Από την προβιομηχανική εποχή, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 1°C. Η Αρκτική, ωστόσο, θερμαίνεται με ρυθμό δύο έως τρεις φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (IPCC, 2021), με αποτέλεσμα ο θαλάσσιος πάγος να είναι λεπτότερος, νεότερος και πιο κινητός. Η έκτασή του θαλάσσιου πάγου κατά το θέρος είναι πλέον η μικρότερη μεταξύ των τελευταίων 1.000 ετών τουλάχιστο.

Στην έκτη έκθεση της, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) των Ηνωμένων Εθνών σημείωσε ότι η ανθρώπινη επίδραση είναι πιθανότατα ο κύριος παράγοντας της μείωσης του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής κατά τα τελευταία 40 χρόνια.

Οι παράγοντες που προκαλούν το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων στο μεταβαλλόμενο κλιματικό σύστημα

Η ταχεία τήξη των θαλάσσιων πάγων στο σημερινό κλίμα οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες:

1. Στις υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών.
2. Στην αυξημένη συχνότητα και ένταση της μεταφοράς θερμότητας και υγρασίας προς τους πόλους, συμπεριλαμβανομένων και των ατμοσφαιρικών ποταμών.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών οφείλονται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, καθώς οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα προκαλούν την απορρόφηση περισσότερης θερμότητας από τον ωκεανό. Οι πολικές περιοχές παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Το λιώσιμο των πάγων και του χιονιού κάνει την επιφάνεια της Γης πιο σκοτεινή, με αποτέλεσμα να απορροφά περισσότερο ηλιακό φως και να θέτει σε κίνηση έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο που ενισχύει τη θέρμανση και επιταχύνει περαιτέρω την τήξη. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι θερμοκρασίες των ωκεανών έχουν αυξηθεί πιο γρήγορα στην Αρκτική παρά στην Ανταρκτική. Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται οι τάσεις της θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας κατά την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική και την Ανταρκτική.

Εικόνα 1. Τάσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας για την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική (αριστερά) και στην Ανταρκτική (δεξιά). Πηγή: ESA-CCI.

Τα ατμοσφαιρικά ποτάμια μεταφέρουν έντονες βροχοπτώσεις, καταιγίδες αλλά και θερμότητα προς τις πολικές περιοχές. Το 2021, η IPCC ανέφερε με μεγάλη βεβαιότητα ότι καθώς το κλίμα θερμαίνεται και οι ατμοσφαιρικοί υδρατμοί αυξάνονται, τα ατμοσφαιρικά ποτάμια γίνονται πιο υγρά, πιο έντονα, πιο ζεστά και μεγαλύτερης διάρκειας. Η εισροή θερμού, υγρού αέρα μεταβάλλει τις θερμοδυναμικές και δυναμικές διεργασίες και αυξάνει την ταχεία τήξη του θαλάσσιου πάγου. Αυτές οι τροποποιημένες διεργασίες διασπούν τον θαλάσσιο πάγο και τον εμποδίζουν να ξαναπαγώσει, επιταχύνοντας την μείωση του όγκου και της συνολικής έκτασής του.

Τι άλλαξε στην Αρκτική;

Από το 1980, η Αρκτική έχει βιώσει μια αξιοσημείωτη μείωση τόσο στην έκταση όσο και στον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Η πιο δραματική μείωση σημειώθηκε μεταξύ 1980 και 2015, όταν τα ελάχιστα του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο μειώθηκαν κατά περίπου 40% σε έκταση (επιφανειακή κάλυψη) και περίπου 75% σε όγκο. Κατά την ίδια περίοδο, τα μέγιστα του θαλάσσιου πάγου τον Μάρτιο μειώθηκαν επίσης, αν και σε μικρότερο βαθμό, κατά 10% περίπου σε έκταση και 30% σε όγκο. Από το 2015, τα μέγιστα και τα ελάχιστα της έκτασης του θαλάσσιου πάγου έχουν κυμανθεί γύρω από ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι αντίστοιχοι όγκοι συνέχισαν να μειώνονται ελαφρώς.

Η θέρμανση των ωκεανών της Γης συμβάλλει στη συνεχιζόμενη μείωση τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου. Το 2025, τα ετήσια ελάχιστα τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου ήταν κοντά στις χαμηλότερες τιμές από τότε που ξεκίνησαν οι δορυφορικές παρατηρήσεις (Βίντεο 1 και Εικόνα 2).

