Ο χάρτης στην Εικόνα 1 αποτυπώνει καθαρά την ένταση του φαινομένου: μεγάλο μέρος του πελάγους βρίσκεται σταθερά πάνω από τους 28°C, ενώ στα ρηχά νερά ανοιχτά της Τυνησίας (Κόλπος του Γκαμπές) ο υδράργυρος εκτοξεύεται τοπικά στους 30 έως 32°C, τιμές που θυμίζουν περισσότερο τροπική θάλασσα παρά Μεσόγειο.

Και δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη «κακή μέρα». Από την αρχή του χρόνου, η θερμοκρασία της θάλασσας βρέθηκε πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 για 202 ημέρες, και κάτω από αυτόν μόλις για 3. Μέσα στο 2026 έχουν ήδη καταγραφεί 34 ημερήσια ρεκόρ ζέστης και κανένα ρεκόρ ψύχους.

Θαλάσσιοι καύσωνες τέτοιας έντασης και διάρκειας πιέζουν ασφυκτικά τα θαλάσσια οικοσυστήματα, ευνοούν τη μετακίνηση ειδών από πιο θερμές θάλασσες και τροφοδοτούν με ενέργεια και υγρασία τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Δυτικής Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 23/07/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στις 15 Ιουλίου 2026, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή ήταν κατά 2,1 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τα κανονικά επίπεδα (1991-2020). Στα μέσα Ιανουαρίου η αντίστοιχη απόκλιση ήταν περίπου −0,6 βαθμοί. Μέσα σε έξι μήνες, επομένως, σημειώθηκε αύξηση περίπου 2,7 βαθμών.

Το πρωτοφανές στοιχείο δεν είναι ότι οι 2,1 βαθμοί αποτελούν τη μεγαλύτερη τιμή που έχει καταγραφεί ποτέ, αλλά το ότι μια τόσο υψηλή θερμοκρασία εμφανίζεται ήδη στα μέσα Ιουλίου.

Τα επεισόδια Ελ Νίνιο συνήθως αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου και φτάνουν στη μέγιστη έντασή τους προς το τέλος του έτους, τον χειμώνα. Η φετινή θέρμανση βρίσκεται, επομένως, αρκετούς μήνες μπροστά από τη συνηθισμένη εποχική εξέλιξη.

Στο εβδομαδιαίο αρχείο που ξεκινά τον Σεπτέμβριο του 1981, καμία προηγούμενη χρονιά δεν παρουσιάζει αντίστοιχη πορεία μέχρι τα μέσα Ιουλίου. Ακόμη και το πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο του 2015–2016 βρισκόταν την ίδια περίοδο σε χαμηλότερα επίπεδα, πριν κορυφωθεί αργότερα μέσα στο έτος.

Δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι το 2026 θα οδηγήσει στο ισχυρότερο Ελ Νίνιο που έχει καταγραφεί. Η διάρκειά του και η αντίδραση των ανέμων και των βροχοπτώσεων θα καθορίσουν την τελική του ένταση. Ωστόσο, η τόσο πρώιμη και απότομη θέρμανση καθιστά τη φετινή εξέλιξη πραγματικά πρωτοφανή για την εποχή.

Ο λόγος είναι ότι τα αέρια, όπως το διοξείδιο του άνθρακα, διαλύονται πολύ καλύτερα στα κρύα υγρά παρά στα ζεστά. Μέσα στην παγωμένη μπύρα από το ψυγείο, τα μόρια του διοξειδίου του άνθρακα συγκρατούνται σταθερά από το κρύο υγρό. Όταν όμως η μπύρα ζεσταίνεται, η κινητική ενέργεια των μορίων του διοξειδίου του άνθρακα αυξάνεται, επιτρέποντάς τους να υπερνικήσουν τις διαμοριακές δυνάμεις του νερού και να αποδεσμευτούν, σχηματίζοντας φυσαλίδες που διαφεύγουν στον αέρα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της πίεσης στον αέρα πάνω από την μπύρα όσο το κουτάκι είναι κλειστό, και την απότομη αποσυμπίεση και εκροή διοξειδίου όταν αυτό ανοίξει.

