Τα νησιωτικά πευκοδάση της Μεσογείου εντάσσονται σε μια κλιματικά και βιογεωγραφικά μεταβατική ζώνη, όπου η εντεινόμενη θερμική και υδατική καταπόνηση αλληλεπιδρώντας με βιοτικούς παράγοντες, μεταβάλλουν τη χωρική κατανομή και την ένταση των διαταραχών, επηρεάζοντας τη δομή και τη λειτουργία τους. Βιοτικοί παράγοντες, όπως τα φλοιοφάγα έντομα, αποτελούν ενδογενείς συνιστώσες των δασικών οικοσυστημάτων, με την πληθυσμιακή τους δυναμική να συνεισφέρει στην έκταση και την ένταση της θνησιμότητας των δέντρων. Υπό μέσες περιβαλλοντικές συνθήκες, οι πληθυσμοί τους διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα και προσβάλλουν κυρίως εξασθενημένα άτομα, συμβάλλοντας στη φυσική ανανέωση της συστάδας. Ωστόσο, όταν η φυσιολογική κατάσταση των δέντρων μειώνεται λόγω μεταβολής των κλιματικών συνθηκών, οι πληθυσμοί των φλοιοφάγων μπορούν να αυξηθούν ταχύτατα, οδηγώντας σε επεισόδια εκτεταμένης θνησιμότητας.

Μια τέτοια περίπτωση παρατηρήθηκε στη Λέσβο κατά την περίοδο 2021–2022, όταν καταγράφηκε εκτεταμένη θνησιμότητα της τραχείας πεύκης (Pinus brutia), η οποία συνδέθηκε με πληθυσμιακή έξαρση φλοιοφάγων εντόμων. Για τη συστηματική διερεύνηση του φαινομένου, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου (Τμήμα Περιβάλλοντος), το Πανεπιστήμιο Πατρών (Τμήμα Αειφορικής Γεωργίας) και από τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών), ανέπτυξαν ένα ολοκληρωμένο αναλυτικό πλαίσιο μελέτης που συνδύασε δεδομένα τηλεπισκόπησης, επιτόπια τεκμηρίωση και χωρικές στατιστικές αναλύσεις.

Συνολικά καταγράφηκαν 1.707 προσβεβλημένα δέντρα μέσω συστηματικών επιτόπιων δειγματοληψιών, ενώ παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν φασματικοί δείκτες βλάστησης για την αποτύπωση των χωρικών προτύπων θνησιμότητας σε επίπεδο τοπίου. Οι χωρικές αναλύσεις έδειξαν ότι η θνησιμότητα δεν κατανέμεται τυχαία ούτε ομοιόμορφα στο τοπίο, αλλά οργανώνεται σε στατιστικά σημαντικές περιοχές-πυρήνες, ενώ η ανάπτυξη προγνωστικού μοντέλου εκτίμησης της προβλεπόμενης πιθανότητας θνησιμότητας δέντρων, ανέδειξε ότι η ένταση της προσβολής συνδέεται με τη δομή των δασικών συστάδων, την ένταση της ξηρασίας, το αυξημένο θερμικό φορτίο και το μικρό βάθος εδάφους.

Πιθανότητας εντομογενούς θνησιμότητας δέντρων στα πευκοδάση της Λέσβου. Οι θερμότερες χρωματικές αποχρώσεις υποδηλώνουν υψηλότερο προβλεπόμενο κίνδυνο θνησιμότητας, ενώ οι ψυχρότερες αποχρώσεις αντιστοιχούν σε περιοχές χαμηλότερης ευπάθειας.

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν οι παρατηρούμενες κλιματικές μεταβολές λειτουργούν ως παράγοντας που μεταβάλλει το ισοζύγιο μεταξύ της αμυντικής ικανότητας των δέντρων και της δραστηριότητας των εντόμων. Η αύξηση της θερμοκρασίας και η συχνότερη εμφάνιση περιόδων υδατικού στρες μειώνουν τη ανθεκτικότητα των δασικών συστάδων, ενώ παράλληλα δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για τα έντομα. Η κατανόηση τέτοιων φαινομένων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την έγκαιρη αναγνώριση περιοχών αυξημένης ευπάθειας και για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών στρατηγικών διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων.

