Εικόνα 1. Παγκόσμιο θερμικό περιεχόμενο των ωκεανών (OHC) στα ανώτερα 2000m για την περίοδο 1958–2025, σύμφωνα με τα σετ δεδομένων IAP/CAS. Οι μαύρες καμπύλες δείχνουν τις μηνιαίες μεταβολές, ενώ τα ιστογράμματα τις ετήσιες ανωμαλίες, σε σχέση με τη περίοδο αναφοράς 1981–2010. Για σύγκριση, το 2005 το OHC ήταν κατά 78 ZJ υψηλότερο από τον μέσο όρο της περιόδου 1981–2010. Οι αβεβαιότητες μεταξύ των διαφορετικών συνόλων δεδομένων απεικονίζονται με πράσινο. Πηγή: Pan et al., (2026).

Το 2025, η θέρμανση του παγκόσμιου ωκεανού συνεχίστηκε αμείωτη, με το θερμικό περιεχόμενο στα πρώτα 2000μ να αυξάνεται κατα ~23 ± 8 ZJ σε σχέση με το 2024, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ από την αρχή των καταγραφών [1]. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, το 33% του ωκεανου κατέγραψε θερμοκρασίες που κατατάσσονται στις τρεις υψηλότερες ιστορικά (1958-2025) ενω το 57% κατέγραψε τις 5 υψηλότερες τιμές. Σε αυτές τις περιοχές συμπεριλαμβάνονται ο Νότιος Ατλαντικός Ωκεανός, η Μεσόγειος Θάλασσα, ο Βόρειος Ινδικός και ο Νότιος Ωκεανός [1]. Χρησιμοποιώντας πολλαπλά σετ δεδομένων, οι επιστημονες απέδειξαν οτι η αύξηση αυτή του θερμικού περιεχομένου του ωκεανού κυμάνθηκε απο 0.14 ± 0.03 Wm−2/δεκαετία την περίοδο 1960-2025 σε 0.32 ± 0.14 Wm−2/δεκαετία μεταξύ 2005-2025 στα πρώτα 2000μ. Μάλιστα, παροτι η μέση, παγκόσμια επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας το 2025 μειώθηκε κατα 0.12 ± 0.03°C (λόγω των συνθηκών La Nina) σε σχέση με το 2024, ήταν υψηλότερη κατα 0.49 °C σε σχέση με τη περίοδο 1981-2010.

Καθώς το 2025 κατατάσσεται ως το δεύτερο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ, αντανακλά την μακροπρόθεσμη συσσώρευση θερμότητας στο κλιματικό σύστημα, η οποία οφείλεται στην αύξηση των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου, όπου το 2025 κατέγραψαν επίσης ιστορικό ρεκόρ [2.3]. Με τη Γη να εγκλωβίζει πλέον πολύ περισσότερη ενέργεια από όση καταφέρνει να αποβάλει στο διάστημα, η θέρμανση του ωκεανού αποτελεί την πιο ισχυρή απόδειξη ότι η ενεργειακή ισορροπία του πλανήτη έχει διαταραχθεί. Απορροφώντας το 90% της επιπλέον θερμότητας, ο ωκεανός επηρεάζει τη συχνότητα και ένταση των θαλάσσιων καυσώνων, μεταβάλλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία αλλά και επιταχύνει την αύξηση της, στάθμης της θάλασσας, την εξάτμιση και υγρασία της ατμόσφαιρας, το οποίο οδηγεί σε εντονότερα φαινόμενα βροχόπτωσης και σε ισχυρότερους τροπικούς κυκλώνες. Παράλληλα, η θέρμανση του κλιματικού συστήματος οδηγεί στη μείωση της παγοκάλυψης στην Αρκτική και την Ανταρκτική, οι οποίες το 2025 έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, αλλά και στην εμφάνιση ακραίων κλιματικών φαινομένων. Τα φαινόμενα αυτά προκύπτουν από τον συνδυασμό της μακροχρόνιας θέρμανσης και της φυσικής μεταβλητότητας του κλίματος, η οποία ενισχύεται από την θερμότερη ατμόσφαιρα που συγκρατεί περισσότερους υδρατμούς [4]. 

