Μία από τις βασικότερες παρανοήσεις είναι ότι η θερμική καταπόνηση καθορίζεται κυρίως από τη θερμοκρασία του αέρα. Στην πραγματικότητα, καθοριστικό ρόλο έχουν επίσης η υγρασία, ο άνεμος και κυρίως η ακτινοβολία. Γι’ αυτό η αξιολόγηση της θερμικής επιβάρυνσης απαιτεί βιοκλιματικούς δείκτες, όπως οι PET και UTCI, οι οποίοι προσεγγίζουν το ενεργειακό ισοζύγιο του ανθρώπινου σώματος.

Ανάλογη διευκρίνιση χρειάζεται και για την αστική θερμική νησίδα. Πρόκειται κυρίως για νυχτερινό φαινόμενο, καθώς τα δομικά υλικά αποθηκεύουν θερμότητα και την απελευθερώνουν μετά τη δύση του ηλίου. Οι πόλεις είναι κατά μέσο όρο θερμότερες από την ύπαιθρο τη νύχτα, ενώ οι μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες συχνά διαφέρουν ελάχιστα.

Η πράσινη υποδομή παραμένει απαραίτητη, αλλά η επίδρασή της είναι κυρίως τοπική. Ακόμη και μεγάλα πάρκα δεν ψύχουν αισθητά ολόκληρες συνοικίες. Τα δέντρα προσφέρουν το μεγαλύτερο όφελος μέσω της σκίασης και της μείωσης της ακτινοβολίας που δέχεται ο άνθρωπος και όχι μέσω μιας γενικευμένης μείωσης της θερμοκρασίας του αέρα.

Παρόμοια, οι φυτεμένες προσόψεις και τα πράσινα δώματα βελτιώνουν κυρίως τις συνθήκες του ίδιου του κτιρίου. Οι ανακλαστικές επιφάνειες μειώνουν τη θερμοκρασία των υλικών, αλλά μπορεί να αυξήσουν την ακτινοβολία προς τους πεζούς. Η υδρονέφωση και οι υδάτινες επιφάνειες είναι αποτελεσματικές μόνο σε μικρή ακτίνα, ενώ η συμβολή των κλιματιστικών στη θέρμανση της πόλης είναι συνήθως μικρότερη από όσο πιστεύεται.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει ένα «μαγικό» μέτρο. Η κλιματική προσαρμογή είναι ένα μωσαϊκό μικρών, συνδυασμένων και τοπικά σχεδιασμένων παρεμβάσεων: σκίαση, κατάλληλη φύτευση, σωστή επιλογή υλικών, αερισμός και, όπου απαιτείται, τεχνητή ψύξη.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η θέσπιση νέων κανόνων, αλλά η συνεπής εφαρμογή των ήδη διαθέσιμων επιστημονικών και θεσμικών εργαλείων.

Πηγή: Matzarakis, A. & Baumüller, J. (2026), Stadtklima, Bioklima des Menschen und Klimaanpassung – einige Irrtümer und Fakten, Gefahrstoffe 86, 95–104

Σημαντικά ξηρότερο του κανονικού είναι το έδαφος στο σύνολο της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης. Σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, ο καύσωνας του Ιουνίου στην δυτική Ευρώπη είχε έντονη επίδραση στην υγρασία εδάφους, με την μείωση της να είναι ιδιαιτέρως εμφανής στην ήδη πληττόμενη από ξηρασία Γαλλία. Αντίθετα, αύξηση της υγρασίας σε επίπεδα πλεονάσματος καταγράφεται στην Σκανδιναβία και την βορειοδυτική Ρωσία. Δεν υπάρχουν σημαντικές αλλαγές σε ανατολική Ευρώπη, Βαλκάνια, Ελλάδα, και Τουρκία, με τις δύο τελευταίες χώρες να παραμένουν ως επί το πλείστον σε συνθήκες πλεονάσματος υγρασίας.

