Σύμφωνα με την έκθεση, το έτος 2023 χαρακτηρίστηκε από την υψηλότερη παγκόσμια μέση θερμοκρασία επιφάνειας που έχει καταγραφεί, υπερβαίνοντας το προηγούμενο έτος-ρεκόρ (2016) έως 0,17 °C.

Αποκλίσεις της παγκόσμιας επιφανειακής θερμοκρασίας (°C) σε σχέση με τον μέσο όρο των ετών 1991-2020. Βάσεις δεδομένων: NASA-GISTEMPv4, ECMWF-ERA5, JMA- JRA-55 αντίστοιχα

Το έτος 2023 ξεκίνησε σε φάση La Niña του φαινομένου της Νότιας Ταλάντωσης του Ειρηνικού Ωκεανού (ENSO), φάση που είχε υπερισχύσει κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους των προηγούμενων τριών ετών. Η φάση El Niño ξεκίνησε προοδευτικά τον Απρίλιο του 2023, η οποία έφτασε στο όριο που ήταν απαραίτητο για να χαρακτηριστεί ως ισχυρή μεταξύ του Αυγούστου και Οκτωβρίου του 2023.

Οι συνδυασμένες βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις του El Niño και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των αυξανόμενων επιπέδων των θερμοκηπιακών αερίων που παγιδεύουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα συνέβαλε σε νέα ρεκόρ για πολλές βασικές κλιματικές παραμέτρους που αναφέρονται στην έκθεση. 

Οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις των κυρίων αερίων του θερμοκηπίου της Γης – του διοξειδίου του άνθρακα, του μεθανίου και του υποξειδίου του αζώτου—όλες αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ. Η ετήσια παγκόσμια μέση συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε στα 419,3±0,1 ppm, που είναι κατά 50 % μεγαλύτερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η ετήσια αύξηση από το 2022 έως το 2023 ήταν 2,8 ppm, η τέταρτη υψηλότερη στα αρχεία από τη δεκαετία του 1960.

Συγκεντρώσεις  (εβδομαδιαία στοιχεία με μπλε και τάση με μαύρο χρώμα στον αριστερό άξονα) και ετήσια μεταβολή (κόκκινο, δεξιός άξονας) του (a) CO2 διοξειδίου του άνθρακα (ppm), (b) CH4 μεθανίου (ppb) και (c) N2O υποξείδιο του αζώτου (ppb) που προέρχονται από το Παγκόσμιο Δίκτυο Αναφοράς Αερίων Θερμοκηπίου της NOAA. Για το υποξείδιο του αζώτου τα δεδομένα πριν από το 2000 είναι ανεπαρκή για τον ακριβή υπολογισμό του ρυθμού αύξησης.

Η ετήσια παγκόσμια θερμοκρασία στην ξηρά και στους ωκεανούς ήταν η υψηλότερη στα κλιματικά αρχεία που χρονολογούνται από το 1850, με τους τελευταίους επτά μήνες (από Ιούνιο έως Δεκέμβριο του 2023) να παρουσιάζει ο καθένας ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών.

Δεκάδες χώρες ανέφεραν ετήσια θερμοκρασιακά ρεκόρ ή έφτασαν κοντά σε επίπεδα ρεκόρ, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της ηπειρωτικής Ευρώπης σχεδόν στο σύνολό της (η θερμότερη στα χρονικά), της Ινδίας, και της Ρωσίας (δεύτερη θερμότερη), και του Καναδά (τρίτη θερμότερη). Ισχυροί, παρατεταμένοι, και εκτεταμένοι καύσωνες αναφέρθηκαν σε όλο τον κόσμο.

Πηγή: American Meteorological Society

Μέσα στις πλημμυρισμένες εκτάσεις και η περιοχή της Ανατολικής Θεσσαλίας και κυρίως η περιοχής της λίμνης Κάρλα όπου ξανά σχηματίστηκε η λίμνη που είχε αποξηρανθεί πριν αρκετά χρόνια, με την έκτασή της στις 20 Σεπτεμβρίου 2023 να φτάνει περίπου τα 190 χιλιάδες στρέμματα. 

Ένα χρόνο μετά την κακοκαιρία Daniel φαίνεται πως το μεγαλύτερο μέρος των πλημμυρισμένων εκτάσεων στη λίμνη Κάρλα στέγνωσε πολύ πιο γρήγορα από ό,τι αναμένεται, ενώ ένα μικρό τμήμα της παραμένει ακόμα πλημμυρισμένο. Επιπλέον, στα σημεία όπου οι πλημμυρισμένες εκτάσεις έχουν στεγνώσει η υποβάθμιση του εδάφους είναι κάτι παραπάνω από εμφανής.

