόπτωσης GPM IMERG-Early που παρέχει η NASA, και παρήγαγε τον χάρτη αθροιστικής βροχόπτωσης (Εικόνα 1) για το χρονικό διάστημα των τελευταίων επτά ημερών (03–09 Νοεμβρίου 2025) στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, όπου αναπτύχθηκε το σύστημα των χαμηλών πιέσεων. Ο χάρτης δείχνει εκτεταμένες ζώνες ισχυρών βροχοπτώσεων στη νότια Ιταλία, τα νότια Βαλκάνια και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, τη νοτιοδυτική Τουρκία και την Κύπρο. Οι υψηλότερες τιμές αθροιστικής βροχόπτωσης, όπου σε ορισμένα σημεία ξεπέρασαν τα 200mm υετού (κόκκινο χρώμα), εμφανίστηκαν στην Αλβανία, στο Ιόνιο Πέλαγος και στην Ήπειρο, στη νότια Πελοπόννησο, στην Κρήτη και σε νησιά του δυτικού και βόρειου Αιγαίου.

Εικόνα 1. Χάρτης αθροιστικής βροχόπτωσης 7 ημερών [03/11/2025 – 09/11/2025] στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραπάνω ανάλυση αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων. Παρά τις ενδεχόμενες αποκλίσεις, οι εκτιμήσεις αυτές προσφέρουν μια αξιόπιστη και άμεση εικόνα της χωρικής και χρονικής εξέλιξης των βροχοπτώσεων σε κακοκαιρίες όπως η συγκεκριμένη.