Η παραπάνω έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Environmental Impact Assessment Review (Elsevier)», είναι ανοιχτής πρόσβασης και μπορεί να αναζητηθεί στον σύνδεσμο: https://doi.org/10.1016/j.eiar.2026.108381

Χρησιμοποιώντας δεδομένα του Ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-5P του προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) στην κατακόρυφη ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Κατευθυνόμενο από τους επικρατούντες ανέμους, το πλούμιο καπνού κινήθηκε δυτικά έως και 550 km κατά μήκος του Ινδικού Ωκεανού προς το νησί της Μαδαγασκάρης.

Εικόνα 1: Το νέφος SO2 από την έκρηξη του ηφαιστείου Piton de la Fournaise στο νησί Reunion ανατολικά της Αφρικής από δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P στις 14/02/2026 09:50

Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ διότι το διοξείδιο του θείου αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντάς το από τις υπόλοιπες πηγές ατμοσφαιρικών σωματιδίων, όπως η σκόνη.

Μια νέα εργασία που μόλις δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ocean and Society με τίτλο From Ravaged Livelihoods in the Global South to Mediterranean Crossings: The Reality of Climate Migration αναδεικνύει μια από τις πιο επείγουσες αλλά συχνά υποτιμημένες διαστάσεις της κλιματικής κρίσης: τη σχέση της με τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό πληθυσμών.

Οι συγγραφείς δείχνουν πώς η κλιματική αλλαγή καταστρέφει τα μέσα επιβίωσης σε περιοχές του Παγκόσμιου Νότου, ιδιαίτερα σε κοινότητες που εξαρτώνται άμεσα από τη γεωργία, το νερό και τη σταθερότητα των φυσικών πόρων. Ξηρασίες, πλημμύρες, ερημοποίηση, και η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγούν όχι μόνο σε περιβαλλοντική υποβάθμιση αλλά και σε κοινωνικοοικονομική κατάρρευση, ωθώντας εκατομμύρια ανθρώπους σε μετακίνηση.

Η εργασία υπογραμμίζει ότι πολλές από τις μεταναστευτικές διαδρομές προς τη Μεσόγειο και την Ευρώπη ξεκινούν από αυτήν ακριβώς την «αργή καταστροφή» της καθημερινής ζωής. Παρότι οι αφίξεις αντιμετωπίζονται συνήθως ως πολιτικό ή συνοριακό ζήτημα, οι βαθύτερες αιτίες είναι συχνά κλιματικές και συνδέονται με ανισότητες: οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο είναι εκείνες που έχουν συμβάλει λιγότερο στις παγκόσμιες εκπομπές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο νομικό κενό: οι «κλιματικοί μετανάστες» δεν αναγνωρίζονται επίσημα ως πρόσφυγες από το διεθνές δίκαιο, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς σαφή προστασία.

Η Μεσόγειος, και χώρες όπως η Ελλάδα, βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή ενός φαινομένου που θα εντείνεται: η κλιματική κρίση δεν αλλάζει μόνο το περιβάλλον, αλλά μετακινεί πληθυσμούς και επανακαθορίζει τα σύνορα της δικαιοσύνης και της ευθύνης.

Υστερόγραφο: Αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα με τους περισσότερους εγχώριους εκτοπισμένους λόγω φυσικών καταστροφών δεν είναι κάποια φτωχή χώρα του Νότου αλλά οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με τα στοιχεία του Internal Displacement Monitoring Centre. Το 2023, 2.9 εκατομμύρια πολίτες των ΗΠΑ εκτοπίστηκαν από τις κατοικίες τους λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων που εντείνονται λόγω της κλιματικής κρίσης.

