Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), έως τις αρχές Αυγούστου 2026 είχαν καεί περίπου 500.000 εκτάρια γης, δηλαδή 5 εκατομμύρια στρέμματα. Ο αριθμός αυτός είναι σχεδόν 1,3 φορές ο μέσος όρος ολόκληρου έτους της περιόδου 2006-2025, και μάλιστα πριν από τον συνήθως πιο καταστροφικό μήνα, τον Αύγουστο, γεγονός που επιβεβαιώνει την ένταση της φετινής αντιπυρικής περιόδου.

Οι τρεις χώρες που επλήγησαν περισσότερο (έως αρχές Αυγούστου 2026)

• Ισπανία: Κατέχει τη θλιβερή πρωτιά με 222.783 εκτάρια καμένα (2,23 εκατ. στρέμματα), περίπου 2,3 φορές τον μέσο όρο της, σχεδόν τη μισή συνολική καμένη έκταση όλης της ΕΕ.
• Γαλλία: Στη δεύτερη θέση με 92.871 εκτάρια (929.000 στρέμματα), πάνω από έξι φορές τον ιστορικό της μέσο όρο, ρεκόρ καμένων εκτάσεων στα χρονικά των καταγραφών.
• Ιταλία: Τρίτη με 74.696 εκτάρια (747.000 στρέμματα), περίπου 1,3 φορές πάνω από τον μέσο όρο της.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση στην Ευρώπη σε καμένες εκτάσεις, με περίπου 30.000 εκτάρια καμένα (γύρω στα 300.000 στρέμματα).

Η επιβάρυνση του αέρα από τον καπνό (PM10)

Παράλληλα, σημαντική είναι και η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας από τον καπνό. Σύμφωνα με δεδομένα CAMS/ECMWF για τα PM10 από πυρκαγιές, μεταξύ των περισσότερο επιβαρυμένων περιοχών βρίσκονται η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και τα Βαλκάνια, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Το φαινόμενο ονομάζεται smoke taint, δηλαδή αλλοίωση του κρασιού από τον καπνό.

Όταν τα σταφύλια εκτίθενται σε καπνό, απορροφούν ορισμένες χημικές ουσίες που παράγονται από την καύση (πτητικές φαινόλες, όπως η γουαϊακόλη και η συριγγόλη που απορροφώνται από τις ράγες). Στην αρχή, οι ουσίες αυτές δεν έχουν έντονη μυρωδιά. Έτσι, τα σταφύλια μπορεί να φαίνονται απολύτως φυσιολογικά κατά τη συγκομιδή.

Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί αργότερα, κατά τη ζύμωση ή την ωρίμανση του κρασιού. Τότε μπορεί να αναπτυχθούν μυρωδιές και γεύσεις που θυμίζουν στάχτη και καμένο ξύλο.

Ο κίνδυνος είναι συνήθως μεγαλύτερος όσο τα σταφύλια πλησιάζουν στην ωρίμανση και στον τρύγο. Ωστόσο, ακόμη και νωρίτερα, η παρατεταμένη έκθεση σε πυκνό καπνό μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η παραγωγή του Μπορντώ έχει καταστραφεί. Η επίδραση διαφέρει από αμπελώνα σε αμπελώνα και εξαρτάται από την ένταση του καπνού, τη διάρκεια της έκθεσης, την ποικιλία και το στάδιο ωρίμανσης των σταφυλιών.

Το φαινόμενο αποτελεί ακόμη μία πρόκληση για την αμπελουργία σε ένα θερμότερο κλίμα. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι συχνότερες ξηρασίες και οι συνθήκες που ευνοούν τις δασικές πυρκαγιές αυξάνουν την πίεση στους αμπελώνες. Παράλληλα, η πρόωρη ωρίμανση των σταφυλιών, η έλλειψη νερού και η μεταβολή της ισορροπίας ανάμεσα στα σάκχαρα και την οξύτητα μπορούν να αλλάξουν τον χαρακτήρα των κρασιών.

Για να εκτιμηθεί η πιθανή ζημιά από τον καπνό φέτος, χρειάζονται εργαστηριακές αναλύσεις και δοκιμαστική παραγωγή μικρών ποσοτήτων κρασιού. Όταν οι ανεπιθύμητες γεύσεις και οσμές γίνουν έντονες, το κρασί μπορεί να χάσει σημαντικό μέρος της ποιότητας και της εμπορικής του αξίας.

Οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι μεγάλες. Οι παραγωγοί ενδέχεται να αναγκαστούν να αφήσουν σταφύλια ασυγκόμιστα, να υποβαθμίσουν ή να αποσύρουν κρασιά, να διαθέσουν την παραγωγή σε χαμηλότερες τιμές ή να επενδύσουν σε δαπανηρές αναλύσεις και ειδικές μεθόδους επεξεργασίας. Σε μια περιοχή όπως το Μπορντώ, όπου η αξία των κρασιών συνδέεται στενά με την ποιότητα, την ονομασία προέλευσης και τη φήμη κάθε κτήματος, ακόμη και η αβεβαιότητα για την παρουσία καπνού μπορεί να επηρεάσει τις πωλήσεις και την εμπιστοσύνη των αγοραστών.

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 

Η περιοχή βρισκόταν σε κόκκινο συναγερμό καύσωνα, έπειτα από διαδοχικά κύματα ακραίας ζέστης και παρατεταμένη ξηρασία. Το Fontainebleau είναι από τα πιο ευάλωτα δάση της βόρειας Γαλλίας: η δασική πεύκη, η ερείκη και οι φτέρες είναι ιδιαίτερα εύφλεκτες, ενώ τα αμμώδη εδάφη και οι ψαμμιτικές εξάρσεις συγκρατούν ελάχιστη υγρασία. Επιστημονική καταγραφή έδειξε ότι πάνω από τις μισές ιστορικές πυρκαγιές σε αυτό το δάσος εκδηλώθηκαν σε αμιγείς συστάδες δασικής πεύκης.

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 Άποψη από προάστια Παρισίων

Φωτογραφία: Matthieu Guyot

Η έκταση του συμβάντος ανάγκασε τη Γαλλία να μεταφέρει, για πρώτη φορά, πυροσβεστικά αεροσκάφη από τον νότο προς την περιοχή του Παρισιού. Περισσότεροι από 400 πυροσβέστες κινητοποιήθηκαν, κατοικίες εκκενώθηκαν και διαταράχθηκαν ο αυτοκινητόδρομος Α6 και οι σιδηροδρομικές συνδέσεις.

Το Fontainebleau αποκαλύπτει ένα κρίσιμο κενό προσαρμογής: η γεωγραφία του κινδύνου αλλάζει ταχύτερα από τη γεωγραφία των μέσων πυρόσβεσης. Η Γαλλία εξακολουθεί να βασίζεται σε 12 Canadair μέσης ηλικίας περίπου 30 ετών, ενώ τα πρώτα νέα DHC-515 αναμένονται το 2028.

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 / FRANCK DESPREZ 12 Ιουλίου 2026

Στον Άγιο Ιωάννη Πηλίου, το ρέμα Μαυρούτσα (γνωστό και ως ρέμα του Αγίου Ιωάννη ή Μέγα Ρέμα) αποτέλεσε ένα από τα σημεία όπου η ορμητική απορροή, τα φερτά υλικά και η καταστροφική δύναμη του νερού άφησαν βαθιά σημάδια το 2023. Σήμερα, σύμφωνα με τοπικά δημοσιεύματα και φωτογραφικό υλικό, η κοίτη του ρέματος δεν αποκαθίσταται ως φυσικό υδατόρεμα, αλλά μετατρέπεται σε εκτεταμένη κατασκευή από οπλισμένο σκυρόδεμα. Αναφέρεται εγκιβωτισμός της κοίτης με μπετόν πάχους περίπου 60 εκατοστών, πλευρικά τοιχία ύψους περίπου 5 μέτρων, καθώς και πρόσθετο κεντρικό τοιχίο σε τμήμα της διατομής.

Πηγή: Magnesia News

Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να γίνουν έργα. Προφανώς πρέπει. Οι κάτοικοι, οι επιχειρήσεις και οι επισκέπτες του Πηλίου έχουν ανάγκη από πραγματική αντιπλημμυρική ασφάλεια. Το ζήτημα είναι τι είδους έργα γίνονται, με ποια μελέτη, με ποιον έλεγχο και με ποια φιλοσοφία.