Ακριβώς η ίδια αρχή ισχύει και για τους ωκεανούς μας σε παγκόσμια κλίμακα και αποτελεί τη βάση μιας από τις σοβαρότερες προειδοποιήσεις των επιστημόνων για το μέλλον των ωκεανών μας και το κλίμα του πλανήτη. Να θυμήσουμε ότι αυτή τη στιγμή οι ωκεανοί κάνουν μια τεράστια χάρη στην ανθρωπότητα και λειτουργούν σαν «σφουγγάρι», απορροφώντας περίπου το 30% του διοξειδίου που εκλύεται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Χωρίς αυτή την διεργασία, η ατμόσφαιρα της Γης θα είχε θερμανθεί σε αρκετά μεγαλύτερο βαθμό.

Όμως, καθώς οι ωκεανοί συνεχίζουν να θερμαίνονται, χάνουν σταδιακά τη φυσική τους ικανότητα να διαλύουν και να συγκρατούν το διοξείδιο του άνθρακα, όπως έγινε και με την μπύρα στο πείραμά μας. Στην περίπτωση των ωκεανών, υπάρχει και μια δεύτερη διεργασία σε λειτουργία κατά την υπερθέρμανση του πλανήτη. Το ζεστό νερό είναι πιο ελαφρύ από το κρύο και έτσι ενισχύεται η στρωμάτωση του ωκεανού και δημιουργείται ένα αρκετά ζεστό επιφανειακό στρώμα. Συνδυαστικά λοιπόν, η θέρμανση του επιφανειακού στρώματος και η έλλειψη ανάμειξης με τα βαθύτερα στρώματα, οδηγούν σε επιβράδυνση της απορρόφησης διοξειδίου.

Αν οι ωκεανοί ζεσταθούν υπερβολικά, θα σταματήσουν να απορροφούν το πλεονάζον διοξείδιο του άνθρακα. Ακόμη χειρότερα, αν ξεπεράσουν ένα κρίσιμο όριο, θα αρχίσουν να εκλύουν το αποθηκευμένο διοξείδιο πίσω στην ατμόσφαιρα. Γνωρίζουμε ότι αυτό μπορεί να συμβεί, όχι μόνο από την θεωρία και τα κλιματικά μοντέλα, αλλά και επειδή έχει ξανασυμβεί. Τα δεδομένα από τους πάγους της Ανταρκτικής δείχνουν ότι στο παρελθόν, όταν μικρές αλλαγές στην τροχιά της Γης προκάλεσαν μια αρχική θέρμανση στον πλανήτη, οι ωκεανοί ανταποκρίθηκαν απελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα, γεγονός που, μαζί με άλλες φυσικές διεργασίες, λειτούργησε ενισχυτικά, οδηγώντας σε περαιτέρω θέρμανση.

Όπως λοιπόν δεν μας αρέσει μια ξεθυμασμένη μπύρα, δεν θα μας αρέσει καθόλου και ένας «ξεθυμασμένος» ωκεανός.

Εικόνα 1: Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2: Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις, οι αυξημένες θερμοκρασίες στη Δυτική Μεσόγειο εντάσσονται στην ανοδική τάση που παρατηρείται στην περιοχή τους τελευταίους μήνες. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας έχει αυξηθεί από περίπου 16°C στις αρχές του έτους σε 25,2°C σήμερα, τιμή που συγκαταλέγεται στις υψηλότερες τόσο για το 2026 μέχρι στιγμής όσο και για την εποχή, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Αντίθετα, η Ανατολική Μεσόγειος εμφανίζει ηπιότερες θετικές αποκλίσεις, περίπου +1°C πάνω από τον μέσο όρο της εποχής, ενώ το Αιγαίο διαφοροποιείται από το σύνολο σχεδόν της Μεσογείου, καταγράφοντας αρνητικές αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, της τάξης του 1°C κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο. (Εικόνα 2).