Βίντεο 1. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 2. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Τι άλλαξε στην Ανταρκτική;

Ο θαλάσσιος πάγος της Ανταρκτικής αποτελείται κυρίως από νεαρό και λεπτό πάγο που σχηματίζεται και λιώνει κάθε έτος. Εξαιτίας αυτού, οι διακυμάνσεις στην έκταση και τον όγκο του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες διακυμάνσεις των καιρικών συνθηκών (θερμοκρασία και συνθήκες ανέμου).

Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου δεν άλλαξε σημαντικά μεταξύ 1979 και 2016. Τότε όμως ξεκίνησε μια περίοδος κατά την οποία ο πάγος άρχισε να μειώνεται απότομα, και οι ετήσιες διακυμάνσεις έγιναν πιο έντονες (Βίντεο 2 και Εικόνα 3). Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στις θερμότερες συνθήκες των ωκεανών και στις αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, οι οποίες πλέον ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να αντισταθμίζονται.

Το 2025, το ελάχιστο του Φεβρουαρίου ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, με σημαντικά ελλείμματα στις βόρειες θάλασσες Weddell και Ross-Amundsen. Το μέγιστο του Σεπτεμβρίου 2025 ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, μετά το 2023 και το 2024. Παρόλο που ο θαλάσσιος πάγος ανέκαμψε ελαφρώς το 2024, η τάση μείωσης των εκτάσεων και των όγκων του θαλάσσιου πάγου που ξεκίνησε γύρω στο 2017 συνεχίζεται το 2025.

Βίντεο 2. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 3. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Σύνοψη

Η μελέτη βασίζεται στη συνδυαστική χρήση κλιματικών δεδομένων από το Ocean and Sea Ice Satellite Application Facility (OSI SAF) της EUMETSAT, την Climate Change Initiative της ESA και το American Pan-Arctic Ice Ocean Modeling and Assimilation System (PIOMAS). Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου παρουσιάζουν μικρές τάσεις από τη δεκαετία του 1980 κι έπειτα, παραμένοντας εντός των ±0,08 εκατομμυρίων km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και κάτω από +400 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αντίθετα, στην Αρκτική καταγράφονται σταθερά αρνητικές τάσεις, με μειώσεις που φτάνουν έως και -0,75 εκατομμύρια km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και -3.000 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αυτά τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την πρόβλεψη της IPCC (2021) ότι οι πάγοι της Αρκτικής θα συρρικνωθούν σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο km² τουλάχιστον μία φορά πριν από το 2050.

Πηγή άρθρου, εικόνων και βίντεο / credits: EUMETSAT – 2025 trends in Arctic and Antarctic sea ice extents

Παράλληλα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1981–2010, κατά περίπου 1.3 εκατ. km². Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν μειώνεται μόνο η έκταση, αλλά και το πάχος του πάγου, με πιο έντονες αποκλίσεις σε περιοχές όπως η Θάλασσα του Barents.

Με βάση την ανάλυση του Climatebook, η ημερήσια εξέλιξη της παγοκάλυψης το 2026 κινείται σταθερά στο κατώτερο εύρος της ιστορικής κατανομής, ενώ καταγράφονται επαναλαμβανόμενες ημερήσιες τιμές κοντά σε ιστορικά χαμηλά. Η τιμή των ~14.04 εκατ. km² στα τέλη Μαρτίου επιβεβαιώνει τη σημαντική αρνητική απόκλιση σε σχέση με τον κλιματικό μέσο όρο. .

Το ετήσιο ελάχιστο της έκτασης του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική παρατηρείται συνήθως τον Σεπτέμβριο, μετά τη θερινή περίοδο τήξης. Τα τελευταία χρόνια, τα θερινά ελάχιστα καταγράφουν μεγαλύτερες αρνητικές αποκλίσεις, αντανακλώντας τη συνολική μείωση του πάγου και τον περιορισμένο σχηματισμό νέου.

Συνολικά, τα δεδομένα του 2026 επιβεβαιώνουν τη μακροχρόνια πτωτική τάση στην έκταση του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής, αναδεικνύοντας τις σημαντικές μεταβολές που εξελίσσονται στην περιοχή.

