Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Περισσότερο από το μισό της χώρας διαθέτει κλίμα ιδιαίτερα ευνοϊκό για την καλλιέργεια της ελιάς. Αυτό εξηγεί γιατί το δέντρο αυτό έχει εξαπλωθεί τόσο πολύ στον ελλαδικό χώρο, ακόμη και σε περιοχές που δεν είναι κατάλληλες για άλλες καλλιέργειες.

Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της έρευνας, Δρ. Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος: «η ελιά δεν χρειάζεται απλώς ζέστη για να ευδοκιμήσει. Χρειάζεται και έναν επαρκώς “κρύο” χειμώνα, ώστε να ολοκληρωθούν σωστά τα βιολογικά της στάδια. Όταν οι χαμηλές θερμοκρασίες μειώνονται ή μετατοπίζονται χρονικά, αυτό δεν φαίνεται πάντα άμεσα στο δέντρο, αλλά επηρεάζει την ανθοφορία και τελικά την παραγωγή».

Το μοντέλο που παρουσιάζεται και χαρτογραφεί για πρώτη φορά την κλιματική καταλληλότητα για την ελιά στην Ελλάδα, έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι απλό και κατανοητό και ταυτόχρονα επεκτάσιμο. Σε μελλοντικές εκδόσεις του θα περιληφθούν παράμετροι που θα αφορούν το κλιματικό ρίσκο της καλλιέργειας, βασικούς εχθρούς όπως ο δάκος, η δυνατότητα προσφοράς νερού μέσω άρδευσης κ.α. Επίσης σε επόμενες μελέτες η ερευνητική ομάδα θα παρουσιάσει χάρτες κλιματικής καταλληλότητας βάσει των μελλοντικών σεναριών της κλιματικής αλλαγής.

Όπως φαίνεται στον Χάρτη, μεγάλο μέρος της Ελλάδας βαθμολογείται με 0, υποδεικνύοντας περιοχές κλιματικά ακατάλληλες για την καλλιέργεια ελιάς. Οι ζώνες αυτές εντοπίζονται κυρίως στη βορειοδυτική Ελλάδα, στην κεντρική Πελοπόννησο και σε ορεινές ηπειρωτικές περιοχές, κυρίως λόγω χαμηλών θερμοκρασιών. Αντίθετα, πολλές περιοχές της κεντρικής και νότιας Ελλάδας εμφανίζονται κατάλληλες για ελαιώνες (Score 8 και άνω), ενώ σε άλλες, αν και όχι ιδανικές, η καλλιέργεια μπορεί να αναπτυχθεί (Score 7).

Αυτά τα χαρτογραφικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν μπορούν να βοηθήσουν τους παραγωγούς να πάρουν καλύτερες αποφάσεις: πού αξίζει να επενδύσουν, πού υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να αποτύχει η καλλιέργειας και ποιες περιοχές έχουν καλύτερη προοπτική. Παράλληλα, αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για το σχεδιασμό αγροτικής πολιτικής και στήριξης ενώ μπορούν να αποτελέσουν βάση για δίκαιη τιμολόγηση γεωργικών ασφαλίσεων.

Ωστόσο, υπάρχει και μια προειδοποίηση. Η ελιά είναι ανθεκτικό δέντρο, αλλά όχι άτρωτο. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή και την ποιότητα του ελαιόλαδου. Το στοίχημα των επόμενων δεκαετιών δεν είναι μόνο πού φυτεύουμε ελιές, αλλά πώς προσαρμόζουμε την καλλιέργεια σε ένα κλίμα που αλλάζει.

Πηγή: Agronomy MDPI

Χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα ERA5-Land τα οποία προέρχονται από διαδικασία επανάλυσης (reanalysis) που συνδυάζει αριθμητικά μετεωρολογικά μοντέλα με πληθώρα παρατηρήσεων, προσφέροντας συνεκτικές και χωρικά λεπτομερείς εκτιμήσεις κλιματικών παραμέτρων. Πρόκειται, επομένως, για αναλύσεις παρελθόντων συνθηκών και όχι για μελλοντικές προβολές.

Από τα δεδομένα δημιουργήθηκαν χάρτες που δείχνουν την κατανομή των κλιματικών και βιοκλιματικών δεικτών PINNA και Johansson (η πλήρης μελέτη περιλαμβάνει και τον δείκτη Kerner) για τις χώρες Σλοβενία, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, Κροατία, Μαυροβούνιο, Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Ρουμανία, Βουλγαρία και Ελλάδα.

Ο δείκτης PINNA (Εικόνα 1) που συνδυάζει θερμοκρασία αέρα και βροχόπτωση, δείχνει πως το νότιο τμήμα των Βαλκάνιων γίνεται ξηρότερο με την πάροδο των ετών. Η μεγαλύτερη όμως ξήρανση καταγράφηκε στα βορειοανατολικά σύνορα της Σερβίας με την Ρουμανία. Υπάρχουν και περιοχές που έγιναν πιο υγρές, οι οποίες εντοπίζονται στο νότιο τμήμα της Ρουμανίας και στο βόρειο τμήμα της Βουλγαρίας. Αυτό συμβαίνει γιατί οι περιοχές αυτές γίνονται σταδιακά θερμότερες με αποτέλεσμα τη θέση των χιονοπτώσεων να καταλαμβάνουν οι βροχοπτώσεις.

Εικόνα 1 . Η μεταβολή του κλίματος βάσει του δείκτη PINNA μεταξύ περιόδου P2 (1994- 2023) και P1 (1964-1993).

Η Εικόνα 2 δείχνει τη μεταβολή του κλίματος όπως την καταγράφει ο δείκτης Johansson (JCI), ο οποίος μετρά τις ακραίες μηνιαίες τιμές θερμοκρασίας αέρα (μέγιστη και ελάχιστη) σε σχέση με το γεωγραφικό πλάτος. Φαίνεται μια διάχυτη τάση για αύξηση της διαφοράς θερμοκρασίας χειμώνα και καλοκαιριού σε μεγάλο τμήμα της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Στη Ρουμανία όμως καταγράφεται και το μοναδικό τμήμα όπου η μεταβολή ήταν αντίστροφη δηλαδή μειώθηκε η διαφορά των ακραίων θερμοκρασιών σε ετήσια βάση.

Εικόνα 2 . Η μεταβολή του κλίματος βάσει του δείκτη Johansson μεταξύ περιόδου P2 (1994- 2023) και P1 (1964-1993).

Η μελέτη διαχώρισε επίσης τις αγροτικές και φυσικές περιοχές (βάσει των δεδομένων CORINE LAND COVER 2018) και από την ανάλυση φαίνεται πως τόσο πάνω από τις αγροτικές όσο και πάνω από τις φυσικές περιοχές η τάση είναι για πιο ακραίες τιμές θερμοκρασίας και για αύξηση της ξηροθερμικότητας.

Το πλήρες άρθρο βρίσκεται εδώ https://doi.org/10.3390/cli13060121