Στις παρακάτω δορυφορικές εικόνες που επεξεργάστηκε η επιστημονική ομάδα του climatebook παρουσιάζεται σε υψηλή ανάλυση η κατάσταση στη λίμνη Κάρλα πέρυσι λίγες μέρες μετά την έλευση της κακοκαιρίας Daniel (στις 20 Σεπτεμβρίου 2023), και φέτος ένα χρόνο μετά (στις 4 Σεπτεμβρίου 2024).

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα από την περιοχή της λίμνης Κάρλα από τον δορυφόρο Sentinel-2 στις 20 Σεπτεμβρίου 2023. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2 / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Δορυφορική εικόνα από την περιοχή της λίμνης Κάρλα από τον δορυφόρο Sentinel-2 στις 4 Σεπτεμβρίου 2024. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2 / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στους παρακάτω χάρτες παρουσιάζεται η απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa (σε ύψος περίπου 1.500 μ πάνω από τη μέση στάθμη της θάλασσας, ύψος στο οποίο μελετούμε την πορεία των αερίων μαζών) από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.

Παρατηρείται, πως στην περιοχή της Δυτικής Ευρώπης τις επόμενες ημέρες θα κυριαρχήσουν οι υψηλές τιμές θερμοκρασίες με επίκεντρο την Γαλλία και την Ισπανία. Aυτή η θερμη εισβολή θα έχει σαν αποτέλεσμα η θερμοκρασία στο Παρίσι να είναι 6-8°C υψηλότερη από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Πτώση της θερμοκρασίας στη Δυτική Ευρώπη αναμένεται μετά την Πέμπτη 1 Αυγούστου.

Εικόνα 1. Απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 σε μέρος του Βορείου Ημισφαιρίου για τις 30 Ιουλίου 2024.

Εικόνα 2. Απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην Ευρώπη για τις 30 Ιουλίου 2024.

Η εποχή των τυφώνων του Ατλαντικού από την 1η Ιουνίου έως τις 31 Οκτωβρίου 2023. Τα χρώματα πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό δείχνουν τη θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας (SST) όπου με κόκκινο χρώμα παρουσιάζονται οι υψηλές τιμές θερμοκρασίας και με μπλε οι χαμηλές. Τα χρώματα κάτω από τα νέφη αντιπροσωπεύουν τις μετρήσεις βροχόπτωσης, όπου το κόκκινο χρώμα αντιστοιχεί σε μεγάλα ύψη και το πράσινο σε χαμηλά ύψη βροχής. Κάθε όνομα τυφώνα ακολουθείται από την αντίστοιχη τροπική καταιγίδα με χαρακτηρισμούς “τροπική ύφεση(TD)”, “τροπική καταιγίδα (TS)” από 1 έως 5 ανάλογα της έντασης του τυφώνα (Κατηγορίας 5 η πιο σφοδρή).

Καθ ‘όλη την εποχή των τυφώνων του 2023, η NASA παρατήρησε υψηλές τιμές θερμοκρασίας στην επιφάνεια της θάλασσας (SST) σε βασικές περιοχές ανάπτυξης των τυφώνων όπως ο Ατλαντικός Ωκεανός και ο Κόλπος του Μεξικού. Τα θερμότερα αυτά ύδατα παρείχαν περισσότερη ενέργεια για το σχηματισμό και την ενίσχυση των τροπικών καταιγίδων.

Επισκόπηση της κυκλωνικής δραστηριότητας της εποχής των τυφώνων του Ατλαντικού του 2023 η οποία απεικονίζει μόνο τις τροχιές των τυφώνων και τα δεδομένα της θερμοκρασίας επιφάνειας της θάλασσας (SST). Φαίνεται πως οι ισχυροί τυφώνες (Κατηγορίας 3 και άνω) μπορούν να απορροφήσουν τη θερμότητα από την επιφάνεια της και να αφήσουν ένα ελαφρώς ψυχρότερο ίχνος αφού περάσουν. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί καλύτερα στον Τυφώνα Franklin καθώς χαράζει μια πορτοκαλί πορεία μέσα από τις κόκκινες θερμοκρασίες της επιφάνειας του Ατλαντικού.

Η χρωματική κλίμακα θερμοκρασίας επιφάνειας θάλασσας (SST) εστιάζει κυρίως σε θερμοκρασίες μεταξύ 20 και 30 βαθμών Κελσίου. Οι τυφώνες τείνουν να σχηματίζονται πάνω από τα θερμά ύδατα των ωκεανών στους τροπικούς με θερμοκρασίες πάνω από ~26,5 °C οι οποίες απεικονίζονται με χρώματα από κίτρινο έως κόκκινο.