Εικόνα 1. Ημερήσια συγκέντρωση θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική στις 25/03/2026. Πηγή δεδομένων: EUMETSAT & NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια έκταση θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική από το 1981 έως το 2026. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Με απλά λόγια, η νέα έρευνα δείχνει ότι πολλές παλαιότερες μελέτες δεν συνέκριναν σωστά δύο βασικά στοιχεία: το πραγματικό επίπεδο της θάλασσας στις ακτές και το υψόμετρο του εδάφους. Οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι πάνω από το 99% των μελετών που εξέτασαν είχαν κάποιο πρόβλημα σε αυτή τη σύγκριση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εκτιμήσεις βασίζονταν σε θεωρητικά μοντέλα της στάθμης της θάλασσας και όχι σε πραγματικές μετρήσεις στις ακτές.

Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Η μελέτη υπολογίζει ότι η πραγματική παράκτια στάθμη της θάλασσας είναι κατά μέσο όρο περίπου 24 έως 27 εκατοστά υψηλότερη από ό,τι υπέθεταν πολλές από τις υπάρχουσες αξιολογήσεις κινδύνου. Σε ορισμένες περιοχές, κυρίως στον Παγκόσμιο Νότο και στον Ινδο-Ειρηνικό, η διαφορά μπορεί να ξεπερνά ακόμη και το 1 μέτρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η θάλασσα «ανέβηκε ξαφνικά» τόσο πολύ. Σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις ο αρχικός υπολογισμός ξεκινούσε από λάθος βάση.

Γιατί έχει σημασία αυτό; Επειδή όταν η αφετηρία είναι λανθασμένη, τότε μπορεί να υποτιμάται και ο πραγματικός κίνδυνος για ανθρώπους, υποδομές, καλλιέργειες και ολόκληρες παράκτιες κοινότητες. Η μελέτη εκτιμά ότι, σε ένα υποθετικό σενάριο ανόδου της σχετικής στάθμης της θάλασσας κατά 1 μέτρο, η έκταση γης που θα βρεθεί κάτω από τη στάθμη της θάλασσας θα μπορούσε να είναι 31% έως 37% μεγαλύτερη από ό,τι έδειχναν παλιότερες εκτιμήσεις, ενώ και ο αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται στον κίνδυνο μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερος.

Το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να βελτιώσουμε τα εργαλεία με τα οποία σχεδιάζουμε την προσαρμογή στην κλιματική κρίση. Σε μια εποχή όπου η διάβρωση των ακτών, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται συχνότερα, η σωστή αποτύπωση του κινδύνου είναι απαραίτητη. Χωρίς αξιόπιστα δεδομένα, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε σωστός σχεδιασμός, ούτε δίκαιη χρηματοδότηση, ούτε αποτελεσματική προστασία των πιο ευάλωτων περιοχών.

Πηγή: Nature

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 28/02/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το Βόρειο Αιγαίο και η Αδριατική εμφανίζουν ωστόσο σημαντικά υψηλότερες αποκλίσεις, της τάξης των 1.2 έως 1.8°C. Οι σχετικά αυξημένες αυτές θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται στη μέση θερμοκρασία της Μεσογείου από την αρχή του έτους, σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις ελληνικές θάλασσες, ολόκληρη η χειμερινή περίοδος κύλησε με θερμοκρασία επιφάνειας θάλασσας πάνω από τα κανονικά επίπεδα στο Ιόνιο και πολύ πάνω από τα κανονικά στο Αιγαίο, με το Βόρειο Αιγαίο να καταγράφει τιμές επιπέδου ρεκόρ καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.

Εικόνα 2. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Ιόνιο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στο γράφημα παρουσιάζεται η ετήσια ανωμαλία της θερμοκρασίας επιφάνειας στην Αρκτική (γεωγραφικά πλάτη βόρεια των 65°Ν), σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου 1981–2010. Οι παρατηρήσεις (κόκκινη γραμμή και γαλάζια διακεκομμένη γραμμή για παρατηρήσεις θερμοκρασίας) συγκρίνονται με τις προσομοιώσεις των κλιματικών μοντέλων της τελευταίας γενιάς (CMIP5), τόσο για το παρελθόν όσο και για το μέλλον.

Ετήσια ανωμαλία θερμοκρασίας επιφάνειας στην Αρκτική (>65°Β) σε σχέση με την περίοδο 1981–2010.
Η κόκκινη γραμμή δείχνει τις παρατηρήσεις ERA5, η γαλάζια διακεκομμένη τις παρατηρήσεις 20CRv3.
Η λευκή γραμμή είναι ο μέσος όρος πολλών κλιματικών μοντέλων (multi-model ensemble mean).
Οι ανοιχτότερες και σκουρότερες γκρι σκιάσεις αντιστοιχούν στα εύρη 25–75% και 5–95% των μοντέλων αντίστοιχα.