Η παρούσα αξιολόγηση αφορά το εδαφικό στρώμα μεταξύ 28 και 100 εκατοστών κάτω από την επιφάνεια. Η περιεκτικότητα σε νερό στο στρώμα αυτό αντικατοπτρίζει κατά κανόνα τις μετεωρολογικές συνθήκες των τελευταίων μηνών και είναι κρίσιμη για την απόδοση πολλών γεωργικών καλλιεργειών. Όταν η εδαφική υγρασία σε αυτό το στρώμα είναι αρκετά κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα μιας συγκεκριμένης περιοχής, αυτό συνεπάγεται συνθήκες (σχετικής) ξηρασίας και άρα παρατεταμένο υδατικό στρες για τις καλλιέργειες.

Εικόνα 1 Κανονικοποιημένη απόκλιση υγρασίας εδάφους (SSMI) στην Ευρώπη κατά την 10η Ιουλίου 2026. Η ανάλυση αφορά το στρώμα μεταξύ 28 και 100 εκατοστών κάτω από την επιφάνεια, ενώ με μωβ σκιαγράφηση υποδεικνύονται οι περιοχές με χιονοκάλυψη και με γκρι υποδηλώνονται περιοχές με ιδιαίτερα ρηχό/πετρώδες έδαφος (< 40 εκ.) όπου η εκτίμηση του μοντέλου αναμένεται να έχει μικρότερη αξιοπιστία. Τα πρωτογενή δεδομένα προέρχονται από τη βάση δεδομένων ERA5-Land (Copernicus Climate Change Service). Περίοδος αναφοράς για τον υπολογισμό αποκλίσεων είναι τα έτη 1991-2020.

Όποιος παρακολουθεί το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 δύσκολα μπορεί να μην προσέξει το όνομα της Aramco. Οι διαφημιστικές πινακίδες στα γήπεδα, οι τηλεοπτικές μεταδόσεις και το ψηφιακό περιεχόμενο της διοργάνωσης προσφέρουν στη σαουδαραβική πετρελαϊκή εταιρεία πρόσβαση σε ένα από τα μεγαλύτερα ακροατήρια του πλανήτη.

Η παρουσία αυτή δεν είναι τυχαία. Το 2024 η FIFA ανακοίνωσε τετραετή συμφωνία με τη Saudi Aramco, καθιστώντας την αποκλειστικό μεγάλο συνεργάτη της στον ενεργειακό τομέα έως το τέλος του 2027. Η συμφωνία καλύπτει, μεταξύ άλλων, το Παγκόσμιο Κύπελλο Ανδρών του 2026 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Γυναικών του 2027. Το οικονομικό της ύψος δεν έχει δημοσιοποιηθεί, αλλά δημοσιεύματα το εκτιμούν κοντά στα 100 εκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Η Aramco δεν χρειάζεται να πουλήσει πετρέλαιο στους θεατές

Σε αντίθεση με μια εταιρεία αθλητικών ειδών, αναψυκτικών ή αυτοκινήτων, η Aramco δεν απευθύνεται κατά κύριο λόγο στον μέσο καταναλωτή. Οι φίλαθλοι δεν πρόκειται να αγοράσουν αργό πετρέλαιο επειδή είδαν το λογότυπό της δίπλα στον αγωνιστικό χώρο.

Η αξία της χορηγίας βρίσκεται αλλού. Μέσα από τη σύνδεσή της με το ποδόσφαιρο, η εταιρεία παρουσιάζεται ως σύγχρονη, διεθνής, καινοτόμος και κοινωνικά υπεύθυνη. Το εμπορικό της σήμα συνδέεται με τη χαρά, τη συγκίνηση, τη συλλογικότητα και τα θετικά συναισθήματα που προκαλεί το άθλημα.

Πρόκειται για μια διαδικασία οικοδόμησης κοινωνικής νομιμοποίησης. Η εταιρεία παύει να εμφανίζεται αποκλειστικά ως ένας γιγαντιαίος παραγωγός ορυκτών καυσίμων και μετατρέπεται, στη δημόσια εικόνα, σε «εταίρο» του αθλητισμού, της τεχνολογίας και της παγκόσμιας ανάπτυξης.