Eικόνα 2. Ανωμαλία του ετήσιου θερμικού περιεχομένου των ωκεανών για τα πρώτα 2000m (Μονάδες: 109 J m−2). Πηγη [1]

[1] Pan, Y., Cheng, L., Abraham, J., Trenberth, K. E., Reagan, J., Du, J., … & Chen, L. (2026). Ocean Heat Content Sets Another Record in 2025. Advances in Atmospheric Sciences, 1-23.

[2]:Judd, E. J., J. E. Tierney, D. J. Lunt, I. P. Montañez, B. T. Huber, S. L. Wing, and P. J. Valdes, 2024: A 485-million-year history of Earth’s surface temperature. Science, 385, eadk3705, https://doi.org/10.1126/science.adk3705.

[3]Blunden, J., J. Reagan, and R. J. H. Dunn, 2025: State of the climate in 2024. Bull. Amer. Meteor. Soc., 106, S1−S513, https://doi.org/10.1175/2025BAMSStateoftheClimate.1.

[4]Trenberth, K. E., 2011: Changes in precipitation with climate change. Climate Research, 47, 123−138, https://doi.org/10. 3354/cr00953.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 18/12/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με τις δορυφορικές μετρήσεις από την αρχή της χρονιάς, οι αυξημένες θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται επι σειρά μηνών στην Μεσόγειο.

Υψηλές θερμοκρασίες πάνω από την μέση τιμή παρατηρούνται και στο Αιγαίο πέλαγος(Εικόνα 3) το τελευταίο δίμηνο.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια, επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στη Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Μέση ημερήσια, επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το καβούρι Ατλαντικού, συναντάται κυρίως στον Ατλαντικό ωκεανό, ωστόσο έχει εξαπλωθεί τα τελευταία χρόνια στις ιταλικές ακτές, όπου ασκεί ισχυρές πιέσεις σε πληθυσμούς οστράκων και ενδημικά είδη ψαριών καθώς χαρακτηρίζεται ως αδηφάγο. Παράλληλα, προκαλεί οικονομικές απώλειες στους αλιείς, καταστρέφοντας τον εξοπλισμό και αναγκάζοντας τους ψαράδες να μειώσουν τον χρόνο παραμονής των εργαλείων στο νερό, με αποτέλεσμα τη μείωση της αλιευτικής συγκομιδής. Παρομοίως, το θερμόφιλο H. carunculata εξαπλώνεται γρήγορα, συχνά εντοπίζεται σε υδατοκαλλιέργειες και καταστρέφει την αλιευτική συγκομιδή, διαταράσσει την οικολογική ισορροπία της περιοχής, αλλά θέτει και κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, καθώς οι τοξικές του τρίχες προκαλούν επώδυνες δερματικές αντιδράσεις, συνιστώντας έτσι άμεση απειλή για τις παράκτιες κοινότητες.

H μελέτη σημειώνει ότι κατα τη διάρκεια των θαλάσσιων καυσώνων ο ρυθμός επιβίωσης και αναπαραγωγής του Callinectes sapidus καθώς και η ανάπτυξη του Hermodice carunculata πιθανότατα επιταχυνονται (Εικόνα 1). Τα αποτελέσματα της μελέτης επιβεβαιώνονται και απο τις απαντήσεις ερωτηματολογίων σε ψαράδες της περιοχής, οι οποίοι αναφέρουν ότι έχουν παρατηρήσει περισσότερα ψάρια αυτών των ειδών τα τελευταία 5 χρόνια (Εικόνα 1). Τα αποτελέσματα της μελέτης συμφωνούν με παλαιότερες μελέτες, που δείχνουν ανάλογη αύξηση των πληθυσμών και σταδιακή άνοδο των θερμοκρασιών τα τελευταία χρόνια. Λογω της θέρμανσης των υδάτων στα επόμενα χρόνια ο πληθυσμός τους αναμένεται να εξαπλωθεί περαιτέρω.