Το βασικό συμπέρασμα είναι εντυπωσιακό: οι πραγματικές μετρήσεις κινούνται εντός του εύρους που είχαν προβλέψει τα μοντέλα. Από τη δεκαετία του 1950 έως σήμερα, η άνοδος της θερμοκρασίας στην Αρκτική ακολουθεί πολύ κοντά τον μέσο όρο των μοντέλων (λευκή γραμμή), ενώ οι φυσικές διακυμάνσεις από έτος σε έτος εξηγούν τις μικρές αποκλίσεις.

Ιδιαίτερα μετά το 2000, όταν η θέρμανση επιταχύνεται, οι παρατηρήσεις όχι μόνο δεν «ξεφεύγουν» από τις προβλέψεις, αλλά συχνά βρίσκονται κοντά στο κέντρο του εύρους τους. Αυτό δείχνει ότι τα μοντέλα είχαν ήδη ενσωματώσει σωστά τους βασικούς μηχανισμούς της Αρκτικής Ενίσχυσης: τη μείωση του θαλάσσιου πάγου, την αλλαγή στην ανακλαστικότητα (albedo), τις ανατροφοδοτήσεις με την ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς.

Ένα συχνό επιχείρημα είναι ότι «τα μοντέλα υπερβάλλουν». Ωστόσο, το συγκεκριμένο παράδειγμα δείχνει το αντίθετο: αν κάτι, οι παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν τη σοβαρότητα των προβλέψεων. Οι γκρι σκιάσεις (εύρος 5–95% και 25–75%) δεν είναι ένδειξη αβεβαιότητας τύπου «δεν ξέρουμε», αλλά στατιστική περιγραφή του πώς διαφορετικά μοντέλα απαντούν στο ίδιο φυσικό πρόβλημα.

Καθώς προχωράμε προς τα μέσα του 21ου αιώνα, τα μοντέλα δείχνουν ότι η Αρκτική μπορεί να θερμανθεί κατά πολλούς βαθμούς ακόμη, αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου παραμείνουν υψηλές. Το γεγονός ότι μέχρι σήμερα «έπεσαν μέσα» μας δίνει έναν σαφή λόγο να τα παίρνουμε σοβαρά και όχι ως σενάρια φόβου, αλλά ως επιστημονικά τεκμηριωμένες προειδοποιήσεις.

Πηγή: Zacklabe.com

Εικόνα 1. Παγκόσμιο θερμικό περιεχόμενο των ωκεανών (OHC) στα ανώτερα 2000m για την περίοδο 1958–2025, σύμφωνα με τα σετ δεδομένων IAP/CAS. Οι μαύρες καμπύλες δείχνουν τις μηνιαίες μεταβολές, ενώ τα ιστογράμματα τις ετήσιες ανωμαλίες, σε σχέση με τη περίοδο αναφοράς 1981–2010. Για σύγκριση, το 2005 το OHC ήταν κατά 78 ZJ υψηλότερο από τον μέσο όρο της περιόδου 1981–2010. Οι αβεβαιότητες μεταξύ των διαφορετικών συνόλων δεδομένων απεικονίζονται με πράσινο. Πηγή: Pan et al., (2026).

Το 2025, η θέρμανση του παγκόσμιου ωκεανού συνεχίστηκε αμείωτη, με το θερμικό περιεχόμενο στα πρώτα 2000μ να αυξάνεται κατα ~23 ± 8 ZJ σε σχέση με το 2024, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ από την αρχή των καταγραφών [1]. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, το 33% του ωκεανου κατέγραψε θερμοκρασίες που κατατάσσονται στις τρεις υψηλότερες ιστορικά (1958-2025) ενω το 57% κατέγραψε τις 5 υψηλότερες τιμές. Σε αυτές τις περιοχές συμπεριλαμβάνονται ο Νότιος Ατλαντικός Ωκεανός, η Μεσόγειος Θάλασσα, ο Βόρειος Ινδικός και ο Νότιος Ωκεανός [1]. Χρησιμοποιώντας πολλαπλά σετ δεδομένων, οι επιστημονες απέδειξαν οτι η αύξηση αυτή του θερμικού περιεχομένου του ωκεανού κυμάνθηκε απο 0.14 ± 0.03 Wm−2/δεκαετία την περίοδο 1960-2025 σε 0.32 ± 0.14 Wm−2/δεκαετία μεταξύ 2005-2025 στα πρώτα 2000μ. Μάλιστα, παροτι η μέση, παγκόσμια επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας το 2025 μειώθηκε κατα 0.12 ± 0.03°C (λόγω των συνθηκών La Nina) σε σχέση με το 2024, ήταν υψηλότερη κατα 0.49 °C σε σχέση με τη περίοδο 1981-2010.