Γιατί ένα ρέμα δεν μπορεί να μετατρέπεται σε τεχνητό αγωγό. Μεταφέρει νερό, φερτά υλικά, πέτρες, κορμούς, ιζήματα. Αλλάζει μορφή, διαβρώνει, αποθέτει, εκτονώνει ενέργεια. Όταν ένα τέτοιο σύστημα εγκιβωτίζεται πλήρως σε σκυρόδεμα, μπορεί τοπικά να δείχνει «τακτοποιημένο», αλλά συχνά αυξάνει την ταχύτητα ροής, περιορίζει τον χώρο φυσικής εκτόνωσης, μεταφέρει τον κίνδυνο πιο κάτω και δημιουργεί νέα σημεία αστοχίας.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, έχουν κατασκευαστεί δύο νέες γέφυρες από σκυρόδεμα, μία για οχήματα και μία για πεζούς, με μεγάλο τσιμεντένιο μεσόβαθρο στο μέσο της κοίτης. Σε χειμαρρικά ρέματα όπως αυτά του Πηλίου, όπου μια ακραία βροχόπτωση μπορεί να κατεβάσει μεγάλους όγκους φερτών υλών, κορμών και βράχων, κάθε εμπόδιο μέσα στη ροή μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο έμφραξης. Και η έμφραξη μιας γέφυρας μπορεί να προκαλέσει μια νέα πλημμυρική καταστροφή.

Πηγή: Magnesia News

Όμως η κλιματική προσαρμογή δεν μπορεί να σημαίνει απλώς περισσότερο μπετόν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται πλέον σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση. Η Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα θέτει ως στόχο την αποτροπή της υποβάθμισης και την επίτευξη καλής κατάστασης των ποταμών, λιμνών και υπόγειων νερών, μέσα από ολοκληρωμένη διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση για την υδρομορφολογική αποκατάσταση περιλαμβάνει μέτρα όπως απομάκρυνση εμποδίων, επαναμαιάνδρωση, διαχείριση ιζημάτων, αποκατάσταση πρανών και πλημμυρικών πεδίων, καθώς και φυσικά μέτρα συγκράτησης νερού.

Ακόμη, ο Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης προβλέπει την αποκατάσταση τουλάχιστον 25.000 χιλιομέτρων ποταμών ελεύθερης ροής στην ΕΕ έως το 2030, μεταξύ άλλων με εντοπισμό και απομάκρυνση εμποδίων που διακόπτουν τη συνδεσιμότητα των επιφανειακών υδάτων.

Ο Daniel έδειξε ότι τα ρέματα του Πηλίου δεν είναι μικρές «τάφροι» που μπορούν να χωρέσουν σε ένα τεχνικό κουτί. Είναι ορεινά, δυναμικά, επικίνδυνα αλλά και απαραίτητα φυσικά συστήματα. Η πρώτη καταστροφή ήρθε από την ακραία βροχόπτωση. Η δεύτερη μπορεί να έρθει από μια λανθασμένη αποκατάσταση.

Η πιθανότερη αιτία είναι ο όψιμος παγετός και τα χιόνια της 1ης Μαΐου 2026. Εκείνη την περίοδο, οι οξιές είχαν ήδη ξεκινήσει την ανοιξιάτικη έκπτυξη των φύλλων τους. Τα νεαρά φύλλα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις απότομες πτώσεις της θερμοκρασίας και μπορούν να νεκρωθούν όταν εκτεθούν σε παγετό.

Συγκριτικές δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 από την περιοχή του Νυμφαίου, μεταξύ Ιουνίου 2025 και Ιουνίου 2026, δείχνουν εντυπωσιακή αλλαγή στο χρώμα της βλάστησης. Εκεί όπου πέρυσι κυριαρχούσε συνεχές πράσινο, φέτος εμφανίζονται εκτεταμένες καφέ αποχρώσεις. Αντίστοιχη εικόνα επιβεβαιώνεται και από επιτόπια φωτογραφία στο Πήλιο.