Εικόνα 1. (Επάνω) Μέση ετήσια τιμή της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, κατά μήκος της βόρειας ακτής της Σικελίας, και ετήσιος αριθμός καταγραφών ατόμων του H. carunculata (μαύρος σταυρός), με τη γραμμική τους τάση. Οι πράσινοι σταυροί δείχνουν τη διετή μέση τιμή του H. carunculata απο τη βάση δεδομένων iNaturalist. (Κάτω) Ερωτηματολόγια σε ψαράδες της περιοχής σχετικά με την παρατήρηση του H. carunculata. Πηγη [1].

Επομένως, η διαχείριση και ο έλεγχος των περιοχών όπου αυτά (και άλλα) εισβολικά είδη έχουν εξαπλωθεί μπορεί να επιφέρει σημαντικά οφέλη για τις παράκτιες κοινότητες, αλλά και τα θαλάσσια οικοσυστήματα, σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται. Η συνεργασία επιστημόνων και κοινωνικών φορέων είναι κρίσιμη για την εφαρμογή μέτρων που προστατεύουν τη θάλασσα, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα και την ευημερία στις παράκτιες περιοχές της Μεσογείου.

Πηγές:[1]Martellucci, R., Tiralongo, F., Darmaraki, S. F., D’Alessandro, M., Mancinelli, G., Mancini, E., … & Mauri, E. (2025). Mediterranean marine heatwave 2023: ecosystem and fisheries impacts in Italian waters. In 9th edition of the Copernicus Ocean State Report (OSR9) (pp. 1-15).

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 16/11/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στις περισσότερες περιοχές της λεκάνης, οι αυξημένες θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται ήδη από τις αρχές της χρονιάς επι σειρά μηνών. Για παράδειγμα, η ανατολική λεκάνη της Μεσογείου παρουσίασε θερμοκρασίες πάνω από τα φυσικολογικά για την εποχή επίπεδα, σε 306 απο τις 320 μέρες έως τωρα (Eικόνα 2). Μόνη εξαίρεση αποτελούν η Αδριατική θάλασσα, το Αιγαίο και το Ιόνιο πέλαγος, όπου χαμηλότερες θερμοκρασίες από τον μέσο όρο της περιόδου καταγράφηκαν κάποιους μήνες κατά τη διάρκεια του έτους. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις περιοχές, οι θερμοκρασίες φαίνεται να έχουν αρχίσει να αυξάνονται ξανά.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 1: Μηνιαίες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στον βόρειο Ατλαντικό ωκεανό για την περίοδο Μάιο-Αύγουστο 2023, σε σχέση με τις αντίστοιχες μηνιαίες τιμές της περιόδου 1981-2010.Πηγή: [1]

Εικόνα 2: Ημερήσιες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στον Βόρειο Ατλαντικό, σε σχέση με την περίοδο 1981–2010. Οι ημερήσιες ανωμαλίες της θερμοκρασίας είναι υπολογισμένες για την περιοχή μεταξύ του ισημερινού έως 60° Β, απο δεδομένα παρατηρήσεων (ERA5), ενώ τα έτη απεικονίζονται με χρωματιστές γραμμές, από σκούρο μπλε (παλαιότερες χρονιές) έως ανοιχτό μπλε (πρόσφατες χρονιές) και το 2023 με έντονο κόκκινο. Παράλληλα, με μαύρες και γκρίζες καμπύλες απεικονίζονται οι ημερήσιες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της περιοχής για το 2023, όπως αυτές προσομοιώθηκαν απο κλιματικά μοντέλα. Πηγή: [1]

Χρησιμοποιώντας δεδομένα από παρατηρήσεις, κλιματικά και ωκεάνια μοντέλα, πρόσφατη έρευνα [1] απέδειξε ότι το ακραίο αυτό φαινόμενο προέκυψε από ένα συνδυασμό συνθηκών: Ασθενείς άνεμοι οι οποίοι επικράτησαν σε μεγάλο μέρος του Βόρειου Ατλαντικού την περίοδο εκείνη οδήγησαν σε ισχυρή διαστρωμάτωση του ωκεανού και κατα συνέπεια στην δημιουργία ενός πολύ λεπτού στρώματος ανάμειξης στην επιφάνεια του. Στο στρώμα αυτό συσσωρεύτηκε μεγάλη ποσότητα θερμότητας λόγω και της μειωμένης νεφοκάλυψης και άρα της σχετικά έντονης ηλιακής ακτινοβολίας στην επιφάνεια. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η έλλειψη έντασης των ανέμων σχετίζεται με την εμφάνιση του φαινομένου El Nino στον Ειρηνικό Ωκεανό κατά την περίοδο εκείνη. Επιπρόσθετα, σε τοπικό επίπεδο, η αύξηση της προσπίπτουσας ηλιακής ακτινοβολίας ενδέχεται να οφείλεται και στη επιβαλλόμενη μείωση στις εκπομπές θειικών αερολυμάτων από τις μεγάλες ναυτιλιακές οδούς του Βόρειου Ατλαντικού.