Πηγή: Ocean and Society

Η υπόθεση Bonaire: Κλιματική αδράνεια ως παραβίαση δικαιωμάτων

Στις 28 Ιανουαρίου 2026, δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι το ολλανδικό κράτος παραβίασε ανθρώπινα δικαιώματα κατοίκων της Bonaire, μιας μικρής νησιωτικής περιοχής στην Καραϊβική που αποτελεί δήμο της Ολλανδίας. Οι προσφεύγοντες υποστήριξαν ότι η κυβέρνηση δεν λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσει τον πληθυσμό από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, δηλαδή την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τους ακραίους καύσωνες, την απειλή για το φυσικό περιβάλλον και την υγεία.

Το δικαστήριο συμφώνησε και έκρινε ότι η αποτυχία αυτή συνιστά παραβίαση του Άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που προστατεύει την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, καθώς και παραβίαση της αρχής της μη διάκρισης, αφού οι κάτοικοι της Bonaire απολάμβαναν μικρότερη προστασία σε σχέση με τους πολίτες στην ευρωπαϊκή Ολλανδία.

Η απόφαση αυτή θεωρείται ιστορική, επειδή θέτει ένα νέο προηγούμενο: η κλιματική πολιτική δεν είναι προαιρετική· αποτελεί νομική υποχρέωση του κράτους όταν διακυβεύονται δικαιώματα ζωής, υγείας και ασφάλειας.

Το ευρωπαϊκό κύμα «κλιματικών δικών»

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται διεθνώς μια έκρηξη προσφυγών πολιτών και οργανώσεων κατά κρατών, γνωστή ως climate litigation.

Το πιο σημαντικό ευρωπαϊκό προηγούμενο ήρθε το 2024, όταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δικαίωσε την υπόθεση KlimaSeniorinnen κατά Ελβετίας. Μια ομάδα ηλικιωμένων γυναικών υποστήριξε ότι η αδράνεια της κυβέρνησης απέναντι στην κλιματική κρίση απειλεί την υγεία και τη ζωή τους, ιδιαίτερα μέσω των καυσώνων.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι η Ελβετία παραβίασε το Άρθρο 8 (ιδιωτική ζωή και υγεία) επειδή δεν έλαβε επαρκή μέτρα για την κλιματική κρίση. Αυτό ήταν το πρώτο μεγάλο «κλιματικό» δεδικασμένο ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη νομική προσφυγή

Στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη μια υπόθεση «τύπου Bonaire» που να φτάνει σε τόσο καθαρή κλιματική καταδίκη του κράτους. Όμως, οι συνθήκες ωριμάζουν.

Η χώρα μας τα τελευταία χρόνια έχει βιώσει:

• καταστροφικές πυρκαγιές

• πρωτοφανείς πλημμύρες στη Θεσσαλία (Daniel)

• συνεχείς καύσωνες με άμεσες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και εκατοντάδες νεκρούς

• απώλειες κατοικιών, υποδομών και αγροτικής παραγωγής

Η επιστημονική κοινότητα έχει συνδέσει τη συχνότητα και την ένταση αυτών των φαινομένων με την κλιματική αλλαγή. Το ερώτημα δεν είναι αν αποτελούν κλιματικό κίνδυνο, αλλά αν το κράτος ανταποκρίνεται επαρκώς στην υποχρέωση προστασίας.

Θα μπορούσαν Έλληνες πολίτες να προσφύγουν στα δικαστήρια;

Οι Έλληνες πολίτες θα μπορούσαν να επικαλεστούν την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου:

• Άρθρο 2 (δικαίωμα στη ζωή)

• Άρθρο 8 (υγεία, κατοικία, ιδιωτική ζωή)

• Άρθρο 14 (μη διάκριση, άνιση προστασία ευάλωτων περιοχών)

Παράλληλα, στο ελληνικό δίκαιο υπάρχει το Άρθρο 24 του Συντάγματος, που προβλέπει την υποχρέωση του κράτους να προστατεύει το περιβάλλον και να λαμβάνει προληπτικά μέτρα.