Νυμφαίο 9 Ιουνίου 2025 και 14 Ιουνίου 2026

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα δέντρα έχουν ξεραθεί. Η Δρ. Ευαγγελία Β. Αβραμίδου, κύρια ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, επισημαίνει ότι η οξιά έχει ευαίσθητα φύλλα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να ξαναβλαστήσει. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τη διαθέσιμη γνώση, δεν φαίνεται να υπάρχει συστηματική καταγραφή αντίστοιχης μαζικής ξήρανσης φυλλώματος οξιάς στην Ελλάδα. Άλλωστε, ο όψιμος παγετός φέτος και η ποσότητα των χιονοπτώσεων στα ορεινά δεν είχαν καταγραφεί ξανά στη σύγχρονη εποχή των καταγραφών στην χώρα μας.

Πήλιο 11 Ιουνίου 2025 και 17 Ιουνίου 2026

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο θέμα των πυρκαγιών. Τα υψηλά δάση οξιάς έχουν συνήθως πιο υγρό μικροκλίμα και μικρότερη ευφλεκτότητα από άλλα μεσογειακά δάση. Όμως το 2025 έδειξε ότι οι πυρκαγιές μπορούν πλέον να ανεβαίνουν και σε μεγάλα υψόμετρα. Αν το ξηρό φύλλωμα παραμείνει πάνω στα δέντρα ή συσσωρευτεί στο έδαφος, μπορεί προσωρινά να αυξήσει τη λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη, ειδικά αν ακολουθήσουν ξηρασία, καύσωνες και κεραυνοί.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα δέντρα θα επανέλθουν μέσα στο καλοκαίρι και αν το φαινόμενο θα αφήσει αποτύπωμα την επόμενη χρονιά. Σε περίπτωση ακραία υψηλών θερμοκρασιών φέτος το καλοκαίρι, τα δάση οξιάς που επλήγησαν από τον παγετό, πιθανόν να μην καταφέρουν να επιζήσουν. Η φετινή εικόνα θυμίζει ότι η κλιματική κρίση δεν σημαίνει μόνο περισσότερη ζέστη, αλλά και μεγαλύτερη αστάθεια των εποχών.

Φωτογραφία εξωφύλλου: Γιώργος Βασιλειάδης, Βλάστη Κοζάνης, 19/6/2026

Ο λαγοκέφαλος και η «τροπικοποίηση» της Μεσογείου

Ο λαγοκέφαλος ζει εδώ και δεκαετίες στη Μεσόγειο. Πρόκειται για λεσεψιανό μετανάστη, δηλαδή είδος που πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Όπως εξηγεί ο Γιώργος Κατσέλης, καθηγητής του Τμήματος Αλιείας και Υδατοκαλλιεργειών του Πανεπιστημίου Πάτρας, οι πρώτες αισθητές καταγραφές χρονολογούνται στη δεκαετία του 1980, ενώ το είδος έγινε εμφανές για πρώτη φορά στο Ισραήλ γύρω στο 1987 και σταδιακά εξαπλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο.

Δύο παράγοντες άνοιξαν την πόρτα. Ο πρώτος είναι η διαπλάτυνση της Διώρυγας του Σουέζ. Οι αλμυρές λίμνες Little Bitter Lake και Greater Bitter Lake λειτουργούσαν για χρόνια ως φυσικό οικολογικό «φράγμα», καθώς η υψηλή τους αλατότητα εμπόδιζε τα περισσότερα είδη να επιβιώσουν και να περάσουν. Μετά τη διαπλάτυνση της δεκαετίας του 1980, η αλατότητα των λιμνών εξισορροπήθηκε με τη θάλασσα, το φράγμα έσπασε και είδη του Ινδικού Ωκεανού άρχισαν να προωθούνται στη Μεσόγειο.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η κλιματική αλλαγή. Η Μεσόγειος ζεσταίνεται και αποκτά χαρακτηριστικά «τροπικότητας», γεγονός που διευκολύνει την εγκατάσταση θερμόφιλων ξενικών ειδών. Δεν είναι μόνο ο λαγοκέφαλος: στα ελληνικά θαλάσσια οικοσυστήματα έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 250 ξενικά είδη βάσει καταγραφής του 2017, με τον κατάλογο να αυξάνεται διαρκώς. Ανάμεσά τους και το λεοντόψαρο και η αγριόσαλπα, τα οποία όμως είναι βρώσιμα.

