Ο χάρτης στην Εικόνα 1 αποτυπώνει καθαρά την ένταση του φαινομένου: μεγάλο μέρος του πελάγους βρίσκεται σταθερά πάνω από τους 28°C, ενώ στα ρηχά νερά ανοιχτά της Τυνησίας (Κόλπος του Γκαμπές) ο υδράργυρος εκτοξεύεται τοπικά στους 30 έως 32°C, τιμές που θυμίζουν περισσότερο τροπική θάλασσα παρά Μεσόγειο.

Και δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη «κακή μέρα». Από την αρχή του χρόνου, η θερμοκρασία της θάλασσας βρέθηκε πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 για 202 ημέρες, και κάτω από αυτόν μόλις για 3. Μέσα στο 2026 έχουν ήδη καταγραφεί 34 ημερήσια ρεκόρ ζέστης και κανένα ρεκόρ ψύχους.

Θαλάσσιοι καύσωνες τέτοιας έντασης και διάρκειας πιέζουν ασφυκτικά τα θαλάσσια οικοσυστήματα, ευνοούν τη μετακίνηση ειδών από πιο θερμές θάλασσες και τροφοδοτούν με ενέργεια και υγρασία τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Δυτικής Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 23/07/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι πόλεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Η πυκνή δόμηση, η άσφαλτος, το τσιμέντο και τα σκούρα υλικά απορροφούν και αποθηκεύουν θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας, την οποία απελευθερώνουν αργά τη νύχτα, εντείνοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.

Η δορυφορική εικόνα από τον αμερικανικό δορυφόρο Landsat-9, στις 29 Ιουνίου 2026, στο κέντρο της Αθήνας είναι χαρακτηριστική. Την ώρα της καταγραφής, η θερμοκρασία της επιφάνειας του εδάφους ξεπερνούσε τοπικά τους 54°C, ενώ σε πιο δροσερές και πράσινες περιοχές βρισκόταν κοντά στους 34°C, όπως στο Αττικό Πάρκο και στο Πεδίον του Άρεως.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι τιμές αυτές αφορούν τη θερμοκρασία της επιφάνειας και όχι τη θερμοκρασία του αέρα. Ωστόσο, αποτυπώνουν με σαφήνεια τις περιοχές όπου συσσωρεύεται η θερμότητα μέσα στον αστικό ιστό.

Το πράσινο και τα πάρκα δεν αποτελούν απλώς αισθητική επιλογή. Τα δέντρα προσφέρουν σκίαση, ενώ η βλάστηση και το έδαφος δροσίζουν τοπικά το περιβάλλον μέσω της εξατμισοδιαπνοής. Σε αντίστοιχη δορυφορική παρατήρηση στις Βρυξέλλες, η θερμοκρασία επιφάνειας ξεπερνούσε τους 47°C στην πόλη, ενώ στο γειτονικό δάσος Sonian βρισκόταν περίπου στους 24,5°C.

Γι’ αυτό, σε μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα, η ενίσχυση των πάρκων, των δενδροφυτεύσεων, των μικρών πράσινων χώρων στις γειτονιές, των πράσινων διαδρομών και των διαπερατών επιφανειών είναι ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι πολυτέλεια. Οι καύσωνες θα συνεχίσουν να δοκιμάζουν τις πόλεις. Το ζητούμενο πλέον είναι πόσο γρήγορα οι πόλεις θα μετατραπούν σε ασφαλή καταφύγια απέναντι στην ακραία ζέστη, για τους ανθρώπους αλλά και για την αστική πανίδα.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία επιφάνειας εδάφους στο κέντρο της Αθήνας, όπως καταγράφηκε από τον δορυφόρο Landsat-9 στις 29 Ιουνίου 2026. Πηγή δεδομένων: Landsat-9 / USGS. Επεξεργασία και οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 1: Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2: Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις, οι αυξημένες θερμοκρασίες στη Δυτική Μεσόγειο εντάσσονται στην ανοδική τάση που παρατηρείται στην περιοχή τους τελευταίους μήνες. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας έχει αυξηθεί από περίπου 16°C στις αρχές του έτους σε 25,2°C σήμερα, τιμή που συγκαταλέγεται στις υψηλότερες τόσο για το 2026 μέχρι στιγμής όσο και για την εποχή, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Αντίθετα, η Ανατολική Μεσόγειος εμφανίζει ηπιότερες θετικές αποκλίσεις, περίπου +1°C πάνω από τον μέσο όρο της εποχής, ενώ το Αιγαίο διαφοροποιείται από το σύνολο σχεδόν της Μεσογείου, καταγράφοντας αρνητικές αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, της τάξης του 1°C κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο. (Εικόνα 2).