Καθώς το 2025 κατατάσσεται ως το δεύτερο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ, αντανακλά την μακροπρόθεσμη συσσώρευση θερμότητας στο κλιματικό σύστημα, η οποία οφείλεται στην αύξηση των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου, όπου το 2025 κατέγραψαν επίσης ιστορικό ρεκόρ [2.3]. Με τη Γη να εγκλωβίζει πλέον πολύ περισσότερη ενέργεια από όση καταφέρνει να αποβάλει στο διάστημα, η θέρμανση του ωκεανού αποτελεί την πιο ισχυρή απόδειξη ότι η ενεργειακή ισορροπία του πλανήτη έχει διαταραχθεί. Απορροφώντας το 90% της επιπλέον θερμότητας, ο ωκεανός επηρεάζει τη συχνότητα και ένταση των θαλάσσιων καυσώνων, μεταβάλλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία αλλά και επιταχύνει την αύξηση της, στάθμης της θάλασσας, την εξάτμιση και υγρασία της ατμόσφαιρας, το οποίο οδηγεί σε εντονότερα φαινόμενα βροχόπτωσης και σε ισχυρότερους τροπικούς κυκλώνες. Παράλληλα, η θέρμανση του κλιματικού συστήματος οδηγεί στη μείωση της παγοκάλυψης στην Αρκτική και την Ανταρκτική, οι οποίες το 2025 έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, αλλά και στην εμφάνιση ακραίων κλιματικών φαινομένων. Τα φαινόμενα αυτά προκύπτουν από τον συνδυασμό της μακροχρόνιας θέρμανσης και της φυσικής μεταβλητότητας του κλίματος, η οποία ενισχύεται από την θερμότερη ατμόσφαιρα που συγκρατεί περισσότερους υδρατμούς [4]. 

Eικόνα 2. Ανωμαλία του ετήσιου θερμικού περιεχομένου των ωκεανών για τα πρώτα 2000m (Μονάδες: 109 J m−2). Πηγη [1]

[1] Pan, Y., Cheng, L., Abraham, J., Trenberth, K. E., Reagan, J., Du, J., … & Chen, L. (2026). Ocean Heat Content Sets Another Record in 2025. Advances in Atmospheric Sciences, 1-23.

[2]:Judd, E. J., J. E. Tierney, D. J. Lunt, I. P. Montañez, B. T. Huber, S. L. Wing, and P. J. Valdes, 2024: A 485-million-year history of Earth’s surface temperature. Science, 385, eadk3705, https://doi.org/10.1126/science.adk3705.

[3]Blunden, J., J. Reagan, and R. J. H. Dunn, 2025: State of the climate in 2024. Bull. Amer. Meteor. Soc., 106, S1−S513, https://doi.org/10.1175/2025BAMSStateoftheClimate.1.

[4]Trenberth, K. E., 2011: Changes in precipitation with climate change. Climate Research, 47, 123−138, https://doi.org/10. 3354/cr00953.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 18/12/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με τις δορυφορικές μετρήσεις από την αρχή της χρονιάς, οι αυξημένες θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται επι σειρά μηνών στην Μεσόγειο.