Στη ξηρά: τα έλατα της Πελοποννήσου που πεθαίνουν

Την ίδια στιγμή, στα ορεινά της Πελοποννήσου εκτυλίσσεται μια ανάλογη κρίση. Έλληνες ερευνητές καταγράφουν εκτεταμένες εκτάσεις ελατοδασών ξεραίνονται και πεθαίνουν, ακόμη και σε περιοχές που δεν έχουν καεί.

Το ελληνικό έλατο θεωρείται από τα πιο ανθεκτικά δέντρα της χώρας, ικανό να αντέχει ξηρασίες, έντομα και περιοδικές πυρκαγιές. Γι’ αυτό και η εικόνα ξάφνιασε τον Δημήτριο Αβτζή, ανώτερο ερευνητή στο Δασικό Ερευνητικό Ινστιτούτο του ΕΛΓΟ–Δήμητρα, ο οποίος βρέθηκε στην Πελοπόννησο για να καταγράψει τις συνέπειες μιας ανοιξιάτικης πυρκαγιάς. Αντίκρισε εκατοντάδες εκτάρια νεκρών δέντρων, μεγάλο μέρος των οποίων είχε ξεραθεί μέσα στο πράσινο, εκεί όπου η φωτιά δεν είχε καν φτάσει. Η έκταση της ζημιάς ήταν τόσο πρωτοφανής που ο ερευνητής ενημέρωσε άμεσα το Υπουργείο Περιβάλλοντος.

Οι πυρκαγιές, αν και καταστροφικές, δεν αρκούν για να εξηγήσουν το φαινόμενο. Σύμφωνα με το Global Forest Watch, η Ελλάδα έχασε περίπου 200.000 εκτάρια δασών από φωτιές την περίοδο 2001–2024, όμως αυτό που συμβαίνει σήμερα στα ελατοδάση είναι αποτέλεσμα πολλαπλών, αλληλοενισχυόμενων πιέσεων.

Κομβικό ρόλο παίζει η παρατεταμένη ξηρασία, που έχει γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό του ελληνικού κλίματος. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τη συνεχή μείωση του χειμερινού χιονιού: μελέτη του Ορεινoύ Παρατηρητηρίου Ελλάδος και του Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών και Βιώσιμης Ανάπτυξης και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών καταγράφει ότι την περίοδο 1991–2020 η χώρα έχανε κατά μέσο όρο 1,5 ημέρα χιονιού ανά έτος, στερώντας από τα δάση μια βασική πηγή σταδιακής υγρασίας.

Εξασθενημένα από την έλλειψη νερού, τα δέντρα γίνονται ευάλωτα σε έναν ακόμη εχθρό: τα σκαθάρια του φλοιού, ιδίως της υποοικογένειας Scolytinae. Τα έντομα εγκαθίστανται κάτω από τον φλοιό και καταστρέφουν τα αγγεία μεταφοράς νερού και θρεπτικών ουσιών. Όταν ο πληθυσμός τους φτάσει σε επίπεδα επιδημίας, ο έλεγχος γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα: παρόμοιες εξελίξεις καταγράφονται σε χώρες της νότιας και κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ισπανία, γεγονός που δείχνει μια ευρύτερη οικολογική μεταβολή.

Δύο φαινόμενα, μία αιτία

Ο λαγοκέφαλος που εξαπλώνεται σε μια θερμαινόμενη θάλασσα και το έλατο που ξεραίνεται σε μια στεγνή πλαγιά είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η κλιματική αλλαγή δεν εκδηλώνεται μόνο ως ακραία καιρικά φαινόμενα· λειτουργεί και ως αργός, διαρθρωτικός μετασχηματισμός των οικοσυστημάτων. Θερμαίνει τα νερά ώστε να φιλοξενούν θερμόφιλους εισβολείς, και ξηραίνει το έδαφος ώστε να γίνεται ξενιστής για επιβλαβή έντομα. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, είδη που επί δεκαετίες κρατούσαν μια ισορροπία βρίσκονται ξαφνικά εκτεθειμένα.

Τρόποι αντιμετώπισης

Η καλή είδηση είναι ότι σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν είμαστε ανυπεράσπιστοι. Όπως τονίζει ο Δρ. Αβτζής, «δεν υπάρχει χρόνος για απαισιοδοξία· έχουμε τη γνώση και τους επιστήμονες». Το κρίσιμο ζήτημα είναι η εφαρμογή των μέτρων.