Μια προσφυγή θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η αποτυχία πρόληψης ή προσαρμογής, για παράδειγμα η έλλειψη αντιπλημμυρικής προστασίας ή σχεδίων αντιμετώπισης καυσώνων, δεν είναι απλώς τεχνική ανεπάρκεια, αλλά παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Μήπως ήρθε η ώρα για ελληνική κλιματική δικαιοσύνη;

Οι κλιματικές δίκες δεν είναι «ακτιβισμός στα δικαστήρια». Είναι ένας αναδυόμενος μηχανισμός δημοκρατικής λογοδοσίας, όταν οι κυβερνήσεις αποτυγχάνουν να προστατεύσουν τους πολίτες τους από έναν κίνδυνο που ήδη εξελίσσεται.

Η ατμοσφαιρική διαταραχή που σχηματίστηκε στις 18 Νοεμβρίου πάνω από την Ιταλία δημιούργησε παρατεταμένη ροή από την Κεντρική Μεσόγειο με ασταθείς αέριες μάζες και επίμονες ζώνες σύγκλισης, οδηγώντας σε καταρρακτώδεις βροχές και καταιγίδες, ξαφνικές πλημμύρες, κατολισθήσεις και θυελλώδεις ανέμους στη Δυτική Ελλάδα και την Αλβανία. Το σύστημα προκάλεσε έναν θάνατο στην Αλβανία, εκατοντάδες εκκενώσεις και εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές.

Σύμφωνα με το ClimaMeter, σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, παρόμοιες κακοκαιρίες σήμερα εμφανίζουν:

• έως 10% περισσότερη βροχόπτωση

• έως 10% ισχυρότερους ανέμους

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή –και όχι μόνο η φυσική μεταβλητότητα– είναι βασικός παράγοντας πίσω από τη μεγαλύτερη ένταση των φαινομένων. Η θέρμανση της θάλασσας παρέχει επιπλέον ενέργεια, ενισχύοντας τη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων και των ανέμων, ενώ οι σύγχρονες ατμοσφαιρικές συνθήκες (1987–2023) είναι σαφώς πιο υγρές σε σχέση με τις δεκαετίες 1950–1986. Αυτό συνάδει με τα συμπεράσματα της IPCC για την ενίσχυση των μεσογειακών κυκλώνων λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Πέρα από τους κλιματικούς παράγοντες, η μελέτη επισημαίνει ότι η αστική επέκταση, η έκθεση παράκτιων υποδομών και η ανεπαρκής προετοιμασία για ακραία φαινόμενα έχουν ενισχύσει τις συνέπειες της κακοκαιρίας.

Οι ειδικοί που συμμετέχουν στη μελέτη τονίζουν ότι:

• παρότι η κλιματική αλλαγή δεν «δημιουργεί» τα φαινόμενα, ενισχύει τις επιπτώσεις τους,

• ακόμη και μικρές αυξήσεις στην ένταση της βροχής ή του ανέμου μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές,

• απαιτούνται καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ανθεκτικές υποδομές και αποτελεσματικός σχεδιασμός για την προσαρμογή σε πιο ισχυρές μελλοντικές καταιγίδες.

Ο Σταύρος Ντάφης δήλωσε:

«Η ανάλυσή μας δείχνει ότι υφέσεις όπως αυτή που οδήγησε στα καταστροφικά φαινόμενα στην Ήπειρο εκδηλώνονται πλέον σε ένα θερμότερο και πιο υγρό κλίμα σε σχέση με το παρελθόν. Αν και η κλιματική αλλαγή δεν δημιούργησε τις καταιγίδες, ενίσχυσε ξεκάθαρα τις επιπτώσεις τους. Τα δεδομένα δείχνουν ότι παρόμοια καιρικά μοτίβα σήμερα είναι πιο πιθανό να φέρουν εντονότερες βροχοπτώσεις και ισχυρότερους ανέμους, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών όπως αυτές που είδαμε στη Δυτική Ελλάδα».

Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος δήλωσε επίσης:

«Γεγονότα όπως οι πρόσφατες πλημμύρες αναδεικνύουν πόσο ευάλωτη είναι η Ελλάδα και τα Δυτικά Βαλκάνια σε ταχέως εντεινόμενες μεσογειακές καταιγίδες. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στη βροχόπτωση ή τον άνεμο, της τάξης του 10%, μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές επιπτώσεις όταν συνδυάζονται με κορεσμένα εδάφη, απότομο ανάγλυφο και επεκτεινόμενες αστικές περιοχές. Η κατανόηση αυτών των τάσεων είναι κρίσιμη για τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και της προετοιμασίας για φυσικές καταστροφές».