Εικόνα 3: Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά είναι πραγματικό φαινόμενο. Οι επιστήμονες τις ονομάζουν “zombie fires” (φωτιές-ζόμπι). Πρόκειται για πυρκαγιές που δεν φαίνονται στην επιφάνεια, δεν έχουν φλόγες και συχνά καλύπτονται από χιόνι. Κι όμως, κάτω από το παγωμένο έδαφος, η καύση μπορεί να συνεχίζεται αργά και αθόρυβα για μήνες.

Την άνοιξη, όταν λιώνει το χιόνι και ξεραίνεται η βλάστηση, αυτές οι κρυμμένες εστίες μπορούν να εμφανιστούν ξανά στην επιφάνεια και να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές, χωρίς να υπάρχει εμφανής νέα ανάφλεξη από κεραυνό ή ανθρώπινη δραστηριότητα.

Πώς γίνεται να καίει μια φωτιά κάτω από το χιόνι;

Το φαινόμενο αφορά κυρίως περιοχές με τύρφη. Η τύρφη είναι οργανικό υλικό που έχει σχηματιστεί από μισοαποσυντεθειμένα φυτά σε υγροτοπικά περιβάλλοντα. Σε φυσική κατάσταση είναι πολύ υγρή και λειτουργεί σαν τεράστια αποθήκη άνθρακα.

Όταν όμως η τύρφη ξηραίνεται, λόγω αποστράγγισης, παρατεταμένης ξηρασίας ή χαμηλής στάθμης υπόγειων νερών, μπορεί να πάρει φωτιά. Και τότε η καύση δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη δασική πυρκαγιά. Δεν υπάρχουν απαραίτητα μεγάλες φλόγες. Η τύρφη μπορεί να σιγοκαίει υπόγεια, αργά, σε βάθος, όπως ένα αναμμένο κάρβουνο που δεν έχει σβήσει τελείως.

Το χιόνι, αντί να τη σβήσει, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσει σαν κουβέρτα. Μονώνει το έδαφος από το έντονο κρύο και προστατεύει την υπόγεια εστία από τον αέρα και την επιφανειακή ψύξη.

Τι έδειξε νέα μελέτη στη Ρωσία

Νέα επιστημονική μελέτη εξέτασε τέτοιες υπόγειες πυρκαγιές σε βορεαλικά δάση (τάιγκα) της Ρωσίας. Οι ερευνητές προσπάθησαν να απαντήσουν σε τρία πρακτικά ερωτήματα:

• Γιατί κάποιες φωτιές επιβιώνουν τον χειμώνα;
• Πώς μπορούμε να τις εντοπίσουμε ενώ είναι κρυμμένες κάτω από το χιόνι;
• Και, κυρίως, μπορούν να σβήσουν πριν προκαλέσουν νέες πυρκαγιές την άνοιξη;

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι φωτιές-ζόμπι επιβιώνουν κυρίως εκεί όπου η στάθμη των υπόγειων νερών βρίσκεται αρκετά χαμηλά, περίπου κάτω από τα 60 εκατοστά από την επιφάνεια. Όσο πιο βαθιά βρίσκεται το νερό, τόσο πιο ξηρά παραμένουν τα ανώτερα στρώματα τύρφης και τόσο ευκολότερα μπορεί να συνεχιστεί η υπόγεια καύση.