Υψηλές θερμοκρασίες πάνω από την μέση τιμή παρατηρούνται και στο Αιγαίο πέλαγος(Εικόνα 3) το τελευταίο δίμηνο.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια, επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στη Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Μέση ημερήσια, επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το καβούρι Ατλαντικού, συναντάται κυρίως στον Ατλαντικό ωκεανό, ωστόσο έχει εξαπλωθεί τα τελευταία χρόνια στις ιταλικές ακτές, όπου ασκεί ισχυρές πιέσεις σε πληθυσμούς οστράκων και ενδημικά είδη ψαριών καθώς χαρακτηρίζεται ως αδηφάγο. Παράλληλα, προκαλεί οικονομικές απώλειες στους αλιείς, καταστρέφοντας τον εξοπλισμό και αναγκάζοντας τους ψαράδες να μειώσουν τον χρόνο παραμονής των εργαλείων στο νερό, με αποτέλεσμα τη μείωση της αλιευτικής συγκομιδής. Παρομοίως, το θερμόφιλο H. carunculata εξαπλώνεται γρήγορα, συχνά εντοπίζεται σε υδατοκαλλιέργειες και καταστρέφει την αλιευτική συγκομιδή, διαταράσσει την οικολογική ισορροπία της περιοχής, αλλά θέτει και κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, καθώς οι τοξικές του τρίχες προκαλούν επώδυνες δερματικές αντιδράσεις, συνιστώντας έτσι άμεση απειλή για τις παράκτιες κοινότητες.

H μελέτη σημειώνει ότι κατα τη διάρκεια των θαλάσσιων καυσώνων ο ρυθμός επιβίωσης και αναπαραγωγής του Callinectes sapidus καθώς και η ανάπτυξη του Hermodice carunculata πιθανότατα επιταχυνονται (Εικόνα 1). Τα αποτελέσματα της μελέτης επιβεβαιώνονται και απο τις απαντήσεις ερωτηματολογίων σε ψαράδες της περιοχής, οι οποίοι αναφέρουν ότι έχουν παρατηρήσει περισσότερα ψάρια αυτών των ειδών τα τελευταία 5 χρόνια (Εικόνα 1). Τα αποτελέσματα της μελέτης συμφωνούν με παλαιότερες μελέτες, που δείχνουν ανάλογη αύξηση των πληθυσμών και σταδιακή άνοδο των θερμοκρασιών τα τελευταία χρόνια. Λογω της θέρμανσης των υδάτων στα επόμενα χρόνια ο πληθυσμός τους αναμένεται να εξαπλωθεί περαιτέρω.

Εικόνα 1. (Επάνω) Μέση ετήσια τιμή της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, κατά μήκος της βόρειας ακτής της Σικελίας, και ετήσιος αριθμός καταγραφών ατόμων του H. carunculata (μαύρος σταυρός), με τη γραμμική τους τάση. Οι πράσινοι σταυροί δείχνουν τη διετή μέση τιμή του H. carunculata απο τη βάση δεδομένων iNaturalist. (Κάτω) Ερωτηματολόγια σε ψαράδες της περιοχής σχετικά με την παρατήρηση του H. carunculata. Πηγη [1].

Επομένως, η διαχείριση και ο έλεγχος των περιοχών όπου αυτά (και άλλα) εισβολικά είδη έχουν εξαπλωθεί μπορεί να επιφέρει σημαντικά οφέλη για τις παράκτιες κοινότητες, αλλά και τα θαλάσσια οικοσυστήματα, σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται. Η συνεργασία επιστημόνων και κοινωνικών φορέων είναι κρίσιμη για την εφαρμογή μέτρων που προστατεύουν τη θάλασσα, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα και την ευημερία στις παράκτιες περιοχές της Μεσογείου.

Πηγές:[1]Martellucci, R., Tiralongo, F., Darmaraki, S. F., D’Alessandro, M., Mancinelli, G., Mancini, E., … & Mauri, E. (2025). Mediterranean marine heatwave 2023: ecosystem and fisheries impacts in Italian waters. In 9th edition of the Copernicus Ocean State Report (OSR9) (pp. 1-15).

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 16/11/2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στις περισσότερες περιοχές της λεκάνης, οι αυξημένες θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται ήδη από τις αρχές της χρονιάς επι σειρά μηνών. Για παράδειγμα, η ανατολική λεκάνη της Μεσογείου παρουσίασε θερμοκρασίες πάνω από τα φυσικολογικά για την εποχή επίπεδα, σε 306 απο τις 320 μέρες έως τωρα (Eικόνα 2). Μόνη εξαίρεση αποτελούν η Αδριατική θάλασσα, το Αιγαίο και το Ιόνιο πέλαγος, όπου χαμηλότερες θερμοκρασίες από τον μέσο όρο της περιόδου καταγράφηκαν κάποιους μήνες κατά τη διάρκεια του έτους. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις περιοχές, οι θερμοκρασίες φαίνεται να έχουν αρχίσει να αυξάνονται ξανά.

Εικόνα 2. Μέση ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις από το 1982 μέχρι και το 2025. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.