Οι χαμηλές αυτές θερμοκρασίες καταγράφονται στο Αιγαίο για πρώτη φορά από την αρχή του έτους, κατά τη διάρκεια του οποίου επικρατούσαν σταθερά θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 (Εικόνα 2). Οι χαμηλές θερμοκρασίες στην περιοχή του Αιγαίου ενδέχεται να συνδέονται με τη διέλευση ψυχρού μετώπου από την περιοχή των Βαλκανίων τις τελευταίες ημέρες.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Απόλυτες τιμές θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία από το 1991 μέχρι και το 2020, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε από τώρα πότε ή πού θα καταγραφεί ένα τέτοιο ακραίο γεγονός. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των καυσώνων. Τα τελευταία 40 χρόνια, η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 45°C στη χώρα μας 6 φορές, με τις 4 εκ των οποίων να έχουν καταγραφεί την τελευταία 10ετία, δείχνοντας ότι οι ακραία υψηλές τιμές θερμοκρασίας εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα.

Η Μεσόγειος θεωρείται μία από τις περιοχές που θερμαίνονται ταχύτερα παγκοσμίως. Αυτό σημαίνει ότι οι “βάσεις” πάνω στις οποίες αναπτύσσονται οι καύσωνες είναι πλέον υψηλότερες. Όταν συνδυάζονται με συγκεκριμένες ατμοσφαιρικές συνθήκες –όπως παρατεταμένη ηλιοφάνεια, μεταφορά θερμών αερίων μαζών από την Αφρική και ασθενείς άνεμοι– μπορούν να οδηγήσουν σε ιδιαίτερα ακραίες θερμοκρασίες. Περιοχές της Τουρκίας έχουν φτάσει τιμές πολύ κοντά στους 50°C, δείχνοντας πόσο ανεβαίνουν τα όρια στη Μεσόγειο, με τελευταίο παράδειγμα το προηγούμενο καλοκαίρι του 2025.

Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο να προσεγγιστούν ή ακόμη και να ξεπεραστούν τα σημερινά ρεκόρ δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αν και οι κλιματικές προβολές δεν μπορούν να μας πουν με ακρίβεια πότε ή πού θα καταγραφεί μια θερμοκρασία 50°C, λόγω τεχνικών περιορισμών, δείχνουν καθαρά ότι οι συνθήκες που ευνοούν τέτοια ακραία επεισόδια γίνονται συχνότερες. Σε ένα θερμότερο κλίμα, τα σημερινά ακραία ρεκόρ αποτελούν ένα όριο που μπορεί να δοκιμαστεί ή και να ξεπεραστεί στο μέλλον. Οι τιμές των 50°C σε ένα θερμότερο κλίμα παύουν να είναι αδιανόητες.

Ένας καύσωνας κοντά στους 50°C δεν επηρεάζει μόνο την υγεία. Ανάλογα τη διάρκειά του, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά διάφορα επαγγέλματα και τουριστικές περιοχές. Σε τέτοιες συνθήκες, οι μετακινήσεις μέσα στην ημέρα περιορίζονται, οι υπαίθριες δραστηριότητες γίνονται δύσκολες ή επικίνδυνες και αρχαιολογικοί χώροι μπορεί να χρειάζεται να κλείνουν τις θερμές ώρες, όπως έχει ήδη συμβεί σε προηγούμενους καύσωνες. Πολλές εξωτερικές εργασίες και αθλητικές δραστηριότητες περιορίζονται δραστικά ή διακόπτονται.

Ταυτόχρονα, ένα ακραίο επεισόδιο ζέστης δεν περιορίζεται στη στεριά: μπορεί να οδηγήσει και σε θαλάσσιο καύσωνα, με αυξημένες θερμοκρασίες της θάλασσας που επηρεάζουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία και ακόμη και τον τουρισμό στις παράκτιες περιοχές.Παράλληλα, αυξάνεται η πίεση σε νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, υγειονομικές υπηρεσίες και υποδομές ψύξης, ειδικά σε νησιά και περιοχές με ήδη περιορισμένους πόρους.