Για τη θάλασσα:

Η Κύπρος έχει πρωτοστατήσει στην Ανατολική Μεσόγειο με προγράμματα «επικήρυξης», δηλαδή επιδότησης των αλιέων ώστε να ψαρεύουν στοχευμένα τον λαγοκέφαλο και το λεοντόψαρο, μειώνοντας τον πληθυσμό τους. Στην Ελλάδα, την τελευταία περίοδο του ΕΣΠΑ έχουν εκπονηθεί αντίστοιχα προγράμματα για την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο. Παράλληλα, η αξιοποίηση των βρώσιμων ξενικών ειδών μετατρέπει το πρόβλημα σε ευκαιρία: η προώθηση της κατανάλωσης λεοντόψαρου και αγριόσαλπας δημιουργεί αγορά, ενώ η αγριόσαλπα μπορεί ακόμη και να συγκαλλιεργηθεί με άλλα ψάρια. Τέλος, η ενημέρωση του κοινού για τον κίνδυνο των τοξινών και για τον σωστό χειρισμό σε περίπτωση δαγκώματος είναι απαραίτητη, ώστε ο φόβος να μετατραπεί σε γνώση.

Για τα δάση:

Η δασολογική κοινότητα τονίζει ότι τα προσβεβλημένα δέντρα πρέπει να απομακρύνονται και να αποφλοιώνονται έγκαιρα, ώστε να μην πολλαπλασιαστούν τα σκαθάρια και να μην προσβάλουν τα υγιή δέντρα. Απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των δασών για έγκαιρη ανίχνευση των εστιών, καθώς και η εξασφάλιση επαρκών πόρων και συντονισμένων παρεμβάσεων από τις περιφερειακές δασικές υπηρεσίες. Ενθαρρυντικό είναι ότι τα μεσογειακά οικοσυστήματα διαθέτουν μηχανισμούς φυσικής αναγέννησης, όπως επισημαίνει ο δασικός κλιματολόγος Νίκος Μάρκος, αν και η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει αρκετά χρόνια.

Και για τα δύο:

Πέρα από τα επιμέρους μέτρα, η ρίζα του προβλήματος παραμένει κοινή. Χωρίς ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και χωρίς πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική κρίση, τόσο η θάλασσα όσο και τα δάση θα συνεχίσουν να μεταβάλλονται. Η Ελλάδα, με τα 16.000 χιλιόμετρα ακτών και τα μοναδικά ορεινά της οικοσυστήματα, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής. Το πώς θα αντιδράσει σήμερα θα κρίνει τι θα κληρονομήσουμε αύριο.

Πηγές: Καθημερινή, Reader, EGU Cryosphere

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της έκθεσης του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, “People on the Move in a Changing Climate”. Η έκθεση δείχνει ότι η σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη μετανάστευση είναι σύνθετη. Οι άνθρωποι σπάνια φεύγουν μόνο για έναν λόγο. Συνήθως, η κλιματική πίεση συνδυάζεται με φτώχεια, απώλεια εισοδήματος, επισιτιστική ανασφάλεια, αδύναμες υποδομές ή συγκρούσεις.

Το 2021 καταγράφηκαν 23,7 εκατομμύρια νέοι εκτοπισμοί λόγω καταστροφών, από τους οποίους τα 22,3 εκατομμύρια συνδέονταν με καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες, πλημμύρες και ξηρασίες. Η έκθεση προειδοποιεί ότι, χωρίς επαρκή δράση, έως και 216 εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να μετακινηθούν εσωτερικά μέσα στις χώρες τους έως το 2050.

Η Ευρώπη δεν είναι έξω από αυτή την πραγματικότητα. Στην Ελλάδα, η κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία έδειξε ότι ο εσωτερικός κλιματικός εκτοπισμός είναι πραγματικό πρόβλημα. Περισσότεροι από 15.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν προσωρινά ή μόνιμα τις κατοικίες τους, ενώ ακόμη και σήμερα, σχεδόν τρία χρόνια μετά, υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν επιστρέψει σε κανονικές συνθήκες ζωής.