Η ίδια η Aramco περιγράφει τη συνεργασία ως μέσο προώθησης της καινοτομίας, της ανάπτυξης του ποδοσφαίρου και κοινωνικών πρωτοβουλιών. Αυτό όμως δεν αλλάζει τον πυρήνα της επιχειρηματικής της δραστηριότητας, ο οποίος παραμένει η παραγωγή και εμπορία πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ένας από τους μεγαλύτερους ιστορικούς παραγωγούς εκπομπών

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Carbon Majors, οι εκπομπές που συνδέονται με την παραγωγή της Saudi Aramco από το 1938 έως το 2024 ανέρχονται σε περίπου 72,5 δισεκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα. Η εταιρεία κατατάσσεται τρίτη μεταξύ 178 κρατικών και ιδιωτικών παραγωγών ως προς τις ιστορικές εκπομπές που αποδίδονται στα προϊόντα τους και πρώτη ως προς τη συνολική παραγωγή πετρελαίου στη συγκεκριμένη βάση.

Οι υπολογισμοί αυτοί δεν αφορούν μόνο τις εκπομπές των εγκαταστάσεων της εταιρείας. Περιλαμβάνουν κυρίως το διοξείδιο του άνθρακα που εκλύεται όταν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που παράγει καίγονται τελικά σε αυτοκίνητα, αεροσκάφη, βιομηχανίες και μονάδες παραγωγής ενέργειας.

Παρά τις επενδύσεις της σε τεχνολογίες μείωσης των λειτουργικών εκπομπών, η Aramco εξακολουθεί να επεκτείνει σημαντικές υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στην ετήσια έκθεση του 2025 αναφέρει, για παράδειγμα, ότι οι εργασίες στο κοίτασμα Zuluf αναμένεται να προσθέσουν παραγωγική δυναμικότητα 600.000 βαρελιών ημερησίως μέσα στο 2026.

Η αντίφαση με τις δεσμεύσεις της FIFA

Η συνεργασία προκαλεί ακόμη μεγαλύτερα ερωτήματα εξαιτίας των ίδιων των κλιματικών δεσμεύσεων της FIFA. Η παγκόσμια ομοσπονδία έχει ανακοινώσει στόχο μείωσης των εκπομπών της κατά 50% έως το 2030 και επίτευξης μηδενικού ισοζυγίου έως το 2040. Η επίσημη στρατηγική βιωσιμότητας του Μουντιάλ του 2026 περιλαμβάνει τη μέτρηση και αντιμετώπιση των εκπομπών, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Από τη μία πλευρά, επομένως, η FIFA δηλώνει ότι θέλει να προστατεύσει το κλίμα. Από την άλλη, προσφέρει σε έναν από τους μεγαλύτερους πετρελαϊκούς ομίλους του κόσμου ένα εξαιρετικά ισχυρό μέσο προβολής.

Μια τέτοια χορηγία συμβάλλει στην κανονικοποίηση και στην κοινωνική αποδοχή της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, χωρίς να παρουσιάζεται στους θεατές η πραγματική κλίμακα των εκπομπών που συνδέονται με τη δραστηριότητά της.

Ένα Μουντιάλ με τεράστιο κλιματικό αποτύπωμα

Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 είναι ήδη η μεγαλύτερη διοργάνωση στην ιστορία του θεσμού, με 48 ομάδες, 104 αγώνες και 16 πόλεις σε τρεις χώρες. Η τεράστια γεωγραφική του έκταση σημαίνει χιλιάδες αεροπορικές μετακινήσεις ομάδων, δημοσιογράφων και εκατομμυρίων φιλάθλων.

Ανεξάρτητες εκτιμήσεις υπολογίζουν ότι το συνολικό αποτύπωμα της διοργάνωσης μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει τα 8 εκατομμύρια τόνους CO₂e. Περίπου το 87%–88% εκτιμάται ότι θα προέλθει από τις μετακινήσεις των θεατών, κυρίως με αεροπλάνα. Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν ακόμη την τελική επίσημη απογραφή της FIFA, αλλά δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος που δημιουργεί ένα τουρνουά απλωμένο σε ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ονομασία της Aramco ως «ενεργειακού εταίρου» δημιουργεί την εντύπωση ότι η βιομηχανία πετρελαίου μπορεί να αποτελεί φυσικό και αδιαμφισβήτητο μέρος μιας δήθεν βιώσιμης αθλητικής διοργάνωσης.

Αντιδράσεις από τον κόσμο του ποδοσφαίρου

Η συμφωνία έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Περισσότερες από 130 επαγγελματίες ποδοσφαιρίστριες από 27 χώρες υπέγραψαν ανοικτή επιστολή ζητώντας από τη FIFA να διακόψει τη συνεργασία με την Aramco και να επιλέξει χορηγούς συμβατούς με την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και ένα ασφαλές κλιματικό μέλλον.