Τα drones βλέπουν αυτό που δεν φαίνεται

Το μεγάλο πρόβλημα με αυτές τις πυρκαγιές είναι ότι δεν φαίνονται εύκολα. Ένας άνθρωπος που περπατά πάνω από το χιονισμένο έδαφος μπορεί να μην αντιληφθεί τίποτα. Οι δορυφόροι μπορούν να βοηθήσουν, αλλά η ανίχνευση μικρών, υπόγειων και χαμηλής έντασης θερμών εστιών είναι δύσκολη, ειδικά όταν υπάρχει χιόνι ή νέφωση.

Σημεία με θερική ανίχνευση πυρκαγιών από δορυφόρο. Με πορτοκαλί κουκκίδες, οι πυρκαγιές σε τυρφώδη εδάφη 1Φερβουαρίου 2026. (https://peatfires.nextgis.com/)

Η μελέτη έδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη με θερμικές κάμερες ήταν η πιο αποτελεσματική μέθοδος εντοπισμού. Στις δοκιμές, τα drones με θερμική απεικόνιση εντόπισαν περίπου το 98% των ενεργών υπόγειων εστιών.

Μπορούν να σβήσουν πριν ξυπνήσουν;

Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης δεν είναι μόνο ότι αυτές οι φωτιές μπορούν να εντοπιστούν. Είναι ότι μπορούν και να σβήσουν μέσα στον χειμώνα.

Οι ερευνητές δοκίμασαν μια μέθοδο κατά την οποία το σιγοκαμένο υλικό απομακρύνεται μηχανικά και απλώνεται πάνω στο παγωμένο έδαφος. Εκεί ψύχεται γρήγορα, αντί να παραμένει συγκεντρωμένο σε θερμή υπόγεια εστία. Η μέθοδος εφαρμόστηκε σε δεκάδες περιπτώσεις σε ρωσικές περιοχές και οι επιθεωρήσεις μετά το λιώσιμο του χιονιού δεν έδειξαν νέα ενεργή εστία στα σημεία όπου είχε γίνει σωστή επέμβαση.

Με άλλα λόγια, το χειμώνα μπορεί να υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας: οι φωτιές είναι ακόμη υπόγειες, δεν έχουν επεκταθεί σε νέα βλάστηση και μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν γίνουν ανοιξιάτικες πυρκαγιές.

Γιατί έχει σημασία για το κλίμα

Οι τυρφώνες είναι από τις σημαντικότερες φυσικές αποθήκες άνθρακα στον πλανήτη. Όταν καίγονται, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα άνθρακα που μπορεί να είχε αποθηκευτεί για αιώνες ή και χιλιάδες χρόνια. Γι’ αυτό οι φωτιές-ζόμπι δεν είναι απλώς ένα παράξενο φαινόμενο. Είναι ένας ακόμη κρίκος στον φαύλο κύκλο της κλιματικής κρίσης.

Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι πιο έντονες ξηρασίες και η αύξηση της δραστηριότητας των πυρκαγιών σε βόρειες περιοχές μπορούν να κάνουν την τύρφη πιο ευάλωτη στην καύση. Όταν οι τυρφώνες καίγονται, απελευθερώνουν περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου. Και αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την υπερθέρμανση.

Η καλή είδηση είναι ότι η επιστήμη προσφέρει πλέον εργαλεία για να τις εντοπίσουμε και να τις αντιμετωπίσουμε εγκαίρως.

Πηγή: MDPI – Εικόνα άρθρου: Greenpeace

Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζει τη μεταφορά σκόνης στον παρακάτω χάρτη, μέσω του δείκτη Aerosol Index (AER) την Κυριακή 31 Μαϊου 2026, κατά την κορύφωση του επεισοδίου.

Σχήμα 1. Χάρτης του νέφους σκόνης πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό μέσω του δείκτη Aerosol Index (AER) της Κυριακή 31 Μαΐου 2026 από τον δορυφόρο Sentinel-5P.