Η μελέτη καταλήγει ότι θαλάσσιοι καύσωνες παρόμοιας έντασης αναμένεται να εμφανίζονται πιο συχνά στο μέλλον. Ο βασικός λόγος είναι ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται τάση για λέπτυνση του ανώτερου στρώματος ανάμειξης του ωκεανού, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί. Η τάση αυτή οφείλεται κυρίως στην υπερθέρμανση των επιφανειακών στρωμάτων του ωκεανού αλλά και στην εισροή γλυκού νερού από το λιώσιμο των πάγων. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ενα πολύ λεπτό στρώμα ανάμειξης στην επιφάνεια του ωκεανού μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση θαλάσσιων καυσώνων, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα έντονη ηλιακή ακτινοβολία. Παρομοιες συνθήκες που ευνοούν αντίστοιχους θαλάσσιους καύσωνες έχουν παρατηρηθεί επίσης και στον βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό.

Πηγή:

[1]: England, M.H., Li, Z., Huguenin, M.F. et al. Drivers of the extreme North Atlantic marine heatwave during 2023. Nature 642, 636–643 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-08903-5

Εικόνα 1: Ημερήσιες τιμές θερμοκρασίας επιφάνειας της θάλασσας (SSTs) στον κόλπο του Παναμά, με τον μέσο όρο της περιόδου 1995–2024 (μπλε), την ±2 τυπική απόκλιση (γκρι) και τη θερμοκρασία του 2025 (κόκκινο). Η διακεκομμένη μαύρη γραμμή υποδεικνύει το κατώφλι των θερμοκρασιών που απαιτούνται για να συμβεί η ανάβλυση (upwelling).

Με τη σειρά της, η απουσία των ψυχρών υδάτων οδήγησε σε έλλειψη θρεπτικών συστατικών, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη λιγότερου φυτοπλαγκτού, η οποία επηρέασε ολόκληρα τα θαλάσσια τροφικά δίκτυα, μειώνοντας την εμπορική αλιεία. Οι ερευνητές θεωρούν ως πιθανή αιτία του φαινομένου τους εξασθενημένους βόρειους αληγείς ανέμους (σταθεροί άνεμοι που πνέουν από τις υποτροπικές περιοχές προς τον ισημερινό στο βόρειο ημισφαίριο), το οποίο οδήγησε στην έλλειψη της κρίσιμη ώθησης που συνήθως απαιτείται έτσι ώστε να μετακινηθούν τα επιφανειακά νερά μακριά από την ακτή.

Eικόνα 2: Οι αληγείς άνεμοι σπρώχνουν τα ζεστά νερά μακριά από την ακτή, με αποτέλεσμα την ανάβλυση ψυχρών βαθιών νερών, πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά.

Παραμένει άγνωστο αν το φαινόμενο συνδέεται με τη σχετικά ασθενή Λα Νίνια που επικρατούσε την ίδια περίοδο, με τους επιστήμονες να επισημαίνουν ότι μελλοντικές μελέτες θα δείξουν εάν πρόκειται για μεμονωμένο γεγονός ή για σημάδι συχνότερης εμφάνισης τέτοιων φαινομένων στο μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, το 2025 μας θύμισε πόσο εύθραυστα είναι τα θαλάσσια οικοσυστήματα και πόσο άμεσα μπορεί να επηρεάσει η κλιματική αλλαγή τους φυσικούς μηχανισμούς που τα κρατούν ζωντανά.

Πηγές:

D’Croz, L., & O’Dea, A. (2007). Variability in upwelling along the Pacific shelf of Panama and implications for the distribution of nutrients and chlorophyll. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 73(1-2), 325-340.