Η προετοιμασία για τέτοιες συνθήκες είναι ζήτημα συνολικού εθνικού σχεδιασμού. Απαιτείται έγκαιρη προειδοποίηση και καλύτερος συντονισμός των αρχών, σαφή πρωτόκολλα για την προστασία των εργαζομένων σε εξωτερικούς χώρους και ενίσχυση των υπηρεσιών υγείας τις ημέρες αιχμής. Ταυτόχρονα, οι πόλεις χρειάζεται να γίνουν πιο ανθεκτικές: περισσότερο αστικό πράσινο, σκίαση, ψυχρά υλικά και χώροι δροσιάς μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις θερμοκρασίες στο δομημένο περιβάλλον. Σε επίπεδο υποδομών, κρίσιμη είναι η ενίσχυση των δικτύων ενέργειας και ύδρευσης, καθώς και η επένδυση σε λύσεις αποθήκευσης και εξοικονόμησης.

Όταν μιλάμε για ακραία καιρικά φαινόμενα, συνήθως στεκόμαστε στη θερμοκρασία. Όμως μια νέα επιστημονική μελέτη υπενθυμίζει ότι το σώμα μας δεν «νιώθει» μόνο τους βαθμούς Κελσίου. Νιώθει και την υγρασία. Και αυτός ο συνδυασμός μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμος για την υγεία, ειδικά για τους ηλικιωμένους.

Η εργασία, που δημοσιεύθηκε στο PLOS Climate στις 15 Απριλίου 2026, ανέλυσε δεδομένα από την Κύπρο για την περίοδο 2004–2019 και συνέδεσε τη θερμοκρασία και την ατμοσφαιρική υγρασία με τους καθημερινούς θανάτους από καρδιαγγειακά και αναπνευστικά αίτια σε άτομα άνω των 65 ετών, δηλαδή σε μια ηλικιακή ομάδα που θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη στις καιρικές συνθήκες.

Οι επιστήμονες εξέτασαν όχι μόνο τη σχετική υγρασία, που είναι το μέγεθος που ακούμε συνήθως στις προγνώσεις, αλλά και την πίεση υδρατμών, δηλαδή μια πιο άμεση μέτρηση της πραγματικής ποσότητας υγρασίας στην ατμόσφαιρα. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η δεύτερη μεταβλητή αποτυπώνει καλύτερα τη βιολογική επιβάρυνση που δέχεται το σώμα μας.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η υπερβολική ζέστη είναι επικίνδυνη, αλλά γίνεται ακόμη πιο επιβαρυντική όταν συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία, ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές το καλοκαίρι. Εκεί, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες μαζί με υψηλή πίεση υδρατμών αύξαναν τον κίνδυνο θνησιμότητας σε σύντομο χρονικό διάστημα, μέσα στις επόμενες λίγες ημέρες. Αυτό έχει νόημα και φυσιολογικά: όταν ο αέρας είναι υγρός, ο ιδρώτας εξατμίζεται πιο δύσκολα και έτσι το σώμα δυσκολεύεται να αποβάλει θερμότητα.

Η μελέτη όμως δείχνει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: και το κρύο μπορεί να γίνει πιο επικίνδυνο όταν συνδυάζεται με συγκεκριμένα επίπεδα υγρασίας. Στις εσωτερικές, μη παράκτιες περιοχές, οι ψυχρές και ξηρές συνθήκες φάνηκε να επιβαρύνουν περισσότερο τη θνησιμότητα τον χειμώνα. Αντίθετα, στις παράκτιες περιοχές το πρόβλημα αναδείχθηκε κυρίως σε ψυχρές αλλά πιο υγρές συνθήκες. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένα και μόνο «επικίνδυνο καιρικό μοτίβο» για όλους: ο ίδιος βαθμός θερμοκρασίας μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό για μια παραθαλάσσια πόλη και κάτι άλλο για μια ηπειρωτική περιοχή.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής. Η ίδια η μελέτη τονίζει ότι η Ανατολική Μεσόγειος είναι hotspot της κλιματικής αλλαγής, με ρυθμούς θέρμανσης πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ τα επεισόδια ακραίας ζέστης και οι θερμοϋγρές συνθήκες αναμένεται να ενταθούν. Γι’ αυτό οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και οι στρατηγικές προσαρμογής πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τη θερμοκρασία, αλλά και την υγρασία.