Η FIFA υποστηρίζει ότι τα έσοδα των εμπορικών συνεργασιών επανεπενδύονται στην ανάπτυξη του ποδοσφαίρου σε όλα τα επίπεδα. Το επιχείρημα, ωστόσο, δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: υπάρχουν όρια ως προς το ποιος μπορεί να αγοράζει την αξιοπιστία και την τεράστια επικοινωνιακή δύναμη του παγκόσμιου αθλητισμού;

Στην Εικόνα 1 απεικονίζεται ο παγκόσμιος χάρτης αποκλίσεων θερμοκρασίας στα 2 μέτρα από τη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.

– Υψηλές θερμοκρασίες-ρεκόρ επικράτησαν σε πολλές περιοχές του πλανήτη πέραν της δυτικής Ευρώπης για την οποία υπήρξε εκτενής δημοσιογραφική κάλυψη (με μαύρες κουκκίδες τα ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα).

– Η διάταξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας (στατικός κυματισμός Rossby) που προκάλεσε τους καύσωνες στην δυτική Ευρώπη είχε ως επακόλουθο μια αλληλουχία σχετικής ζέστης-κρύου στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, στην οποία δεσπόζουν θερμοκρασίες-ρεκόρ σε μεγάλο μέρος της κεντρικής Σιβηρίας (αποκλίσεις άνω των 4°C) οι οποίες συνοδεύτηκαν και από εκτενείς πυρκαγιές όπως μεταδίδουν τα τοπικά μέσα.

– Στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό έχουμε το αποτύπωμα του φαινομένου El Niño το οποίο σε συνδυασμό με την παγκόσμια υπερθέρμανση δεν οδηγεί απλά σε θετικές αποκλίσεις θερμοκρασίας, αλλά σε θερμοκρασίες ρεκόρ.

– Ρεκόρ ζέστης είχαμε για τον Ιούνιο και στον Καναδά, τον νότιο Ινδικό Ωκεανό, την Νοτιοανατολική Ασία και τον νοτιοδυτικό Ειρηνικό Ωκεανό.

– Χαμηλότερες του κανονικού ήταν οι θερμοκρασίες σε περιοχές των βόρειων μέσων γεωγραφικών πλατών όπως προαναφέραμε (εκατέρωθεν των ζεστών περιοχών) και της Ανταρκτικής.

Εικόνα 1. Χάρτης απόκλισης της μέσης θερμοκρασίας αέρα (2 μέτρα από την επιφάνεια) κατά τον Ιούνιο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Στην Εικόνα 2 απεικονίζεται η απόκλιση του συνολικού μηνιαίου υετού (δηλαδή της συνολικής ποσότητας βροχής, χαλαζιού, χιονιού, κλπ) κατά τον περασμένο μήνα από την αντίστοιχη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Οι μπλε περιοχές αντιστοιχούν σε θετικές αποκλίσεις και οι καφέ περιοχές αντιστοιχούν σε αρνητικές αποκλίσεις. Όπως συμβαίνει συνήθως, το μοτίβο των αποκλίσεων υετού είναι πιο περίπλοκο σε σχέση με αυτό της θερμοκρασίας.

Σημαντικά υψηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού καταγράφηκαν στην δυτική Ρωσία, τον Αρκτικό Κύκλο και, ως τυπικό αποτύπωμα El Niño, τον κεντρικό τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Σε αρκετές περιπτώσεις οι θετικές αυτές αποκλίσεις αποτέλεσαν ρεκόρ μηνιαίου υετού. Αντίθετα, σημαντικά χαμηλότερες του κανονικού ποσότητες υετού επικράτησαν σε αρκετές περιοχές του πλανήτη συμπεριλαμβανομένης της νοτιοδυτικής Ευρώπης, της Μεσογείου και της κεντρικής Σιβηρίας.