Το προϊόν δεδομένων ραγδαιότητας υετού IMERG της NASA συνέβαλε στην ακριβή παρακολούθηση της ραγδαιότητας βροχοπτώσεων που σχετίζονται με τους τυφώνες. Στην περίοδο τυφώνων Ατλαντικού του 2023 σημειώθηκαν σημαντικές βροχοπτώσεις, με αρκετές καταιγίδες να προκαλούν ύψη βροχής ρεκόρ. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές στους τυφώνες που έφτασαν στην ξηρά, όπου ο συνδυασμός βαρομετρικών συστημάτων αργής κίνησης και άφθονης υγρασίας προκάλεσε σοβαρές πλημμύρες στις πληγείσες περιοχές.

Επισκόπηση της περιόδου των τυφώνων του Ατλαντικού του 2023 η οποία δείχνει την πορεία των τυφώνων και μετρήσεις βροχόπτωσης από τον αλγόριθμο εκτίμησης ραγδαιότητας και ύψους υετού GPM IMERG. Παρατηρώντας τα δεδομένα με αυτόν τον τρόπο, φαίνεται ότι η πλειονότητα των βροχοπτώσεων τείνει να συμβαίνει στην ανατολική πλευρά των περισσότερων τυφώνων του Ατλαντικού.

Χρωματική Κλίμακα της ραγδαιότητας υετού (βροχόπτωσης). Οι αποχρώσεις του πράσινου αντιπροσωπεύουν χαμηλές ραγδαιότητες, ενώ οι αποχρώσεις του κόκκινου αντιπροσωπεύουν υψηλές τιμές.

Χρωματική Κλίμακα για τη ραγδαιότητα παγωμένου υετού (δηλαδή χιονιού και πάγου/χαλαζιού). Οι αποχρώσεις με χρώμα θαλασσί αντιπροσωπεύουν χαμηλές ραγδαιότητες, ενώ οι αποχρώσεις του μώβ αντιπροσωπεύουν υψηλές ραγδαιότητες.

Τα δεδομένα που συνέλεξε η NASA κατά την περίοδο των τυφώνων του 2023 αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο περιβαλλοντικών παραγόντων, όπως οι τιμές SST και η ατμοσφαιρική υγρασία, στη διαμόρφωση της κυκλωνικής δραστηριότητας. Η αυξημένη ένταση των κυκλώνων υπογραμμίζει τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης και έρευνας για την καλύτερη κατανόηση και προβλέψεις των μελλοντικών εποχών τυφώνων στα πλαίσια ενός μεταβαλλόμενου κλίματος.

Πηγή: NASA/Goddard Space Flight Center Scientific Visualization Studio

Ο χάρτης παρουσιάζει την απόκλιση των ημερών χιονοκάλυψης στην Ελλάδα το 2023, σε σχέση με τη μέση τιμή των τελευταίων 20 ετών. Οι ημέρες χιονοκάλυψης στην Βόρεια Ελλάδα και την Πίνδο ήταν ~15-20 ημέρες λιγότερες από την κανονική τιμή.

Οι ημέρες χιονοκάλυψης ήταν περισσότερες από τη μέση τιμή στη Στερεά Ελλάδα και σε περιοχές της Κρήτης, λόγω της κακοκαιρίας «Βαρβάρα» τον Φεβρουάριο του 2023.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις των ημερών χιονοκάλυψης ετησίως στην Ελλάδα για το 2023.

Χάρτες ανά μήνα δίνονται στο State of the Climate 2023 του Climatebook, στο σύνδεσμο: https://climatebook.gr/statistics/klimatiki-apotimisi-2023

Δεδομένα από: NSIDC.

Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει την εξέλιξη της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας στη χώρα μας από το 1991 έως και το 2023, όπου διακρίνεται η συνεχής αυξητική τάση των τελευταίων ετών.

Το 2023 ήταν το πιο θερμό έτος στη χώρα μας, με μέση ετήσια τιμή της θερμοκρασίας για το σύνολο της χώρας στους 15.2 °C, η υψηλότερη τιμή από το 1991 και μετά.

Εικόνα 1Μεταβολή της ετήσιας μέσης θερμοκρασίας στην Ελλάδα από το 1991 μέχρι και το 2023.

Δεδομένα από: Copernicus/ERA5-Land.