Τέλος, ο κύριος επιστημονικός υπεύθυνος του Climameter, Davide Faranda δήλωσε:

«Αυτή η μεσογειακή διαταραχή δείχνει πως η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή ήδη ενισχύει ακραία καιρικά φαινόμενα στην περιοχή των Βαλκανίων. Για να περιοριστεί η αύξηση των καταστροφικών γεγονότων, η μείωση των εκπομπών παραμένει απαραίτητη προϋπόθεση. Ταυτόχρονα, η προσαρμογή των κοινοτήτων μας με καλύτερο αστικό σχεδιασμό, ανθεκτικές υποδομές και βελτιωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης είναι ζωτικής σημασίας ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις από ισχυρότερες καταιγίδες και εντονότερες βροχοπτώσεις στο μέλλον».

Η έρευνα αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού προγράμματος ClimaMeter και στηρίζεται σε δεδομένα επανάλυσης ERA5 της υπηρεσίας Copernicus.

Πηγή: Climameter

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα που ανέλυσε η επιστημονική ομάδα του Climatebook, το ύψος βροχής που καταγράφηκε στην Ήπειρο μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες αντιστοιχεί στο σύνολο της βροχής που δέχεται η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη, αλλά και πολλές άλλες ηπειρωτικές και νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας, σε έναν ολόκληρο χρόνο. Επιπλέον, σημειώνεται ότι τα έντονα φαινόμενα συνεχίζονται στην περιοχή της Ηπείρου, με ορισμένες περιοχές να καταγράφουν έως και 1.000 χιλιοστά βροχής μόνο για τον Νοέμβριο του 2025.

Ο χάρτης στην Εικόνα 1 αποτυπώνει το μέγεθος του ύψους βροχής που δέχθηκε η Ήπειρος, συγκρίνοντας το συγκεντρωτικό ύψος βροχής 4 ημερών με αυτό του μέσου ετήσιου ύψους βροχής σε όλη τη χώρα.

Η σύγκριση της μέγιστης 4ήμερης βροχόπτωσης με τη μέση ετήσια βροχή ανά περιοχή αναδεικνύει το μέγεθος του φαινομένου και εξηγεί γιατί σημειώθηκαν πλημμύρες, κατολισθήσεις και προβλήματα σε κρίσιμες υποδομές.

Τέτοιου είδους αναλύσεις συμβάλλουν στην κατανόηση της χωρικής κατανομής του κινδύνου και στην αξιολόγηση των συνεπειών ακραίων επεισοδίων, σε μια εποχή όπου η ένταση των καιρικών φαινομένων αυξάνεται υπό την επίδραση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Εικόνα 1. Ποσοστό της μέσης ετήσιας βροχόπτωσης που αντιστοιχεί στο μέγιστο ύψος βροχής στην Ήπειρο κατά το τετραήμερο 18-21 Νοεμβρίου 2025. Δεδομένα απο: CERRA / Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: Climatebook.gr.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) σε ολόκληρη την ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Ακολουθώντας τους επικρατούντες ανέμους, το σύννεφο καπνού από το ηφαίστειο κινήθηκε βορειοανατολικά διασχίζοντας την Ερυθρά θάλασσα, πέρασε πάνω από το νότιο τμήμα της Αραβικής χερσονήσου, φτάνοντας τελικά, μέχρι και σε τμήματα του Πακιστάν και της Ινδίας. Ένα μέρος του κινήθηκε βορειοδυτικά επηρεάζοντας σημαντικά τις περιοχές της Ερυθραίας και του Σουδάν, φτάνοντας έως και τα σύνορά του με τη Αίγυπτο.

Εικόνα 1. Χάρτης συνολικής συγκέντρωσης της κατακόρυφης στήλης του ηφαιστεικού SO₂ μετά την έκρηξη του Hayli Gubbi από δεδομένα της Υπηρεσίας CAMS του Copernicus την Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2025 00:00 UTC.

Επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ για τους ακόλουθους λόγους. Το SO₂ αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, στη συγκεκριμένη περιοχή καταγράφονται μεγάλες ποσότητες σωματιδίων σκόνης τόσο από την Αραβική Χερσόνησο όσο και από τη Σαχάρα. Έτσι, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντας το από τις υπόλοιπες πηγές σωματιδίων.

Κομβικό ρόλο σε αυτή την υποβάθμιση παίζει ο μύκητας που προκαλεί το Μεταχρωματικό έλκος του πλατάνου, μια ασθένεια που έχει αποδεκατίσει χιλιάδες πλατάνια σε ολόκληρη τη χώρα. Καθώς τα δέντρα ξεραίνονται και καταρρέουν, οι κορμοί τους καταλήγουν στην κοίτη, παρασυρμένοι από τις ισχυρές βροχοπτώσεις. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία επικίνδυνων φραγμών, που όχι μόνο παρεμποδίζουν τη φυσιολογική ροή του νερού, αλλά επιτείνουν την ένταση των πλημμυρικών φαινομένων στις γύρω περιοχές.

Το περιστατικό στον Καλαμά υπενθυμίζει πόσο αλληλένδετα είναι τα οικολογικά προβλήματα με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Η απώλεια των πλατανιών είναι ζήτημα ασφάλειας, διαχείρισης φυσικών κινδύνων και προστασίας των τοπικών κοινωνιών. Η ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις, όπως τον καθαρισμό της κοίτης και την οργανωμένη αναδάσωση της παραποτάμιας ζώνης με ανθεκτικά φυτά είναι επιτακτική.

Πλατάνια στη γέφυρα Ράγιου στον Καλαμά, την Πέμπτη 20/11/2025. Πηγή: prevezatoday.gr

Αξιοποιώντας τα δορυφορικά δεδομένα βροχόπτωση GPM IMERG-Early που παρέχει η NASA, η επιστημονική ομάδα του climatebook, σχεδίασε τον χάρτη αθροιστικής βροχόπτωσης (Εικόνα 1) των τελευταίων επτά ημερών (23–29/10/2025) στην περιοχή της Καραϊβικής όπου έλαβε χώρα ο Κυκλώνας Melissa. Ο χάρτης δείχνει εκτεταμένες ζώνες πολύ ισχυρών βροχοπτώσεων νότια της Τζαμάικα και της Αϊτής, που ξεπερνούν τα 600 mm υετού (κόκκινο χρώμα), ενώ σε ορισμένες περιοχές και τα 1000 mm (κίτρινο χρώμα). Σημαντικά ύψη (σκούρο μπλε/μωβ) καταγράφονται γύρω από την Αϊτή–Δομινικανή Δημοκρατία και στο ανατολικό μέρος της Κούβας.

Εικόνα 1. Χάρτης συνολικής αθροιστικής βροχόπτωσης 7 ημερών [23/10/2025-29/10/2025].

Στο κέντρο του, όπου η ατμοσφαιρική πίεση στη μέση στάθμη της θάλασσας έχει φτάσει στα 892 hPa, βρίσκεται περίπου 60 χλμ νοτιοανατολικά της Τζαμάικα. Πρόκειται για τη χαμηλότερη τιμή ατμοσφαιρικής πίεσης τυφώνα που επηρεάζει την ξηρά τα τελευταία 90 χρόνια. Ο κυκλώνας κινείται βόρεια – βορειοανατολικά με ταχύτητα 26 χλμ/ώρα ενώ έχει καταγραφεί ταχύτητα ανέμου 295 χλμ/ώρα.

Στις εικόνες που ακολουθούν παρουσιάζονται (1) η ευρύτερη περιοχή, (2) το «μάτι» του κυκλώνα και (3) η πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ.

Εικόνα 1. Η ευρύτερη περιοχή που βρίσκεται ο κυκλώνας Melissa

Εικόνα 2. Tο «μάτι» του κυκλώνα Melissa

Εικόνα 3. H πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει ο κυκλώνας, σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ

Πηγές πληροφοριών και εικόνων: National Hurricane Center, Colorado State University