Εικόνα 3: Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 28/5/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις, οι αυξημένες θερμοκρασίες στη Δυτική Μεσόγειο ακολουθούν την ανοδική τάση που παρατηρείται τους τελευταίους μήνες, με τη θερμοκρασία στην επιφάνειας της θάλασσας να αυξάνεται από περίπου 16°C στις αρχές του έτους έως και τους 21°C σήμερα (Εικόνα 3).

Εικόνα 2. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 28/5/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Όταν μιλάμε για την κλιματική κρίση, συνήθως σκεφτόμαστε την άνοδο της θερμοκρασίας, τους καύσωνες, τις ξηρασίες ή τις πλημμύρες. Υπάρχουν όμως και μεγάλα φυσικά συστήματα του πλανήτη που απορρυθμίζονται και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το κλίμα στο οποίο ζούμε. Ένα από αυτά είναι η Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία του Ατλαντικού, γνωστή διεθνώς ως AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation).

Η AMOC είναι ένα τεράστιο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων που μεταφέρει θερμά επιφανειακά νερά από τους τροπικούς προς τον Βόρειο Ατλαντικό και την Ευρώπη. Εκεί, καθώς τα νερά ψύχονται και γίνονται πιο πυκνά, βυθίζονται και επιστρέφουν προς τον νότο σε μεγαλύτερα βάθη. Με απλά λόγια, λειτουργεί σαν ένας μεγάλος «ιμάντας μεταφοράς θερμότητας» στον ωκεανό, επηρεάζοντας το κλίμα της Ευρώπης, τα καιρικά μοτίβα, τη στάθμη της θάλασσας και την ικανότητα των ωκεανών να απορροφούν άνθρακα.

Το ανησυχητικό είναι ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή μπορεί να αποδυναμώσει αυτό το σύστημα. Ένα τέτοιο σενάριο δεν θα σήμαινε απλώς «λίγο διαφορετικό καιρό». Θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά τις κλιματικές μεταβολές στη Βόρεια Ευρώπη, να αυξήσει περαιτέρω τη στάθμη της θάλασσας σε ευρωπαϊκές ακτές, να αλλάξει τα μοτίβα βροχόπτωσης και ξηρασίας σε πολλές περιοχές του κόσμου και να μειώσει την απορρόφηση άνθρακα από τους ωκεανούς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατάρρευση της AMOC είναι βέβαιη ή άμεση. Σημαίνει όμως ότι πρόκειται για έναν κίνδυνο με δυνητικά πολύ μεγάλες επιπτώσεις και με σημαντικές αβεβαιότητες. Και ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται καλύτερη παρακολούθηση. Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε κοινωνίες, υποδομές, παράκτιες περιοχές και αγροτική παραγωγή αν δεν γνωρίζουμε με επάρκεια πώς μεταβάλλεται ένα από τα πιο κρίσιμα συστήματα του πλανήτη.

Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα επιστολής ευρωβουλευτών προς τον Επίτροπο για το Κλίμα, Wopke Hoekstra. Οι υπογράφοντες, ανάμεσά τους και ο Έλληνας ευρωβουλευτής της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Σάκης Αρναούτογλου, ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινητοποιήσει σταθερή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την παρακολούθηση της AMOC και των ωκεανών. Στην επιστολή τονίζεται ότι η παρακολούθηση της AMOC δεν μπορεί να εξαρτάται από αποσπασματικά ερευνητικά κονδύλια, αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί ως επείγουσα προτεραιότητα για την κλιματική ασφάλεια της Ευρώπης.

Συγκεκριμένα, ζητείται ετήσια χρηματοδότηση περίπου 25 εκατομμυρίων ευρώ για τη μόνιμη παρακολούθηση της AMOC, καθώς και η ενίσχυση μιας πιο φιλόδοξης ευρωπαϊκής προσέγγισης για την παρατήρηση των ωκεανών, όπως η ιδέα του “Ocean Telescope”. Πρόκειται για μια πρόταση που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης του ωκεανού, συνδυάζοντας δεδομένα από επιτόπιες μετρήσεις, δορυφόρους, θαλάσσιες πλατφόρμες και ερευνητικά δίκτυα.