Η έκθεση αυτή παραθέτει στοιχεία για την παρακολούθηση της κλιματικής αλλαγής που επηρεάζει τον πλανήτη, και ειδικότερα τη χώρα μας. Στην παρούσα έκθεση αναλύθηκαν μετεωρολογικοί παράμετροι όπως η θερμοκρασία, οι βροχοπτώσεις, οι χιονοπτώσεις, και οι άνεμοι καθώς και οι επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και την κοινωνία. 

Παράλληλα, αναλύθηκαν οι τάσεις αυτών των μετεωρολογικών παραμέτρων και οι αποκλίσεις τους από τις κλιματικές τιμές των τελευταίων 30 ετών στην Ελλάδα. 

Στο παρακάτω link ολόκληρη η έκθεση: https://climatebook.gr/statistics/klimatiki-apotimisi-2023/

α) το 2023 ήταν μακράν το θερμότερο έτος στα χρονικά των καταγραφών για τον πλανήτη, με συνολική απόκλιση +0.62 °C πάνω από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Το 2016 υποχώρησε στη δεύτερη θέση ως θερμότερο έτος.

β) Αν συγκρίνουμε τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη μας το 2023, σε σχέση με αυτή της προβιομηχανικής περιόδου (1851-1900), η απόκλιση φθάνει στην τιμή των +1.42 °C, προσεγγίζοντας το όριο του +1.5 °C, το οποίο έχει τεθεί ως στόχος από τη συμφωνία στο Παρίσι το 2016.

γ) Σχεδόν όλες οι περιοχές του πλανήτη είχαν θερμοκρασίας πάνω από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020, όπως διακρίνεται και στο χάρτη. Στην Ευρώπη μόνο λίγες περιοχές της Σκανδιναβίας είχαν το 2023 μέσο όρο θερμοκρασία χαμηλότερη από τις κλιματικές τιμές (γαλάζια χρώματα στον χάρτη)

Τα δεδομένα προέρχονται από το παρατηρητήριο της κλιματικής αλλαγής του Ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus. Περισσότερα και πιο αναλυτικά στοιχεία και δεδομένα θα αναρτηθούν στο κλιματικό δελτίο του climatebook.gr σε λίγες ημέρες.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας παγκοσμίως για το 2023 καθώς και σε διάγραμμα από το 1940 μέχρι και το 2023. Πηγή δεδομένων: ERA5 • C3S/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Ως εκ τούτου, οι υψηλές θερμοκρασίες, η απουσία σημαντικών βροχοπτώσεων και η έλλειψη ημερών με παγετό (θερμοκρασία κάτω από 0°C), συντέλεσαν στο γεγονός τα περισσότερα φυλλοβόλα δέντρα να κρατήσουν τα φύλλα τους περισσότερες ημέρες από το κανονικό.

Στις παρακάτω δορυφορικές εικόνες παρουσιάζεται το φύλλωμα του φθινοπώρου 2023 σε μερικά από τα υψηλότερα βουνά της Μακεδονίας και της Ηπείρου, όπως ήταν ορατό απο τις δορυφορικές εικόνες που ελήφθησαν από την αποστολή Copernicus Sentinel-2 στις 9 Νοεμβρίου 2023. Παρατηρείται πως ακόμη το φύλλωμα δεν εναρμονίζεται πλήρως με την εποχή του, ενώ ελάχιστο χιόνι παρατηρείται σε σημεία στον Όλυμπο και στον Γράμμο.

Οι αποχρώσεις του πορτοκαλί και του κόκκινου εξαρτώνται κυρίως από τον τοπικό καιρό, το υψόμετρο και τον προσανατολισμό των πλαγιών.

Δεν ξεχνάμε πως τα βουνά και τα δάση μας είναι πολύτιμα για το περιβάλλον, καθώς το δάσος [4]:

• Διαμορφώνει το κλίμα. Το δάσος επιδρά στη θερμοκρασία του αέρα και του εδάφους.
• Συμβάλλει στον κύκλο του Οξυγόνου. Η καθαρή παραγωγή οξυγόνου είναι σχεδόν δεκαπλάσια από οποιοδήποτε άλλο οικοσύστημα.
• Συμβάλλει στη ροή του διοξειδίου του άνθρακα. Οι παραγωγοί καταναλώνουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα για τη φωτοσύνθεση. Παρόλα αυτά η συγκέντρωσή του αυξάνεται, λόγω της συνεχούς αύξησης της κατανάλωσης υγρών και στερεών καυσίμων.
• Απορρυπαίνει και μειώνει το θόρυβο.
• Συμμετέχει στον κύκλο του νερού (Υδρολογικός κύκλος). Το δάσος αποτρέπει τις πλημμύρες και ταυτόχρονα εμπλουτίζει τον υπόγειο υδροφορέα. Το δασικό έδαφος έχει μεγάλη ταμιευτική ικανότητα, αφού συγκρατεί το νερό κατά την περίοδο των βροχών και το αποδίδει κατά την περίοδο της ανομβρίας διατηρώντας σταθερή την παροχή των πηγών.
• Προστατεύει το έδαφος από τη διάβρωση. Το δάσος ασκεί πολύ μεγάλη επίδραση στην προστασία του εδάφους από τη διάβρωση και συνεπώς από την υποβάθμιση και την ερημοποίηση, συνέπειες που έχουμε γνωρίσει στη χώρα μας
•  Συμβάλλει στη βιοποικιλότητα. Το δάσος εξασφαλίζει κατάλληλες συνθήκες για την προστασία, διατροφή και διατήρηση πολλών ζωικών οργανισμών – πανίδα- και δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη διατήρηση διαφόρων φυτικών ειδών, δηλαδή τη χλωρίδα.
•  Προσφέρει εκπαίδευση και αναψυχή. Το δάσος μπορεί να γίνει χώρος-πεδίο εφαρμογής της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Οι μαθητές έρχονται σε επαφή με τη ζωή του δάσους, παρατηρούν, καταγράφουν, αισθάνονται, παίζουν, εξιχνιάζουν, γνωρίζουν, μαθαίνουν. Αυτό μπορεί να τους βοηθήσει να αναπτύξουν υπεύθυνες στάσεις και συμπεριφορές απέναντι στο περιβάλλον.

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα του δορυφόρου Sentinel2/Copernicus από τους ορεινούς όγκους του Βιτσίου και του Βαρνούντα στην περιοχή της Φλώρινας στις 9 Νοεμβρίου 2023.

Εικόνα 2. Δορυφορική εικόνα του δορυφόρου Sentinel2/Copernicus από τους ορεινούς όγκους της Τύμφης και μέρους της Βόρειας Πίνδου στις 9 Νοεμβρίου 2023.

Εικόνα 3. Δορυφορική εικόνα του δορυφόρου Sentinel2/Copernicus από τον ορεινό όγκο του Γράμμου στις 9 Νοεμβρίου 2023.

Εικόνα 4. Δορυφορική εικόνα του δορυφόρου Sentinel2/Copernicus από τον Όλυμπο στην περιοχή της Πιερίας στις 9 Νοεμβρίου 2023.

Πηγή: Sentinel2/Copernicus

[1] Σεπτέμβριος 2023: Ο πιο θερμός στα χρονικά σε Ευρώπη και Παγκοσμίως

[2] Oκτώβριος 2023: O πιο θερμός Οκτώβριος παγκοσμίως – Το 95% του πληθυσμού της Ευρώπης επηρεάστηκε από θετικές αποκλίσεις θερμοκρασία

[3] Πανευρωπαϊκό ρεκόρ θερμοκρασιών οι 35 βαθμοί στην Κρήτη το Σάββατο 04/11 – Μεγάλο πλήθος και διασπορά φαινομένων στη χώρα

[4] Προγράμματα ανοικτών Περιβαλλοντικών τάξεων «ΚΑΛΛΙΣΤΩ», ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με προκαταρκτικά δεδομένα από την υπηρεσία Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας (CAMS) του Copernicus τα οποία επεξεργάστηκε η επιστημονική ομάδα του climatebook, παρατηρείται πως η πιο επιβαρυμένη περιοχή της Ευρώπης σε ποιότητα αέρα για τον Αύγουστο 2023 ήταν η Ελλάδα και η περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Όπως φαίνεται και από την Εικόνα 1, στην περιοχή της Ελλάδας και της Νοτιοανατολικής Μεσογείου παρατηρείται η μεγαλύτερη συγκέντρωση των αιωρούμενων σωματιδίων PM10 (σωματίδια διαμέτρου μικρότερης των 10 μικρομέτρων) για το μήνα Αύγουστο που προκλήθηκαν από δασικές πυρκαγιές. Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές όπως του Έβρου και της Αττικής, φαίνεται πως επηρέασαν κατά πολύ την ποιότητα αέρα στην περιοχή της Ελλάδας, περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή στην Ευρώπη.

Εικόνα 1. Συνολική ποσότητα αιωρούμενων σωματιδίων PM10 για τον Αύγουστο 2023 στην Ευρώπη από την υπηρεσία CAMS του Copernicus.

Πηγή δεδομένων: CAMS/Copernicus.