Η έκθεση του IMO προτείνει τρεις βασικούς άξονες: ασφαλείς λύσεις για όσους πρέπει να μετακινηθούν, προστασία για όσους έχουν ήδη εκτοπιστεί, και πολιτικές που επιτρέπουν στους ανθρώπους να μείνουν στον τόπο τους με ασφάλεια.

Το συμπέρασμα είναι  ότι η κλιματική ανθεκτικότητα δεν μπορεί να μένει στα χαρτιά και στις ομιλίες των πολιτικών. Σημαίνει πρόληψη πριν από την καταστροφή, προστασία την ώρα της κρίσης και πραγματική αποκατάσταση μετά.

Πηγή: ΙΜΟ

Τα νησιωτικά πευκοδάση της Μεσογείου εντάσσονται σε μια κλιματικά και βιογεωγραφικά μεταβατική ζώνη, όπου η εντεινόμενη θερμική και υδατική καταπόνηση αλληλεπιδρώντας με βιοτικούς παράγοντες, μεταβάλλουν τη χωρική κατανομή και την ένταση των διαταραχών, επηρεάζοντας τη δομή και τη λειτουργία τους. Βιοτικοί παράγοντες, όπως τα φλοιοφάγα έντομα, αποτελούν ενδογενείς συνιστώσες των δασικών οικοσυστημάτων, με την πληθυσμιακή τους δυναμική να συνεισφέρει στην έκταση και την ένταση της θνησιμότητας των δέντρων. Υπό μέσες περιβαλλοντικές συνθήκες, οι πληθυσμοί τους διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα και προσβάλλουν κυρίως εξασθενημένα άτομα, συμβάλλοντας στη φυσική ανανέωση της συστάδας. Ωστόσο, όταν η φυσιολογική κατάσταση των δέντρων μειώνεται λόγω μεταβολής των κλιματικών συνθηκών, οι πληθυσμοί των φλοιοφάγων μπορούν να αυξηθούν ταχύτατα, οδηγώντας σε επεισόδια εκτεταμένης θνησιμότητας.

Μια τέτοια περίπτωση παρατηρήθηκε στη Λέσβο κατά την περίοδο 2021–2022, όταν καταγράφηκε εκτεταμένη θνησιμότητα της τραχείας πεύκης (Pinus brutia), η οποία συνδέθηκε με πληθυσμιακή έξαρση φλοιοφάγων εντόμων. Για τη συστηματική διερεύνηση του φαινομένου, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου (Τμήμα Περιβάλλοντος), το Πανεπιστήμιο Πατρών (Τμήμα Αειφορικής Γεωργίας) και από τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών), ανέπτυξαν ένα ολοκληρωμένο αναλυτικό πλαίσιο μελέτης που συνδύασε δεδομένα τηλεπισκόπησης, επιτόπια τεκμηρίωση και χωρικές στατιστικές αναλύσεις.

Συνολικά καταγράφηκαν 1.707 προσβεβλημένα δέντρα μέσω συστηματικών επιτόπιων δειγματοληψιών, ενώ παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν φασματικοί δείκτες βλάστησης για την αποτύπωση των χωρικών προτύπων θνησιμότητας σε επίπεδο τοπίου. Οι χωρικές αναλύσεις έδειξαν ότι η θνησιμότητα δεν κατανέμεται τυχαία ούτε ομοιόμορφα στο τοπίο, αλλά οργανώνεται σε στατιστικά σημαντικές περιοχές-πυρήνες, ενώ η ανάπτυξη προγνωστικού μοντέλου εκτίμησης της προβλεπόμενης πιθανότητας θνησιμότητας δέντρων, ανέδειξε ότι η ένταση της προσβολής συνδέεται με τη δομή των δασικών συστάδων, την ένταση της ξηρασίας, το αυξημένο θερμικό φορτίο και το μικρό βάθος εδάφους.

Πιθανότητας εντομογενούς θνησιμότητας δέντρων στα πευκοδάση της Λέσβου. Οι θερμότερες χρωματικές αποχρώσεις υποδηλώνουν υψηλότερο προβλεπόμενο κίνδυνο θνησιμότητας, ενώ οι ψυχρότερες αποχρώσεις αντιστοιχούν σε περιοχές χαμηλότερης ευπάθειας.

