Εικόνα 1: Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2: Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 24/6/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις, οι αυξημένες θερμοκρασίες στη Δυτική Μεσόγειο εντάσσονται στην ανοδική τάση που παρατηρείται στην περιοχή τους τελευταίους μήνες. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας έχει αυξηθεί από περίπου 16°C στις αρχές του έτους σε 25,2°C σήμερα, τιμή που συγκαταλέγεται στις υψηλότερες τόσο για το 2026 μέχρι στιγμής όσο και για την εποχή, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Αντίθετα, η Ανατολική Μεσόγειος εμφανίζει ηπιότερες θετικές αποκλίσεις, περίπου +1°C πάνω από τον μέσο όρο της εποχής, ενώ το Αιγαίο διαφοροποιείται από το σύνολο σχεδόν της Μεσογείου, καταγράφοντας αρνητικές αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας, της τάξης του 1°C κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο. (Εικόνα 2).

Εικόνα 3: Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2025, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές από την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Όταν μιλάμε για ακραία καιρικά φαινόμενα, συνήθως στεκόμαστε στη θερμοκρασία. Όμως μια νέα επιστημονική μελέτη υπενθυμίζει ότι το σώμα μας δεν «νιώθει» μόνο τους βαθμούς Κελσίου. Νιώθει και την υγρασία. Και αυτός ο συνδυασμός μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμος για την υγεία, ειδικά για τους ηλικιωμένους.

Η εργασία, που δημοσιεύθηκε στο PLOS Climate στις 15 Απριλίου 2026, ανέλυσε δεδομένα από την Κύπρο για την περίοδο 2004–2019 και συνέδεσε τη θερμοκρασία και την ατμοσφαιρική υγρασία με τους καθημερινούς θανάτους από καρδιαγγειακά και αναπνευστικά αίτια σε άτομα άνω των 65 ετών, δηλαδή σε μια ηλικιακή ομάδα που θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη στις καιρικές συνθήκες.

Οι επιστήμονες εξέτασαν όχι μόνο τη σχετική υγρασία, που είναι το μέγεθος που ακούμε συνήθως στις προγνώσεις, αλλά και την πίεση υδρατμών, δηλαδή μια πιο άμεση μέτρηση της πραγματικής ποσότητας υγρασίας στην ατμόσφαιρα. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η δεύτερη μεταβλητή αποτυπώνει καλύτερα τη βιολογική επιβάρυνση που δέχεται το σώμα μας.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η υπερβολική ζέστη είναι επικίνδυνη, αλλά γίνεται ακόμη πιο επιβαρυντική όταν συνδυάζεται με αυξημένη υγρασία, ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές το καλοκαίρι. Εκεί, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες μαζί με υψηλή πίεση υδρατμών αύξαναν τον κίνδυνο θνησιμότητας σε σύντομο χρονικό διάστημα, μέσα στις επόμενες λίγες ημέρες. Αυτό έχει νόημα και φυσιολογικά: όταν ο αέρας είναι υγρός, ο ιδρώτας εξατμίζεται πιο δύσκολα και έτσι το σώμα δυσκολεύεται να αποβάλει θερμότητα.

Η μελέτη όμως δείχνει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: και το κρύο μπορεί να γίνει πιο επικίνδυνο όταν συνδυάζεται με συγκεκριμένα επίπεδα υγρασίας. Στις εσωτερικές, μη παράκτιες περιοχές, οι ψυχρές και ξηρές συνθήκες φάνηκε να επιβαρύνουν περισσότερο τη θνησιμότητα τον χειμώνα. Αντίθετα, στις παράκτιες περιοχές το πρόβλημα αναδείχθηκε κυρίως σε ψυχρές αλλά πιο υγρές συνθήκες. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένα και μόνο «επικίνδυνο καιρικό μοτίβο» για όλους: ο ίδιος βαθμός θερμοκρασίας μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό για μια παραθαλάσσια πόλη και κάτι άλλο για μια ηπειρωτική περιοχή.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής. Η ίδια η μελέτη τονίζει ότι η Ανατολική Μεσόγειος είναι hotspot της κλιματικής αλλαγής, με ρυθμούς θέρμανσης πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ τα επεισόδια ακραίας ζέστης και οι θερμοϋγρές συνθήκες αναμένεται να ενταθούν. Γι’ αυτό οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και οι στρατηγικές προσαρμογής πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τη θερμοκρασία, αλλά και την υγρασία.