O’Dea, A., Sellers, A. J., Pérez-Medina, C., Pardo Díaz, J., Guzmán Bloise, A., Pöhlker, C., … & Haug, G. H. (2025). Unprecedented suppression of Panama’s Pacific upwelling in 2025. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(36), e2512056122.

https://www.dwd.de/DE/wetter/thema_des_tages/2025/9/7.html

• Στα βορειοανατολικά της λεκάνης, γύρω από την Κύπρο και στη Μαύρη Θάλασσα, όπου η θερμοκρασία φτάνει τους 29–30°C, παρουσιάζοντας αποκλίσεις έως και 4°C με 5°C πάνω από τα φυσιολογικά για την εποχή.
• Στο βορειοανατολικό Αιγαίο, η επιφανειακή θερμοκρασία κυμαίνεται στους 28–29°C, με αποκλίσεις +2 έως +3°C σε σχέση με τον μέσο όρο των τελευταίων ετών.
• Στον αντίποδα, η βορειοδυτική Μεσόγειος και ιδιαίτερα ο Κόλπος των Λεόντων (νότια της Μασσαλίας) καταγράφει θερμοκρασίες μόλις 19–20°C, σχεδόν 10°C χαμηλότερες σε σύγκριση με την ανατολική Μεσόγειο, παρουσιάζοντας αρνητικές αποκλίσεις έως και -4°C. Οι χαμηλές αυτές τιμές πιθανότατα συνδέονται με την ευεργετική επίδραση του Μιστράλ, ενός ψυχρού και ξηρού ανέμου που επηρεάζει τη συγκεκριμένη περιοχή.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 31/07/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 31/07/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πιο συγκεκριμένα, οι επιφανειακές θερμοκρασίες της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο κυμαίνονται από 3-5°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα (περίοδος αναφοράς 1982-2015) σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις (Εικόνα 1, πάνω δεξιά), ενώ το Ιόνιο πέλαγος εμφανίζει ελαφρώς μικρότερες αποκλίσεις, της τάξεως των +2 – +4°C. Εξαίρεση αποτελούν η Βόρεια Αδριατική θάλασσα, το Αιγαίο και η Νοτιοανατολική Μεσόγειος όπου οι επιφανειακές θερμοκρασίες παρουσιάζουν αποκλίσεις από -0.5°C έως +3 °C, σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου.

Και ενώ η Δυτική Μεσόγειος φαίνεται να βρίσκεται σε καθεστώς υψηλών θερμοκρασιών, με αποτέλεσμα την εμφάνιση θαλάσσιων καυσώνων, ήδη από τις αρχές του έτους (Εικόνα 1 κάτω), το Βορειοανατολικό Αιγαίο και η Βόρεια Αδριατική θάλασσα είναι οι μοναδικές περιοχές της λεκάνης οι οποίες παρουσιάζουν θερμοκρασίες χαμηλότερες ή κοντά στα φυσιολογικά επίπεδα για την εποχή. Οι χαμηλές αυτές τιμές θερμοκρασίας σχετίζονται με την ευεργετική επίδραση του μελτεμιού στην περιοχή το Αιγαίου.

Σύμφωνα με την κλιματική αποτίμηση του Climatebook, η μακροχρόνια τάση αύξησης της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα την περίοδο 1991–2020 ανέρχεται περίπου σε +1.5 °C. Αυξητική τάση είναι όμως είναι εμφανής και σε βάθύτερα στρώματα της θάλασσας: η συνολική τάση εκτιμάται σε +1.2 °C για το επιφανειακό στρώμα (0–200 μ.), σε +0.9 °C για τα μεσαία βάθη (200–800 μ.) και σε +0.2 °C για τα βαθύτερα στρώματα (800–4000 μ.), υποδεικνύοντας μια σταθερή, καθολική άνοδο της θερμοκρασίας σε ολόκληρη τη θαλάσσια στήλη.

Εικόνα 1. Συνολική τάση της θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα σε όλα τα βάθη από το 1991. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: Climatebook.

Περισσότερα για την κλιματική αποτίμηση στην Ελλάδα για το 2024 μπορείτε να διαβάσετε εδώ.