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν οι παρατηρούμενες κλιματικές μεταβολές λειτουργούν ως παράγοντας που μεταβάλλει το ισοζύγιο μεταξύ της αμυντικής ικανότητας των δέντρων και της δραστηριότητας των εντόμων. Η αύξηση της θερμοκρασίας και η συχνότερη εμφάνιση περιόδων υδατικού στρες μειώνουν τη ανθεκτικότητα των δασικών συστάδων, ενώ παράλληλα δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για τα έντομα. Η κατανόηση τέτοιων φαινομένων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την έγκαιρη αναγνώριση περιοχών αυξημένης ευπάθειας και για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών στρατηγικών διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων.

Η παραπάνω έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Environmental Impact Assessment Review (Elsevier)», είναι ανοιχτής πρόσβασης και μπορεί να αναζητηθεί στον σύνδεσμο: https://doi.org/10.1016/j.eiar.2026.108381

Χρησιμοποιώντας δεδομένα του Ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-5P του προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) στην κατακόρυφη ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Κατευθυνόμενο από τους επικρατούντες ανέμους, το πλούμιο καπνού κινήθηκε δυτικά έως και 550 km κατά μήκος του Ινδικού Ωκεανού προς το νησί της Μαδαγασκάρης.

Εικόνα 1: Το νέφος SO2 από την έκρηξη του ηφαιστείου Piton de la Fournaise στο νησί Reunion ανατολικά της Αφρικής από δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P στις 14/02/2026 09:50

Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ διότι το διοξείδιο του θείου αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντάς το από τις υπόλοιπες πηγές ατμοσφαιρικών σωματιδίων, όπως η σκόνη.

Μια νέα εργασία που μόλις δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ocean and Society με τίτλο From Ravaged Livelihoods in the Global South to Mediterranean Crossings: The Reality of Climate Migration αναδεικνύει μια από τις πιο επείγουσες αλλά συχνά υποτιμημένες διαστάσεις της κλιματικής κρίσης: τη σχέση της με τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό πληθυσμών.

Οι συγγραφείς δείχνουν πώς η κλιματική αλλαγή καταστρέφει τα μέσα επιβίωσης σε περιοχές του Παγκόσμιου Νότου, ιδιαίτερα σε κοινότητες που εξαρτώνται άμεσα από τη γεωργία, το νερό και τη σταθερότητα των φυσικών πόρων. Ξηρασίες, πλημμύρες, ερημοποίηση, και η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγούν όχι μόνο σε περιβαλλοντική υποβάθμιση αλλά και σε κοινωνικοοικονομική κατάρρευση, ωθώντας εκατομμύρια ανθρώπους σε μετακίνηση.

Η εργασία υπογραμμίζει ότι πολλές από τις μεταναστευτικές διαδρομές προς τη Μεσόγειο και την Ευρώπη ξεκινούν από αυτήν ακριβώς την «αργή καταστροφή» της καθημερινής ζωής. Παρότι οι αφίξεις αντιμετωπίζονται συνήθως ως πολιτικό ή συνοριακό ζήτημα, οι βαθύτερες αιτίες είναι συχνά κλιματικές και συνδέονται με ανισότητες: οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο είναι εκείνες που έχουν συμβάλει λιγότερο στις παγκόσμιες εκπομπές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο νομικό κενό: οι «κλιματικοί μετανάστες» δεν αναγνωρίζονται επίσημα ως πρόσφυγες από το διεθνές δίκαιο, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς σαφή προστασία.

Η Μεσόγειος, και χώρες όπως η Ελλάδα, βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή ενός φαινομένου που θα εντείνεται: η κλιματική κρίση δεν αλλάζει μόνο το περιβάλλον, αλλά μετακινεί πληθυσμούς και επανακαθορίζει τα σύνορα της δικαιοσύνης και της ευθύνης.

Υστερόγραφο: Αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα με τους περισσότερους εγχώριους εκτοπισμένους λόγω φυσικών καταστροφών δεν είναι κάποια φτωχή χώρα του Νότου αλλά οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με τα στοιχεία του Internal Displacement Monitoring Centre. Το 2023, 2.9 εκατομμύρια πολίτες των ΗΠΑ εκτοπίστηκαν από τις κατοικίες τους λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων που εντείνονται λόγω της κλιματικής κρίσης.

Πηγή: Ocean and Society