Πηγή: PLOS Climate

Στην Εικόνα 1 απεικονίζεται ο παγκόσμιος χάρτης αποκλίσεων θερμοκρασίας στα 2 μέτρα από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Υψηλές θερμοκρασίες-ρεκόρ επικράτησαν στην βορειοανατολική Ευρώπη, στην κεντρική και βορειοανατολική Ασία, στις ΗΠΑ, και στα πολικά γεωγραφικά πλάτη (με μαύρες κουκκίδες τα ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα). Σημαντικά χαμηλότερες του κανονικού ήταν οι θερμοκρασίες στον Καναδά (τιμές ρεκόρ), την κεντρική Σιβηρία και σε περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Αυστραλίας.

Εικόνα 1. Χάρτης απόκλισης της μέσης θερμοκρασίας αέρα (2 μέτρα από την επιφάνεια) κατά τον Μάρτιο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Στην Εικόνα 2 απεικονίζεται η απόκλιση του συνολικού μηνιαίου υετού (δηλαδή τη συνολική ποσότητα βροχής, χαλαζιού, χιονιού, κλπ) κατά τον περασμένο Μάρτιο από την αντίστοιχη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Οι μπλε περιοχές αντιστοιχούν σε θετικές αποκλίσεις και οι καφέ περιοχές αντιστοιχούν σε αρνητικές αποκλίσεις. Όπως συμβαίνει συνήθως, το μοτίβο των αποκλίσεων υετού είναι πιο περίπλοκο σε σχέση με αυτό της θερμοκρασίας. Σημαντικά υψηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού καταγράφηκαν σε μεγάλο μέρος του κεντρικού Ειρηνικού ωκεανού, του βόρειου Ατλαντικού, της Μέσης Ανατολής και της βορειοανατολικής Ασίας. Σε αρκετές περιπτώσεις οι θετικές αυτές αποκλίσεις αποτέλεσαν ρεκόρ μηνιαίου υετού. Αντίθετα, σημαντικά χαμηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού επικράτησαν στην ανατολική Ευρώπη και στις δυτικές ΗΠΑ.

Εικόνα 2. Χάρτης ποσοστιαίας απόκλισης συνολικού μηνιαίου υετού κατά τον Μάρτιο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Με άσπρο απεικονίζονται οι περιοχές με μέσο μηνιαίο υετό μικρότερο από 3 χιλιοστά. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Πιο αναλυτικά δεδομένα για την ευρωπαϊκή ήπειρο θα ακολουθήσουν στο Β’ μέρος της κλιματικής επισκόπησης τις αμέσως επόμενες μέρες.

Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η λεγόμενη τροπική ταλάντωση Madden–Julian (MJO). Πρόκειται για μια «παλμική» δραστηριότητα καταιγίδων κοντά στον Ισημερινό που κινείται γύρω από τη Γη. Αν και συμβαίνει πολύ μακριά, μπορεί να επηρεάσει τον καιρό στην Ευρώπη μετά από περίπου 10 ημέρες. Στα μέσα του χειμώνα 2026, η MJO βρέθηκε για μεγάλο διάστημα σε φάση που ευνοεί πιο άστατο καιρό στην Ευρώπη.

Την ίδια περίοδο, στον Ινδικό Ωκεανό παρατηρήθηκε μια ανισορροπία στη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας: η δυτική πλευρά του ωκεανού ήταν πιο θερμή από την ανατολική (θετική φάση Indian Ocean Dipole). Αυτή η «αντίθεση» επηρεάζει την ατμόσφαιρα και μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες καταιγίδες στην Ευρώπη.

Στον Ειρηνικό Ωκεανό, είχαμε μια ήπια φάση της ταλάντωσης ENSO (El Niño – Southern Oscillation) όπου τα νερά ήταν λίγο πιο κρύα από το συνηθισμένο (φαινόμενο La Niña). Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό εδώ και χρόνια ότι μπορεί να επηρεάσει τον καιρό σε όλο τον πλανήτη. Στην περίπτωση της Ευρώπης, η επίδρασή του δεν είναι πάντα έντονη, αλλά φέτος ενίσχυσε την τάση για πιο ασταθή καιρό.