Πηγή: PLOS Climate

Χρησιμοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και αναλύσεις πολυετούς κλίμακας, οι ερευνητές καταγράφουν μια σαφή μετατόπιση των πιο έντονων χαλαζοπτώσεων προς περιοχές με αυξανόμενη ατμοσφαιρική αστάθεια και υψηλότερη διαθέσιμη ενέργεια στην ατμόσφαιρα. Η θέρμανση της κατώτερης τροπόσφαιρας, σε συνδυασμό με την υπερ-επάρκεια υγρασίας, δημιουργεί συνθήκες ευνοϊκές για ισχυρότερα ανοδικά ρεύματα, τα οποία επιτρέπουν στο χαλάζι να μεγαλώνει περισσότερο πριν πέσει στο έδαφος.

Παγκόσμιες μεταβολές στη συχνότητα και την ένταση χαλαζοπτώσεων την περίοδο 1950–2023. Αποτυπώνεται η εκατοστιαία απόκλιση από τον μέσο όρο (αριστερή κλίμακα χρωμάτων), με τα θερμά χρώματα να υποδηλώνουν αύξηση και τα ψυχρά μείωση. Οι διαγραμμισμένες περιοχές υποδεικνύουν στατιστικά μη σημαντικές τάσεις. Η δεξιά κλίμακα παρουσιάζει τη μέση γραμμική τάση στον ετήσιο αριθμό επεισοδίων ανά δεκαετία. Τα επάνω και κάτω «warming stripes» για επιλεγμένες πόλεις (Dallas, Milan, Beijing, Mendoza, Johannesburg, Brisbane) απεικονίζουν τη διαχρονική μεταβολή της δραστηριότητας χαλαζόπτωσης. Πηγή: Nature Geoscience

Τι δείχνουν τα δεδομένα για την Ελλάδα

Η ανάλυση της μελέτης δείχνει ότι η Ελλάδα και η ευρύτερη Μεσόγειος ανήκουν στις περιοχές όπου παρατηρείται αυξημένη συχνότητα ημερών με δυνητικά μεγάλο χαλάζι. Οι τιμές που προκύπτουν για τον ελλαδικό χώρο υποδηλώνουν πολλαπλές ημέρες ανά δεκαετία με συνθήκες ευνοϊκές για χαλαζοπτώσεις άνω των 5 cm, με υψηλότερη επικινδυνότητα σε ηπειρωτικές περιοχές και ορεινές ζώνες.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό για τη χώρα μας, καθώς η γεωργία, οι υποδομές και τα αστικά κέντρα είναι ευάλωτα στις χαλαζοπτώσεις μεγάλου μεγέθους. Σε αντίθεση με τις πλημμύρες ή τους καύσωνες, το χαλάζι έχει πολύ μικρό χρόνο προειδοποίησης, γεγονός που δυσχεραίνει την ετοιμότητα και την προφύλαξη.

Χαλάζι μεγέθους άνω των 5 cm καταγράφεται σχεδόν κάθε χρόνο στη χώρα μας. Στις 10 Ιουνίου 2013, χαλάζι μεγέθους 9 cm περίπου έπληξε περιοχές της Ημαθίας, όπως φαίνεται στο παρακάτω βίντεο, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε κτίρια, αυτοκίνητα και σε καλλιέργειες.
https://www.youtube.com/watch?v=dFIafMneYjk

Παρόμοια χαλαζόπτωση σε αστικό ιστό θα προκαλούσε ανυπολόγιστες καταστροφές, κάτι που ήδη έχει συμβεί στη Γαλλία, στο Παρίσι το 2014.

Η μελέτη καταλήγει ότι, εάν η παγκόσμια θέρμανση συνεχιστεί χωρίς ουσιαστικό περιορισμό, τα επεισόδια μεγάλου χαλαζιού θα γίνουν συχνότερα και εντονότερα. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν αφορά μόνο τη διαχείριση της ζέστης και της ξηρασίας, αλλά και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε βίαια και αιφνίδια καιρικά φαινόμενα, τα οποία μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχετικά σπάνια.

Πηγή: Nature Geoscience