Πρώτον, η συμφωνία δεν δημιουργεί νέο εμπόριο από το μηδέν, αλλά ενισχύει και σταθεροποιεί υφιστάμενες ροές. Η Ευρώπη ήδη εισάγει μεγάλες ποσότητες ζωοτροφών, κρέατος και αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική. Αυτό σημαίνει ότι το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει εμπόριο, αλλά πώς θα παραχθούν αυτά τα προϊόντα στο εξής. Η συμφωνία λειτουργεί ως οικονομικό σήμα: επιβραβεύει την αύξηση της παραγωγής συγκεκριμένων αγαθών, ανεξάρτητα από το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.

Δεύτερον, ένα θέμα που σπάνια αναφέρεται είναι ότι οι μεγαλύτερες κλιματικές επιπτώσεις δεν είναι άμεσες, αλλά έμμεσες. Δεν προκύπτουν μόνο από εργοστάσια ή πλοία, αλλά από αλλαγές στη χρήση γης. Όταν η ζήτηση για βοδινό κρέας ή σόγια αυξάνεται, η πίεση μεταφέρεται στα δάση, στις σαβάνες και στους υγροτόπους της Νότιας Αμερικής. Η απώλεια αυτών των οικοσυστημάτων επιταχύνει την κλιματική αλλαγή σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τρίτον, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει μηχανισμούς αυτόματης παρέμβασης σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημιάς. Αν η αποψίλωση αυξηθεί ή αν παραβιαστούν περιβαλλοντικοί νόμοι, δεν ενεργοποιούνται αυτόματα κυρώσεις ή αναστολές εμπορίου. Όλα βασίζονται στη συνεργασία, στον διάλογο και στην πολιτική βούληση, στοιχεία που, όπως δείχνει η εμπειρία, συχνά καθυστερούν ή αποδυναμώνονται.

Τέταρτον, ένα ακόμη στοιχείο που σχεδόν απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση είναι το τι εξάγει η Ευρώπη μέσω της συμφωνίας. Η μείωση των εμπορικών φραγμών διευκολύνει τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες να πουλήσουν περισσότερα αυτοκίνητα στη Λατινική Αμερική. Αυτό συχνά παρουσιάζεται ως οικονομική επιτυχία, όμως έχει και μια λιγότερο ορατή κλιματική διάσταση. Περισσότερα αυτοκίνητα σημαίνουν περισσότερη κατανάλωση καυσίμων και περισσότερες εκπομπές για πολλά χρόνια, σε χώρες όπου οι δημόσιες μεταφορές και οι καθαρές εναλλακτικές δεν είναι ακόμη ανεπτυγμένες. Έτσι, ενώ η Ευρώπη εμφανίζεται να μειώνει σταδιακά τις δικές της εκπομπές, ένα μέρος του περιβαλλοντικού κόστους μεταφέρεται αλλού, χωρίς να μειώνεται το συνολικό αποτύπωμα στο παγκόσμιο κλίμα.

Εν κατακλείδι, υπάρχει μια λιγότερο ορατή αλλά ουσιαστική διάσταση: η μεταφορά της ευθύνης. Μέσω της συμφωνίας, η Ευρώπη συνεχίζει να καταναλώνει προϊόντα υψηλού περιβαλλοντικού κόστους, ενώ οι μεγαλύτερες οικολογικές επιπτώσεις παραμένουν εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Έτσι, οι εκπομπές και η καταστροφή οικοσυστημάτων «εξάγονται», χωρίς να εξαφανίζονται.

Αξίζει να διευκρινιστεί ότι, παρά την πολιτική συμφωνία που έχει επιτευχθεί, η συμφωνία ΕΕ–Mercosur δεν έχει ακόμη αποκτήσει πλήρη νομική ισχύ. Δεν έχει εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ούτε από όλα τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών και παραμένει σε φάση διαπραγματευτικής ολοκλήρωσης και επανεπεξεργασίας. Αυτό σημαίνει ότι οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμη ληφθεί και ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο δημόσιου διαλόγου και πολιτικής πίεσης, ώστε οι περιβαλλοντικές και κλιματικές διαστάσεις της συμφωνίας να ληφθούν σοβαρά υπόψη πριν αυτή εφαρμοστεί στην πράξη.

Μπορεί η Συμφωνία Mercosur-ΕΕ να προωθεί την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών μεταξύ Νότιας Αμερικής και Ευρώπης, εγείρει όμως σημαντικές ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις της στο περιβάλλον, το κλίμα, και συγκεκριμένα για χώρες όπως η Ελλάδα.

Τα κύρια μειονεκτήματα που ενδέχεται να προκύψουν:

• Αποψίλωση των δασών: Οι χώρες του Mercosur, ιδιαίτερα η Βραζιλία, έχουν κατηγορηθεί για μαζική αποψίλωση των τροπικών δασών, όπως το δάσος του Αμαζονίου, για τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η ενίσχυση των εξαγωγών (π.χ. σόγιας και βοδινού κρέατος) μπορεί να επιδεινώσει αυτή την πρακτική, συμβάλλοντας στην απώλεια βιοποικιλότητας.
• Αύξηση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου: Η εντατική γεωργία και κτηνοτροφία στις χώρες του Mercosur οδηγεί σε αυξημένες εκπομπές μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα. Η εμπορική συμφωνία ενδέχεται να ενισχύσει αυτές τις δραστηριότητες, δυσχεραίνοντας τις παγκόσμιες προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ακόμη, η ενίσχυση του εμπορίου συνεπάγεται αύξηση των θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορών, οι οποίες είναι μεγάλοι εκπομποί CO₂.
• Διατάραξη των ευρωπαϊκών στόχων για το κλίμα: Η ΕΕ έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για τη μείωση των εκπομπών και την προώθηση της βιωσιμότητας (π.χ. Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία). Η ενίσχυση εμπορικών σχέσεων με χώρες που έχουν λιγότερο αυστηρές περιβαλλοντικές πολιτικές μπορεί να υπονομεύσει αυτούς τους στόχους.
• Εξάντληση φυσικών πόρων: Η αυξημένη παραγωγή για εξαγωγές μπορεί να εντείνει τη χρήση φυσικών πόρων (νερού, γης, ενέργειας), με συνέπειες για την τοπική και παγκόσμια περιβαλλοντική σταθερότητα.

Στις 5 και 6 Δεκεμβρίου 2024, αναμένεται σύνοδος κορυφής του Mercosur στην Ουρουγουάη, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει καθοριστική στιγμή για την ολοκλήρωση της Συμφωνίας. Ωστόσο, ακόμη και αν υπογραφεί, η συμφωνία πρέπει να επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών μελών, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει αρκετούς ακόμη μήνες ή χρόνια.