Ψηλότερα στην ατμόσφαιρα, στη στρατόσφαιρα, είχαμε έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα: την διακύμανση Quasi-Biennial Oscillation (QBO), μια ταλάντωση των ανέμων που αλλάζει κάθε περίπου δύο χρόνια. Φέτος, αυτοί οι άνεμοι βοήθησαν να αποδυναμωθεί ο λεγόμενος «πολικός στρόβιλος», δηλαδή μια μεγάλη μάζα πολύ ψυχρού αέρα που βρίσκεται γύρω από τον Βόρειο Πόλο. Αυτή η αποδυνάμωση οδήγησε σε ένα εντυπωσιακό φαινόμενο τον Φεβρουάριο, την αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση: μέσα σε λίγες ημέρες, η θερμοκρασία πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε απότομα έως και 50 βαθμούς Κελσίου. Αυτό διατάραξε τη «δομή» του πολικού ψύχους και λίγες εβδομάδες αργότερα επηρέασε και τον καιρό πιο χαμηλά, φέρνοντας περισσότερη αστάθεια στην Ευρώπη.

Παράλληλα, ο Ατλαντικός Ωκεανός βρίσκεται εδώ και χρόνια σε μια θερμή φάση (δείκτης Atlantic Multidecadal Variability Index (AMV)). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν περισσότερες «ενεργειακές διαφορές» στην ατμόσφαιρα, οι οποίες ευνοούν τη δημιουργία πιο έντονων βαρομετρικών συστημάτων.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες λειτούργησαν μαζί, σαν να συγχρονίστηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν ένας πολύ υγρός χειμώνας, με τον κύριο «διάδρομο» των καταιγίδων να περνά πιο νότια από το συνηθισμένο, επηρεάζοντας έντονα την Μεσόγειο. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το κλίμα είναι πολύπλοκο. Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Είναι ένας συνδυασμός πολλών φαινομένων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Και η κλιματική αλλαγή; Ξέρουμε ότι κάνει τις καταιγίδες πιο έντονες, κυρίως επειδή η ατμόσφαιρα κρατά περισσότερη υγρασία. Επίσης, η θέρμανση στην Αρκτική αλλάζει την ισορροπία του ψυχρού και του θερμού αέρα. Όμως πολλά ερωτήματα παραμένουν: πώς θα επηρεαστούν όλα αυτά τα φαινόμενα στο μέλλον;

Αν διαβάζετε το Climatebook και παρακολουθείτε τις εξελίξεις για τα θέματα που αφορούν στην κλιματική αλλαγή, και στη βιώσιμη γεωργία, τότε θα πρέπει να είστε εκεί. Για εμάς, είναι μια μοναδική ευκαιρία να βγούμε από τις οθόνες και να συναντηθούμε πρόσωπο με πρόσωπο με εσάς, τους αναγνώστες μας.

Στην Agrotica θα έχουμε την ευκαιρία να σας παρουσιάσουμε από κοντά μία νέα εφαρμογή, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Augures, το οποίο υλοποιείται από τη μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροκοσκοπείου Αθηνών. Πρόκειται για ένα καινοτόμο εργαλείο που παρέχει δεκαετείς κλιματικές προγνώσεις με αγρο-μετεωρολογικούς δείκτες (από θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις έως ημέρες παγετού και καύσωνες) βοηθώντας τους αγρότες και τους επαγγελματίες του τομέα να σχεδιάζουν και να διαχειρίζονται τους κινδύνους που φέρνει η κλιματική αλλαγή στη γεωργία.

Θα χαρούμε να σας δούμε, να συνομιλήσουμε για τα ζητήματα που μας απασχολούν, να ακούσουμε τις απόψεις σας και να μοιραστούμε μαζί σας τα νέα που ετοιμάζουμε.

📍 Που θα μας βρείτε: ΔΕΘ-Helexpo, Θεσσαλονίκη

📅 Πότε: 12–15 Μαρτίου 2026

🔎 Περίπτερο 02 ΟΡΟΦΟΣ | Stand:02B.

Ο χάρτης παρουσιάζει τα μεγαλύτερα ύψη αθροιστικού υετού στις δυτικές ακτές της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και στην Πορτογαλία (πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις). Οι περιοχές αυτές δέχθηκαν επαναλαμβανόμενες διελεύσεις βαρομετρικών χαμηλών από την αρχή του 2026, με την αθροιστική βροχόπτωση να φτάνει ή και να υπερβαίνει σε ορισμένα σημεία τα 800 mm. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δυτικό τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου, κυρίως στην Πορτογαλία, η οποία στις αρχές Φεβρουαρίου επηρεάστηκε από διαδοχικά από τις καταιγίδες Kristin, Leonardo και στη συνέχεια Marta, που προκάλεσαν εκτός από μεγάλα ύψη υετού, εκτεταμένες πλημμύρες και υλικές καταστροφές.