Εικόνα 2. Χάρτης ποσοστιαίας απόκλισης συνολικού μηνιαίου υετού κατά τον Ιούνιο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Με άσπρο απεικονίζονται οι περιοχές με μέσο μηνιαίο υετό μικρότερο από 3 χιλιοστά. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Πιο αναλυτικά δεδομένα για την ευρωπαϊκή ήπειρο θα ακολουθήσουν στο Β’ μέρος της κλιματικής επισκόπησης τις αμέσως επόμενες μέρες.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξε το ισχυρό και επίμονο κύμα ζέστης που επηρέασε τη Δυτική Ευρώπη κατά το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα, με τη μέση θερμοκρασία του Ιουνίου να φτάνει τοπικά έως και 6°C πάνω από τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020.

Αντίθετα, στην Ανατολική Μεσόγειο και κυρίως στην Ελλάδα και την Τουρκία οι θερμοκρασίες παρέμειναν γενικά κοντά στα κανονικά για την εποχή επίπεδα, με τοπικά μόνο μικρές αρνητικές αποκλίσεις.

Ο χάρτης κατάταξης στην εικόνα 2 αποτυπώνει τη θέση του Ιουνίου 2026 κατά τα τελευταία 36 έτη.

Περισσότερα στοιχεία για τη θερμοκρασία και τον υετό στην Ευρώπη και τον κόσμο τον Ιούνιο του 2026, στην αναλυτική έκθεση του Climatebook που θα δημοσιευτεί τις επόμενες ημέρες

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης μηνιαίας θερμοκρασίας από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 για τον Ιούνιο 2026 στην Ευρώπη. Πηγή δεδομένων: ERA5 • C3S/Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση: Climatebook.gr.

Εικόνα 2. Κατάταξη του Ιουνίου 2026 στην Ευρώπη με βάση την μέση θερμοκρασία από το 1991. Πηγή δεδομένων: ERA-5 • C3S / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι πόλεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Η πυκνή δόμηση, η άσφαλτος, το τσιμέντο και τα σκούρα υλικά απορροφούν και αποθηκεύουν θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας, την οποία απελευθερώνουν αργά τη νύχτα, εντείνοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.

Η δορυφορική εικόνα από τον αμερικανικό δορυφόρο Landsat-9, στις 29 Ιουνίου 2026, στο κέντρο της Αθήνας είναι χαρακτηριστική. Την ώρα της καταγραφής, η θερμοκρασία της επιφάνειας του εδάφους ξεπερνούσε τοπικά τους 54°C, ενώ σε πιο δροσερές και πράσινες περιοχές βρισκόταν κοντά στους 34°C, όπως στο Αττικό Πάρκο και στο Πεδίον του Άρεως.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι τιμές αυτές αφορούν τη θερμοκρασία της επιφάνειας και όχι τη θερμοκρασία του αέρα. Ωστόσο, αποτυπώνουν με σαφήνεια τις περιοχές όπου συσσωρεύεται η θερμότητα μέσα στον αστικό ιστό.

Το πράσινο και τα πάρκα δεν αποτελούν απλώς αισθητική επιλογή. Τα δέντρα προσφέρουν σκίαση, ενώ η βλάστηση και το έδαφος δροσίζουν τοπικά το περιβάλλον μέσω της εξατμισοδιαπνοής. Σε αντίστοιχη δορυφορική παρατήρηση στις Βρυξέλλες, η θερμοκρασία επιφάνειας ξεπερνούσε τους 47°C στην πόλη, ενώ στο γειτονικό δάσος Sonian βρισκόταν περίπου στους 24,5°C.

Γι’ αυτό, σε μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα, η ενίσχυση των πάρκων, των δενδροφυτεύσεων, των μικρών πράσινων χώρων στις γειτονιές, των πράσινων διαδρομών και των διαπερατών επιφανειών είναι ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι πολυτέλεια. Οι καύσωνες θα συνεχίσουν να δοκιμάζουν τις πόλεις. Το ζητούμενο πλέον είναι πόσο γρήγορα οι πόλεις θα μετατραπούν σε ασφαλή καταφύγια απέναντι στην ακραία ζέστη, για τους ανθρώπους αλλά και για την αστική πανίδα.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία επιφάνειας εδάφους στο κέντρο της Αθήνας, όπως καταγράφηκε από τον δορυφόρο Landsat-9 στις 29 Ιουνίου 2026. Πηγή δεδομένων: Landsat-9 / USGS. Επεξεργασία και οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Ο λόγος είναι ότι τα αέρια, όπως το διοξείδιο του άνθρακα, διαλύονται πολύ καλύτερα στα κρύα υγρά παρά στα ζεστά. Μέσα στην παγωμένη μπύρα από το ψυγείο, τα μόρια του διοξειδίου του άνθρακα συγκρατούνται σταθερά από το κρύο υγρό. Όταν όμως η μπύρα ζεσταίνεται, η κινητική ενέργεια των μορίων του διοξειδίου του άνθρακα αυξάνεται, επιτρέποντάς τους να υπερνικήσουν τις διαμοριακές δυνάμεις του νερού και να αποδεσμευτούν, σχηματίζοντας φυσαλίδες που διαφεύγουν στον αέρα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της πίεσης στον αέρα πάνω από την μπύρα όσο το κουτάκι είναι κλειστό, και την απότομη αποσυμπίεση και εκροή διοξειδίου όταν αυτό ανοίξει.