Το πολιτικό μήνυμα είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για κλιματική ανθεκτικότητα χωρίς τα δεδομένα που απαιτούνται για να κατανοεί και να προβλέπει τους μεγάλους κινδύνους. Η παρακολούθηση των ωκεανών είναι βασική υποδομή για την προστασία των πολιτών, της οικονομίας, της γεωργίας, των παράκτιων περιοχών και της επισιτιστικής ασφάλειας.

Η κλιματική κρίση δεν εξελίσσεται μόνο στην ατμόσφαιρα. Εξελίσσεται και στους ωκεανούς. Και όσο καλύτερα «βλέπουμε» τι συμβαίνει εκεί, τόσο καλύτερα μπορούμε να προετοιμαστούμε.

Οι χαμηλές αυτές θερμοκρασίες καταγράφονται στο Αιγαίο για πρώτη φορά από την αρχή του έτους, κατά τη διάρκεια του οποίου επικρατούσαν σταθερά θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 (Εικόνα 2). Οι χαμηλές θερμοκρασίες στην περιοχή του Αιγαίου ενδέχεται να συνδέονται με τη διέλευση ψυχρού μετώπου από την περιοχή των Βαλκανίων τις τελευταίες ημέρες.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Απόλυτες τιμές θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία από το 1991 μέχρι και το 2020, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Η παρακάτω εικόνα παρουσιάζει τη θερμοκρασία στην επιφάνειας της θάλασσας (SST) στην περιοχή του κεντρικού Ειρηνικού ωκεανού, η οποία ονομάζεται Niño 3.4 (Εικόνα 1). Οι επιστήμονες παρακολουθούν την χρονική εξέλιξη του SST σε αυτή τη περιοχή, για να αντλήσουν συμπεράσματα σχετικά με την πορεία του El Niño. Η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας μεταξύ του Ιανουαρίου-Ιουνίου απεικονίζεται για όλα τα έτη μεταξύ του 2008-2024 με γκρι χρώμα, για το 2025 με πορτοκαλί και το 2026 με κόκκινο.  Στις 23 Απριλίου 2026 το SST (κόκκινη ένδειξη) ήταν υψηλότερο από την αντίστοιχη του 2016 (παχιά γκρι γραμμή), με την επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στην περιοχή Niño 3.4 να έχει αυξηθεί κατά 3.15°C απο τις 9/1/2026 έως τις 30/4/2026. Οι θερμοκρασίες της θάλασσας αυτές αποτελούν ανωμαλίες της τάξεως των 1-1.2°C σε σχέση με τη περίοδο 1982-2020.

Εικόνα 1. Επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στην περιοχή Nino3.4 του κεντρικού Ειρηνικου Ωκεανού. Η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας μεταξύ του Ιανουαρίου-Ιουνίου απεικονίζεται για όλα τα έτη μεταξύ του 2008-2024 με γκρι χρώμα, για το 2025 με πορτοκαλί και το 2026 με κόκκινο.  Πηγ: https://arctic-news.blogspot.com/

Από την προβιομηχανική εποχή, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 1°C. Η Αρκτική, ωστόσο, θερμαίνεται με ρυθμό δύο έως τρεις φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (IPCC, 2021), με αποτέλεσμα ο θαλάσσιος πάγος να είναι λεπτότερος, νεότερος και πιο κινητός. Η έκτασή του θαλάσσιου πάγου κατά το θέρος είναι πλέον η μικρότερη μεταξύ των τελευταίων 1.000 ετών τουλάχιστο.

Στην έκτη έκθεση της, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) των Ηνωμένων Εθνών σημείωσε ότι η ανθρώπινη επίδραση είναι πιθανότατα ο κύριος παράγοντας της μείωσης του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής κατά τα τελευταία 40 χρόνια.