Μετεωρολογικά, ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στη Μεσόγειο χαρακτηρίζονται από συχνές κακοκαιρίες. Πολλά βαρομετρικά χαμηλά κινούνται κατά μήκος του αεροχειμάρρου, από τα δυτικά προς την περιοχή, ενισχύονται κατά τη διέλευσή τους πάνω από θερμές θάλασσες, μεταφέροντας έτσι μεγάλες ποσότητες υγρασίας. Συνήθως η υγρασία αυτή έρχεται από τον Ατλαντικό προς την Ιβηρική Χερσόνησο, ενώ άλλες φορές νότιοι–νοτιοδυτικοί άνεμοι μεταφέρουν τις υγρές αέριες μάζες προς την Αδριατική Θάλασσα, το Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος, προκαλώντας επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραπάνω ανάλυση αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.

Στην Εικόνα 1 απεικονίζεται ο παγκόσμιος χάρτης αποκλίσεων θερμοκρασίας στα 2 μέτρα από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Υψηλές θερμοκρασίες-ρεκόρ επικράτησαν σε μεγάλο μέρος της Γροιλανδίας, της ανατολικής Ρωσίας, της κεντρικής Αφρικής, της Ινδονησίας και του νότιου Ειρηνικού ωκεανού (με μαύρες κουκκίδες τα ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα). Σημαντικά υψηλότερες του κανονικού θερμοκρασίες επικράτησαν και στην Κίνα, την Αυστραλία, τα δυτικά της Βόρειας Αμερικής, το νότιο άκρο της Νότιας Αμερικής και την Ανταρκτική. Χαμηλότερες του κανονικού ήταν οι θερμοκρασίες στα ανατολικά της Βόρειας Αμερικής, την βορειοανατολική Ευρώπη και μεγάλο μέρος της Ρωσίας.

Εικόνα 1. Χάρτης απόκλισης της μέσης θερμοκρασίας αέρα (2 μέτρα από την επιφάνεια) κατά τον Ιανουάριο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Στην Εικόνα 2 απεικονίζεται η απόκλιση του συνολικού μηνιαίου υετού (δηλαδή τη συνολική ποσότητα βροχής, χαλαζιού, χιονιού, κλπ) κατά τον περασμένο Ιανουάριο από την αντίστοιχη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Οι μπλε περιοχές αντιστοιχούν σε θετικές αποκλίσεις και οι καφέ περιοχές αντιστοιχούν σε αρνητικές αποκλίσεις. Όπως συμβαίνει συνήθως, το μοτίβο των αποκλίσεων υετού είναι πιο περίπλοκο σε σχέση με αυτό της θερμοκρασίας. Σημαντικά υψηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού καταγράφηκαν στις δυτικές ακτές της Ευρώπης, στην Ιβηρική χερσόνησο, στην κεντρική και δυτική Μεσόγειο, στην ανατολική Ρωσία, στον βόρειο Καναδά και στο βορειοδυτικό κομμάτι της Νότιας Αμερικής. Σε αρκετές περιπτώσεις οι θετικές αυτές αποκλίσεις αποτέλεσαν ρεκόρ μηνιαίου υετού. Αντίθετα, σημαντικά χαμηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού επικράτησαν σε μεγάλο μέρος της νότιας και νοτιοανατολικής Ασίας, σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, και στην Αυστραλία.

Εικόνα 2. Χάρτης ποσοστιαίας απόκλισης συνολικού μηνιαίου υετού κατά τον Ιανουάριο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Με άσπρο απεικονίζονται οι περιοχές με μέσο μηνιαίο υετό μικρότερο από 3 χιλιοστά. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Πιο αναλυτικά δεδομένα για την ευρωπαϊκή ήπειρο θα ακολουθήσουν στο Β’ μέρος της κλιματικής επισκόπησης τις αμέσως επόμενες μέρες.