Ο δείκτης AER είναι μια δορυφορική μέτρηση που σχετίζεται με το Οπτικό Βάθος των σωματιδίων (ΑΟD) και υποδηλώνει αύξηση των συγκεντρώσεων των απορροφητικών σωματιδίων της ατμόσφαιρας. Είναι ιδανικός για την παρακολούθηση της εξέλιξης επεισοδίων σκόνης, όπως η εν λόγω περίπτωση, ηφαιστειακών εκρήξεων και έντονων πυρκαγιών. Οι υψηλότερες τιμές (πορτοκαλί–κόκκινες/ιώδεις αποχρώσεις) υποδεικνύουν αυξημένη παρουσία σκόνης στην ατμοσφαιρική στήλη, αναδεικνύοντας την έκταση και την πορεία του νέφους πάνω από τον ωκεανό.

Από την προβιομηχανική εποχή, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 1°C. Η Αρκτική, ωστόσο, θερμαίνεται με ρυθμό δύο έως τρεις φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (IPCC, 2021), με αποτέλεσμα ο θαλάσσιος πάγος να είναι λεπτότερος, νεότερος και πιο κινητός. Η έκτασή του θαλάσσιου πάγου κατά το θέρος είναι πλέον η μικρότερη μεταξύ των τελευταίων 1.000 ετών τουλάχιστο.

Στην έκτη έκθεση της, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) των Ηνωμένων Εθνών σημείωσε ότι η ανθρώπινη επίδραση είναι πιθανότατα ο κύριος παράγοντας της μείωσης του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής κατά τα τελευταία 40 χρόνια.

Οι παράγοντες που προκαλούν το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων στο μεταβαλλόμενο κλιματικό σύστημα

Η ταχεία τήξη των θαλάσσιων πάγων στο σημερινό κλίμα οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες:

1. Στις υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών.
2. Στην αυξημένη συχνότητα και ένταση της μεταφοράς θερμότητας και υγρασίας προς τους πόλους, συμπεριλαμβανομένων και των ατμοσφαιρικών ποταμών.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών οφείλονται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, καθώς οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα προκαλούν την απορρόφηση περισσότερης θερμότητας από τον ωκεανό. Οι πολικές περιοχές παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Το λιώσιμο των πάγων και του χιονιού κάνει την επιφάνεια της Γης πιο σκοτεινή, με αποτέλεσμα να απορροφά περισσότερο ηλιακό φως και να θέτει σε κίνηση έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο που ενισχύει τη θέρμανση και επιταχύνει περαιτέρω την τήξη. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι θερμοκρασίες των ωκεανών έχουν αυξηθεί πιο γρήγορα στην Αρκτική παρά στην Ανταρκτική. Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται οι τάσεις της θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας κατά την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική και την Ανταρκτική.

Εικόνα 1. Τάσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας για την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική (αριστερά) και στην Ανταρκτική (δεξιά). Πηγή: ESA-CCI.

Τα ατμοσφαιρικά ποτάμια μεταφέρουν έντονες βροχοπτώσεις, καταιγίδες αλλά και θερμότητα προς τις πολικές περιοχές. Το 2021, η IPCC ανέφερε με μεγάλη βεβαιότητα ότι καθώς το κλίμα θερμαίνεται και οι ατμοσφαιρικοί υδρατμοί αυξάνονται, τα ατμοσφαιρικά ποτάμια γίνονται πιο υγρά, πιο έντονα, πιο ζεστά και μεγαλύτερης διάρκειας. Η εισροή θερμού, υγρού αέρα μεταβάλλει τις θερμοδυναμικές και δυναμικές διεργασίες και αυξάνει την ταχεία τήξη του θαλάσσιου πάγου. Αυτές οι τροποποιημένες διεργασίες διασπούν τον θαλάσσιο πάγο και τον εμποδίζουν να ξαναπαγώσει, επιταχύνοντας την μείωση του όγκου και της συνολικής έκτασής του.

Τι άλλαξε στην Αρκτική;

Από το 1980, η Αρκτική έχει βιώσει μια αξιοσημείωτη μείωση τόσο στην έκταση όσο και στον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Η πιο δραματική μείωση σημειώθηκε μεταξύ 1980 και 2015, όταν τα ελάχιστα του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο μειώθηκαν κατά περίπου 40% σε έκταση (επιφανειακή κάλυψη) και περίπου 75% σε όγκο. Κατά την ίδια περίοδο, τα μέγιστα του θαλάσσιου πάγου τον Μάρτιο μειώθηκαν επίσης, αν και σε μικρότερο βαθμό, κατά 10% περίπου σε έκταση και 30% σε όγκο. Από το 2015, τα μέγιστα και τα ελάχιστα της έκτασης του θαλάσσιου πάγου έχουν κυμανθεί γύρω από ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι αντίστοιχοι όγκοι συνέχισαν να μειώνονται ελαφρώς.