Οι παράγοντες που προκαλούν το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων στο μεταβαλλόμενο κλιματικό σύστημα

Η ταχεία τήξη των θαλάσσιων πάγων στο σημερινό κλίμα οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες:

1. Στις υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών.
2. Στην αυξημένη συχνότητα και ένταση της μεταφοράς θερμότητας και υγρασίας προς τους πόλους, συμπεριλαμβανομένων και των ατμοσφαιρικών ποταμών.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών οφείλονται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, καθώς οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα προκαλούν την απορρόφηση περισσότερης θερμότητας από τον ωκεανό. Οι πολικές περιοχές παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Το λιώσιμο των πάγων και του χιονιού κάνει την επιφάνεια της Γης πιο σκοτεινή, με αποτέλεσμα να απορροφά περισσότερο ηλιακό φως και να θέτει σε κίνηση έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο που ενισχύει τη θέρμανση και επιταχύνει περαιτέρω την τήξη. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι θερμοκρασίες των ωκεανών έχουν αυξηθεί πιο γρήγορα στην Αρκτική παρά στην Ανταρκτική. Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται οι τάσεις της θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας κατά την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική και την Ανταρκτική.

Εικόνα 1. Τάσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας για την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική (αριστερά) και στην Ανταρκτική (δεξιά). Πηγή: ESA-CCI.

Τα ατμοσφαιρικά ποτάμια μεταφέρουν έντονες βροχοπτώσεις, καταιγίδες αλλά και θερμότητα προς τις πολικές περιοχές. Το 2021, η IPCC ανέφερε με μεγάλη βεβαιότητα ότι καθώς το κλίμα θερμαίνεται και οι ατμοσφαιρικοί υδρατμοί αυξάνονται, τα ατμοσφαιρικά ποτάμια γίνονται πιο υγρά, πιο έντονα, πιο ζεστά και μεγαλύτερης διάρκειας. Η εισροή θερμού, υγρού αέρα μεταβάλλει τις θερμοδυναμικές και δυναμικές διεργασίες και αυξάνει την ταχεία τήξη του θαλάσσιου πάγου. Αυτές οι τροποποιημένες διεργασίες διασπούν τον θαλάσσιο πάγο και τον εμποδίζουν να ξαναπαγώσει, επιταχύνοντας την μείωση του όγκου και της συνολικής έκτασής του.

Τι άλλαξε στην Αρκτική;

Από το 1980, η Αρκτική έχει βιώσει μια αξιοσημείωτη μείωση τόσο στην έκταση όσο και στον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Η πιο δραματική μείωση σημειώθηκε μεταξύ 1980 και 2015, όταν τα ελάχιστα του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο μειώθηκαν κατά περίπου 40% σε έκταση (επιφανειακή κάλυψη) και περίπου 75% σε όγκο. Κατά την ίδια περίοδο, τα μέγιστα του θαλάσσιου πάγου τον Μάρτιο μειώθηκαν επίσης, αν και σε μικρότερο βαθμό, κατά 10% περίπου σε έκταση και 30% σε όγκο. Από το 2015, τα μέγιστα και τα ελάχιστα της έκτασης του θαλάσσιου πάγου έχουν κυμανθεί γύρω από ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι αντίστοιχοι όγκοι συνέχισαν να μειώνονται ελαφρώς.

Η θέρμανση των ωκεανών της Γης συμβάλλει στη συνεχιζόμενη μείωση τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου. Το 2025, τα ετήσια ελάχιστα τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου ήταν κοντά στις χαμηλότερες τιμές από τότε που ξεκίνησαν οι δορυφορικές παρατηρήσεις (Βίντεο 1 και Εικόνα 2).

Βίντεο 1. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 2. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Τι άλλαξε στην Ανταρκτική;

Ο θαλάσσιος πάγος της Ανταρκτικής αποτελείται κυρίως από νεαρό και λεπτό πάγο που σχηματίζεται και λιώνει κάθε έτος. Εξαιτίας αυτού, οι διακυμάνσεις στην έκταση και τον όγκο του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες διακυμάνσεις των καιρικών συνθηκών (θερμοκρασία και συνθήκες ανέμου).

Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου δεν άλλαξε σημαντικά μεταξύ 1979 και 2016. Τότε όμως ξεκίνησε μια περίοδος κατά την οποία ο πάγος άρχισε να μειώνεται απότομα, και οι ετήσιες διακυμάνσεις έγιναν πιο έντονες (Βίντεο 2 και Εικόνα 3). Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στις θερμότερες συνθήκες των ωκεανών και στις αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, οι οποίες πλέον ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να αντισταθμίζονται.

Το 2025, το ελάχιστο του Φεβρουαρίου ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, με σημαντικά ελλείμματα στις βόρειες θάλασσες Weddell και Ross-Amundsen. Το μέγιστο του Σεπτεμβρίου 2025 ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, μετά το 2023 και το 2024. Παρόλο που ο θαλάσσιος πάγος ανέκαμψε ελαφρώς το 2024, η τάση μείωσης των εκτάσεων και των όγκων του θαλάσσιου πάγου που ξεκίνησε γύρω στο 2017 συνεχίζεται το 2025.

Βίντεο 2. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 3. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Σύνοψη

Η μελέτη βασίζεται στη συνδυαστική χρήση κλιματικών δεδομένων από το Ocean and Sea Ice Satellite Application Facility (OSI SAF) της EUMETSAT, την Climate Change Initiative της ESA και το American Pan-Arctic Ice Ocean Modeling and Assimilation System (PIOMAS). Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου παρουσιάζουν μικρές τάσεις από τη δεκαετία του 1980 κι έπειτα, παραμένοντας εντός των ±0,08 εκατομμυρίων km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και κάτω από +400 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αντίθετα, στην Αρκτική καταγράφονται σταθερά αρνητικές τάσεις, με μειώσεις που φτάνουν έως και -0,75 εκατομμύρια km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και -3.000 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αυτά τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την πρόβλεψη της IPCC (2021) ότι οι πάγοι της Αρκτικής θα συρρικνωθούν σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο km² τουλάχιστον μία φορά πριν από το 2050.

Πηγή άρθρου, εικόνων και βίντεο / credits: EUMETSAT – 2025 trends in Arctic and Antarctic sea ice extents

Παράλληλα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1981–2010, κατά περίπου 1.3 εκατ. km². Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν μειώνεται μόνο η έκταση, αλλά και το πάχος του πάγου, με πιο έντονες αποκλίσεις σε περιοχές όπως η Θάλασσα του Barents.

Με βάση την ανάλυση του Climatebook, η ημερήσια εξέλιξη της παγοκάλυψης το 2026 κινείται σταθερά στο κατώτερο εύρος της ιστορικής κατανομής, ενώ καταγράφονται επαναλαμβανόμενες ημερήσιες τιμές κοντά σε ιστορικά χαμηλά. Η τιμή των ~14.04 εκατ. km² στα τέλη Μαρτίου επιβεβαιώνει τη σημαντική αρνητική απόκλιση σε σχέση με τον κλιματικό μέσο όρο. .

Το ετήσιο ελάχιστο της έκτασης του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική παρατηρείται συνήθως τον Σεπτέμβριο, μετά τη θερινή περίοδο τήξης. Τα τελευταία χρόνια, τα θερινά ελάχιστα καταγράφουν μεγαλύτερες αρνητικές αποκλίσεις, αντανακλώντας τη συνολική μείωση του πάγου και τον περιορισμένο σχηματισμό νέου.

Συνολικά, τα δεδομένα του 2026 επιβεβαιώνουν τη μακροχρόνια πτωτική τάση στην έκταση του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής, αναδεικνύοντας τις σημαντικές μεταβολές που εξελίσσονται στην περιοχή.

Εικόνα 1. Ημερήσια συγκέντρωση θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική στις 25/03/2026. Πηγή δεδομένων: EUMETSAT & NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια έκταση θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική από το 1981 έως το 2026. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.