Ξηρότερο του κανονικού είναι το έδαφος σε μεγάλο μέρος της Ισπανίας, της Τουρκίας, της Ουγγαρίας, καθώς και βόρειων τμημάτων της κεντρικής Ευρώπης. Αντίθετα, σημαντικά θετικές αποκλίσεις υγρασίας εδάφους επικρατούν στην Ελλάδα, στα Βαλκάνια, στις Βρετανικές Νήσους. Στις υπόλοιπες περιοχές της ηπείρου οι συνθήκες είναι πιο κοντά στα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Η αξιολόγηση των συνθηκών εδαφικής υγρασίας αφορά το στρώμα μεταξύ 28 και 100 εκατοστών κάτω από την επιφάνεια. Η περιεκτικότητα σε νερό στο στρώμα αυτό είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη και απόδοση πολλών γεωργικών καλλιεργειών και αντικατοπτρίζει κατά κανόνα τις μετεωρολογικές συνθήκες του τελευταίου εξαμήνου. Όταν η εδαφική υγρασία σε αυτό το στρώμα είναι αρκετά κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα μιας συγκεκριμένης περιοχής, αυτό συνεπάγεται συνθήκες (σχετικής) ξηρασίας και άρα παρατεταμένο υδατικό στρες για τις καλλιέργειες.

Εικόνα 1. Κανονικοποιημένη απόκλιση υγρασίας εδάφους (SSMI) στην Ευρώπη στις 10 Δεκεμβρίου 2025. Η ανάλυση αφορά το στρώμα μεταξύ 28 και 100 εκατοστών κάτω από την επιφάνεια, ενώ με μωβ σκιαγράφηση υποδεικνύονται οι περιοχές με χιονοκάλυψη. Τα πρωτογενή δεδομένα προέρχονται από τη βάση δεδομένων ERA5-Land (Copernicus Climate Change Service). Περίοδος αναφοράς για τον υπολογισμό αποκλίσεων είναι τα έτη 1991-2020.

Η επιστημονική ομάδα του climatebook αξιοποίησε τα δορυφορικά δεδομένα βροχόπτωσης GPM IMERG-Early που παρέχονται ανοιχτά από τη NASA, ώστε να αποτυπώσει τη χωρική κατανομή του συνολικού μηνιαίου υετού για την περιοχή αυτή (Εικόνα 1).

Στον χάρτη φαίνονται ξεκάθαρα οι περιοχές όπου καταγράφηκαν οι υψηλότερες τιμές βροχόπτωσης (κόκκινο και κίτρινο χρώμα). Πιο συγκεκριμένα πρόκειται για τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ του Βιετνάμ και των Φιλιππίνων, καθώς και τις θαλάσσιες περιοχές και τα νησιωτικά συμπλέγματα της Μαλαισίας και της Ανατολικής Ινδονησίας. Τα μέγιστα ύψη αθροιστικού υετού στις περιοχές αυτές ξεπέρασαν τα 1.500 mm.

Εικόνα 1. Μηνιαία αθροιστική βροχόπτωση στη ΝΑ Ασία για τον Νοέμβριο του 2025.

Η ΝΑ Ασία είναι μια περιοχή με έντονη τροπική και μουσωνική δραστηριότητα. Κατά συνέπεια, οι βροχοπτώσεις της προκαλούνται κυρίως λόγω της γεωγραφικής της θέσης εντός της Ενδοτροπικής Ζώνης Σύγκλισης (ITCZ) και τους εποχικούς μουσώνες. Η ενδοτροπική ζώνη σύγκλισης είναι μια ζεστή αλλά πολύ υγρή ζώνη κοντά στην Ισημερινό του πλανήτη, όπου συγκλίνουν οι βορειοανατολικοί και νοτιοανατολικοί αληγείς άνεμοι, δημιουργώντας χαμηλές πιέσεις, έντονες καταιγίδες, υψηλή υγρασία και έλλειψη ανέμων. Η ζώνη αυτή μετακινείται βόρεια του Ισημερινού το καλοκαίρι και νότια τον χειμώνα. Οι μουσώνες είναι ισχυροί εποχικοί άνεμοι που δημιουργούνται κυρίως στον Ινδικό Ωκεανό και τη ΝΑ Ασία.

Τον Νοέμβριο, μεγάλο μέρος της περιοχής βρίσκεται στη φάση δημιουργίας ή ενίσχυσης του βορειοανατολικού μουσώνα, ο οποίος μεταφέρει υγρασία από τον Ειρηνικό Ωκεανό προς τα ηπειρωτικά και νησιωτικά τμήματα, τροφοδοτώντας οργανωμένα συστήματα καταιγίδων κυρίως πάνω από τις παράκτιες ζώνες.

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη σχεδίαση του χάρτη αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.