Η θέρμανση των ωκεανών της Γης συμβάλλει στη συνεχιζόμενη μείωση τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου. Το 2025, τα ετήσια ελάχιστα τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου ήταν κοντά στις χαμηλότερες τιμές από τότε που ξεκίνησαν οι δορυφορικές παρατηρήσεις (Βίντεο 1 και Εικόνα 2).

Βίντεο 1. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 2. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Τι άλλαξε στην Ανταρκτική;

Ο θαλάσσιος πάγος της Ανταρκτικής αποτελείται κυρίως από νεαρό και λεπτό πάγο που σχηματίζεται και λιώνει κάθε έτος. Εξαιτίας αυτού, οι διακυμάνσεις στην έκταση και τον όγκο του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες διακυμάνσεις των καιρικών συνθηκών (θερμοκρασία και συνθήκες ανέμου).

Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου δεν άλλαξε σημαντικά μεταξύ 1979 και 2016. Τότε όμως ξεκίνησε μια περίοδος κατά την οποία ο πάγος άρχισε να μειώνεται απότομα, και οι ετήσιες διακυμάνσεις έγιναν πιο έντονες (Βίντεο 2 και Εικόνα 3). Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στις θερμότερες συνθήκες των ωκεανών και στις αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, οι οποίες πλέον ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να αντισταθμίζονται.

Το 2025, το ελάχιστο του Φεβρουαρίου ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, με σημαντικά ελλείμματα στις βόρειες θάλασσες Weddell και Ross-Amundsen. Το μέγιστο του Σεπτεμβρίου 2025 ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, μετά το 2023 και το 2024. Παρόλο που ο θαλάσσιος πάγος ανέκαμψε ελαφρώς το 2024, η τάση μείωσης των εκτάσεων και των όγκων του θαλάσσιου πάγου που ξεκίνησε γύρω στο 2017 συνεχίζεται το 2025.

Βίντεο 2. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 3. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Σύνοψη

Η μελέτη βασίζεται στη συνδυαστική χρήση κλιματικών δεδομένων από το Ocean and Sea Ice Satellite Application Facility (OSI SAF) της EUMETSAT, την Climate Change Initiative της ESA και το American Pan-Arctic Ice Ocean Modeling and Assimilation System (PIOMAS). Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου παρουσιάζουν μικρές τάσεις από τη δεκαετία του 1980 κι έπειτα, παραμένοντας εντός των ±0,08 εκατομμυρίων km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και κάτω από +400 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αντίθετα, στην Αρκτική καταγράφονται σταθερά αρνητικές τάσεις, με μειώσεις που φτάνουν έως και -0,75 εκατομμύρια km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και -3.000 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αυτά τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την πρόβλεψη της IPCC (2021) ότι οι πάγοι της Αρκτικής θα συρρικνωθούν σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο km² τουλάχιστον μία φορά πριν από το 2050.

Πηγή άρθρου, εικόνων και βίντεο / credits: EUMETSAT – 2025 trends in Arctic and Antarctic sea ice extents

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 05/04/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το Βόρειο Αιγαίο και η Αδριατική εμφανίζουν ωστόσο σημαντικά υψηλότερες αποκλίσεις, της τάξης των 1.3 έως 1.6°C. Οι σχετικά αυξημένες αυτές θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται στη μέση θερμοκρασία της Μεσογείου από την αρχή του έτους, σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις. Λίγο κάτω από τα κανονικά η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε περιοχές του κόλπου της Σύρτης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις ελληνικές θάλασσες, ολόκληρη η περίοδος για το 2026 κύλησε και κυλά με θερμοκρασία επιφάνειας θάλασσας πάνω από τα κανονικά επίπεδα στο Ιόνιο και πολύ πάνω από τα κανονικά στο Αιγαίο, με το Βόρειο Αιγαίο να καταγράφει τιμές επιπέδου ρεκόρ καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026.