Ακριβώς η ίδια αρχή ισχύει και για τους ωκεανούς μας σε παγκόσμια κλίμακα και αποτελεί τη βάση μιας από τις σοβαρότερες προειδοποιήσεις των επιστημόνων για το μέλλον των ωκεανών μας και το κλίμα του πλανήτη. Να θυμήσουμε ότι αυτή τη στιγμή οι ωκεανοί κάνουν μια τεράστια χάρη στην ανθρωπότητα και λειτουργούν σαν «σφουγγάρι», απορροφώντας περίπου το 30% του διοξειδίου που εκλύεται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Χωρίς αυτή την διεργασία, η ατμόσφαιρα της Γης θα είχε θερμανθεί σε αρκετά μεγαλύτερο βαθμό.

Όμως, καθώς οι ωκεανοί συνεχίζουν να θερμαίνονται, χάνουν σταδιακά τη φυσική τους ικανότητα να διαλύουν και να συγκρατούν το διοξείδιο του άνθρακα, όπως έγινε και με την μπύρα στο πείραμά μας. Στην περίπτωση των ωκεανών, υπάρχει και μια δεύτερη διεργασία σε λειτουργία κατά την υπερθέρμανση του πλανήτη. Το ζεστό νερό είναι πιο ελαφρύ από το κρύο και έτσι ενισχύεται η στρωμάτωση του ωκεανού και δημιουργείται ένα αρκετά ζεστό επιφανειακό στρώμα. Συνδυαστικά λοιπόν, η θέρμανση του επιφανειακού στρώματος και η έλλειψη ανάμειξης με τα βαθύτερα στρώματα, οδηγούν σε επιβράδυνση της απορρόφησης διοξειδίου.

Αν οι ωκεανοί ζεσταθούν υπερβολικά, θα σταματήσουν να απορροφούν το πλεονάζον διοξείδιο του άνθρακα. Ακόμη χειρότερα, αν ξεπεράσουν ένα κρίσιμο όριο, θα αρχίσουν να εκλύουν το αποθηκευμένο διοξείδιο πίσω στην ατμόσφαιρα. Γνωρίζουμε ότι αυτό μπορεί να συμβεί, όχι μόνο από την θεωρία και τα κλιματικά μοντέλα, αλλά και επειδή έχει ξανασυμβεί. Τα δεδομένα από τους πάγους της Ανταρκτικής δείχνουν ότι στο παρελθόν, όταν μικρές αλλαγές στην τροχιά της Γης προκάλεσαν μια αρχική θέρμανση στον πλανήτη, οι ωκεανοί ανταποκρίθηκαν απελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα, γεγονός που, μαζί με άλλες φυσικές διεργασίες, λειτούργησε ενισχυτικά, οδηγώντας σε περαιτέρω θέρμανση.

Όπως λοιπόν δεν μας αρέσει μια ξεθυμασμένη μπύρα, δεν θα μας αρέσει καθόλου και ένας «ξεθυμασμένος» ωκεανός.