Εικόνα 2. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Ιόνιο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζει στον παρακάτω χάρτη τον δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο την Τετάρτη 01 Απριλίου 2026, κατά την κορύφωση του επεισοδίου.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης AER είναι μια δορυφορική μέτρηση που σχετίζεται με το Οπτικό Βάθος των σωματιδίων (ΑΟD) και υποδηλώνει αύξηση των συγκεντρώσεων των απορροφητικών σωματιδίων της ατμόσφαιρας. Είναι ιδανικός για την παρακολούθηση της εξέλιξης επεισοδίων σκόνης, όπως η εν λόγω περίπτωση, ηφαιστειακών εκρήξεων, έντονων πυρκαγιών και καύσης βιομάζας. Γενικά, χαμηλές τιμές του δείκτη AER υποδηλώνουν χαμηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα και, συνεπώς, καθαρότερος ουρανός.

Σχήμα 1. Χάρτης του δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο την Τετάρτη 01 Απριλίου 2026 από τον δορυφόρο Sentinel-5P.

Αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα του δορυφόρου Sentinel-5P του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζει στον παρακάτω χάρτη τον δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ευρώπη την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026, κατά την κορύφωση του επεισοδίου σκόνης.

Πιο αναλυτικά, ο δείκτης AER είναι μια δορυφορική μέτρηση που σχετίζεται με το Οπτικό Βάθος των σωματιδίων (ΑΟD) και υποδηλώνει αύξηση των συγκεντρώσεων των απορροφητικών σωματιδίων της ατμόσφαιρας. Είναι ιδανικός για την παρακολούθηση της εξέλιξης επεισοδίων σκόνης, όπως η εν λόγω περίπτωση, ηφαιστειακών εκρήξεων, έντονων πυρκαγιών και καύσης βιομάζας. Γενικά, χαμηλές τιμές του AER υποδηλώνουν χαμηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα και άρα καθαρότερος ουρανός.

Εικόνα 1. Χάρτης του δείκτη Aerosol Index (AER) πάνω από την Ευρώπη την Πέμπτη 05 Μαρτίου 2026.

Στον χάρτη φαίνεται ότι οι περιοχές που επηρεάστηκαν περισσότερο από το επεισόδιο σκόνης ήταν οι χώρες της Ιβηρικής και η Γαλλία (κόκκινες και ιώδες αποχρώσεις), ενώ ένα τμήμα του νέφους σκόνης κατευθύνθηκε βόρεια φτάνοντας στη Μεγάλη Βρετανία και ένα δεύτερο τμήμα χαμηλότερων συγκεντρώσεων (κίτρινες και πορτοκαλί αποχρώσεις) κατευθύνθηκε νοτιοανατολικά στην Ιταλία και στην Ελλάδα.

Στην Ευρώπη, η χιονοκάλυψη εμφανίζεται επίσης περιορισμένη, με το χιόνι να εντοπίζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές, όπως οι Άλπεις, τα Καρπάθια και η Πίνδος, καθώς και σε τμήματα της Σκανδιναβίας και της βορειοδυτικής Ρωσίας. Σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, η απουσία εκτεταμένης χιονοκάλυψης είναι εμφανής για την εποχή.

Παράλληλα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στο Βόρειο Ημισφαίριο, αν και παρουσιάζει εποχική αύξηση κατά τη χειμερινή περίοδο, εξακολουθεί να διαμορφώνεται σε επίπεδα χαμηλότερα από τα κανονικά, σε σύγκριση με τη μέση τιμή της περιόδου 1981–2010. Οι μειωμένες εκτάσεις θαλάσσιου πάγου εντοπίζονται κυρίως στον Αρκτικό Ωκεανό, ενισχύοντας τη συνολική εικόνα ενός θερμότερου από το κανονικό χειμώνα στο βόρειο πλάτος.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στις 17 Φεβρουαρίου 2026. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.