Εικόνα 1: Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2: Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις, οι αυξημένες θερμοκρασίες στη Δυτική Μεσόγειο εντάσσονται στην ανοδική τάση που παρατηρείται στην περιοχή τους τελευταίους μήνες. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας έχει αυξηθεί από περίπου 16°C στις αρχές του έτους σε 25,2°C σήμερα, τιμή που συγκαταλέγεται στις υψηλότερες τόσο για το 2026 μέχρι στιγμής όσο και για την εποχή, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Αντίθετα, η Ανατολική Μεσόγειος εμφανίζει ηπιότερες θετικές αποκλίσεις, περίπου +1°C πάνω από τον μέσο όρο της εποχής, ενώ το Αιγαίο διαφοροποιείται από το σύνολο σχεδόν της Μεσογείου, καταγράφοντας αρνητικές αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, της τάξης του 1°C κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο. (Εικόνα 2).

Εικόνα 3: Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Climatebook, περίπου το 20% της έκτασης της Γαλλίας κατέγραψε μέγιστες θερμοκρασίες άνω των 42°C, αποτυπώνοντας τη σπάνια ένταση και τη μεγάλη χωρική έκταση του φαινομένου. Πρόκειται για ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια ζέστης που έχουν καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη.

Εικόνα 1. Μέγιστες θερμοκρασίες στην Ευρώπη σττις 23 Ιουνίου 2026.

Η πιθανότερη αιτία είναι ο όψιμος παγετός και τα χιόνια της 1ης Μαΐου 2026. Εκείνη την περίοδο, οι οξιές είχαν ήδη ξεκινήσει την ανοιξιάτικη έκπτυξη των φύλλων τους. Τα νεαρά φύλλα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις απότομες πτώσεις της θερμοκρασίας και μπορούν να νεκρωθούν όταν εκτεθούν σε παγετό.

Συγκριτικές δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 από την περιοχή του Νυμφαίου, μεταξύ Ιουνίου 2025 και Ιουνίου 2026, δείχνουν εντυπωσιακή αλλαγή στο χρώμα της βλάστησης. Εκεί όπου πέρυσι κυριαρχούσε συνεχές πράσινο, φέτος εμφανίζονται εκτεταμένες καφέ αποχρώσεις. Αντίστοιχη εικόνα επιβεβαιώνεται και από επιτόπια φωτογραφία στο Πήλιο.

Νυμφαίο 9 Ιουνίου 2025 και 14 Ιουνίου 2026

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα δέντρα έχουν ξεραθεί. Η Δρ. Ευαγγελία Β. Αβραμίδου, κύρια ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, επισημαίνει ότι η οξιά έχει ευαίσθητα φύλλα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να ξαναβλαστήσει. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τη διαθέσιμη γνώση, δεν φαίνεται να υπάρχει συστηματική καταγραφή αντίστοιχης μαζικής ξήρανσης φυλλώματος οξιάς στην Ελλάδα. Άλλωστε, ο όψιμος παγετός φέτος και η ποσότητα των χιονοπτώσεων στα ορεινά δεν είχαν καταγραφεί ξανά στη σύγχρονη εποχή των καταγραφών στην χώρα μας.

Πήλιο 11 Ιουνίου 2025 και 17 Ιουνίου 2026

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο θέμα των πυρκαγιών. Τα υψηλά δάση οξιάς έχουν συνήθως πιο υγρό μικροκλίμα και μικρότερη ευφλεκτότητα από άλλα μεσογειακά δάση. Όμως το 2025 έδειξε ότι οι πυρκαγιές μπορούν πλέον να ανεβαίνουν και σε μεγάλα υψόμετρα. Αν το ξηρό φύλλωμα παραμείνει πάνω στα δέντρα ή συσσωρευτεί στο έδαφος, μπορεί προσωρινά να αυξήσει τη λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη, ειδικά αν ακολουθήσουν ξηρασία, καύσωνες και κεραυνοί.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα δέντρα θα επανέλθουν μέσα στο καλοκαίρι και αν το φαινόμενο θα αφήσει αποτύπωμα την επόμενη χρονιά. Σε περίπτωση ακραία υψηλών θερμοκρασιών φέτος το καλοκαίρι, τα δάση οξιάς που επλήγησαν από τον παγετό, πιθανόν να μην καταφέρουν να επιζήσουν. Η φετινή εικόνα θυμίζει ότι η κλιματική κρίση δεν σημαίνει μόνο περισσότερη ζέστη, αλλά και μεγαλύτερη αστάθεια των εποχών.

Φωτογραφία εξωφύλλου: Γιώργος Βασιλειάδης, Βλάστη Κοζάνης, 19/6/2026