Η IPCC δίνει παγκόσμια διάμεση τιμή 12 gCO₂-eq/kWh για την πυρηνική σε πλήρη ανάλυση κύκλου ζωής, με την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο να είναι περίπου 40 φορές πιο ρυπογόνα. Για τη γαλλική πυρηνική ενέργεια, οι σχετικές αναλύσεις κατεβαίνουν περίπου στα 4–6 gCO₂-eq/kWh, ακριβώς επειδή τα ανάντη στάδια τροφοδοτούνται ήδη από πολύ αποανθρακοποιημένο ηλεκτρικό μίγμα. Άρα η γαλλική πυρηνική είναι επιπρόσθετα χαμηλών εκπομπών λόγω των ΑΠΕ. Από την εξίσωση του Προέδρου όμως αφαιρέθηκε η εξόρυξη ουρανίου, ο εμπλουτισμός, οι κατασκευές, το καύσιμο, τα απόβλητα και η αποξήλωση στο τέλος της ζωής των εργοστασίων που αυξάνουν τις εκπομπές σε πολύ μεγαλύτερα επίπεδα.

Κάτι ακόμη που αφαιρέθηκε σκοπίμως από το αφήγημα είναι το νερό. Στη Γαλλία, σύμφωνα με επίσημη ανάλυση του Haut-commissariat à la stratégie et au plan, το 47% των υδατικών απολήψεων το 2020 συνδεόταν με τον ενεργειακό τομέα, ιδίως λόγω πυρηνικών σταθμών με ανοιχτό κύκλωμα ψύξης. Και το ίδιο το γαλλικό κράτος αναγνωρίζει ότι σε περιόδους ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών οι πυρηνικοί σταθμοί μειώνουν ή διακόπτουν τη λειτουργία τους. Με άλλα λόγια η πυρηνική ενέργεια προκαλεί υδρολογική πίεση.

Και εδώ έρχεται η τρίτη αποσιώπηση: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο ίδιος ο γαλλικός διαχειριστής RTE είναι σαφής: η κλιματική ουδετερότητα το 2050 είναι αδύνατη χωρίς σημαντική ανάπτυξη των ΑΠΕ, ενώ για το 2030 χρειάζεται να αναπτυχθούν «όσο το δυνατόν ταχύτερα» οι ώριμες ανανεώσιμες τεχνολογίες. Άρα το κλειδί δεν είναι η πυρηνική ως απάντηση, αλλά η ταχεία ανάπτυξη ΑΠΕ, δικτύων, αποθήκευσης και εξοικονόμησης, με ειλικρίνεια για όλες τις εκπομπές και όλες τις επιπτώσεις. Τέλος, η ρωσική εξάρτηση δεν έχει εξαφανιστεί: παραμένει σε κρίσιμα στάδια της αλυσίδας καυσίμου και ειδικά στην επεξεργασία ανακυκλωμένου ουρανίου. Επομένως, το αφήγημα περί πλήρους πυρηνικής “κυριαρχίας” είναι υπερβολικό.

Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη αποσιώπηση: το κόστος και η καθυστέρηση. Τα νέα πυρηνικά δεν είναι λύση άμεσης απόδοσης, αλλά έργα πανάκριβα, αργά και υψηλού ρίσκου. Ακόμη και στη Γαλλία, ο πρώτος νέος πυρηνικός αντιδραστήρας δεν αναμένεται πριν από το 2038, δηλαδή σε μια χρονική στιγμή όπου η ενεργειακή μετάβαση θα έπρεπε ήδη να έχει προχωρήσει αποφασιστικά με ΑΠΕ, αποθήκευση και νέα δίκτυα. Με άλλα λόγια, η πυρηνική υπόσχεση σήμερα κινδυνεύει να φτάσει όταν πλέον δεν θα είναι αυτή που θα κρίνει τη μάχη της απανθρακοποίησης.

Οι δηλώσεις του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο ίδιο συνέδριο αναδεικνύουν μια πολιτική αντίφαση. Από τη μία αναγνωρίζει ότι οι ΑΠΕ ήδη στηρίζουν την ελληνική ηλεκτροπαραγωγή, μειώνουν τις τιμές και ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Από την άλλη ανοίγει τώρα τη συζήτηση για την εξαιρετικά ακριβή πυρηνική ενέργεια, ενώ προωθεί ταυτόχρονα εξορύξεις υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγόμενο LNG. Αυτό συνιστά ένα αντιφατικό ενεργειακό μείγμα που προσπαθεί να τα χωρέσει όλα: και ορυκτά καύσιμα, και πυρηνικά, και ΑΠΕ. Και τελικά, το κόστος αυτής της αντίφασης μετακυλίεται στους πολίτες και στο περιβάλλον.

Η Ευρώπη έχει αναδειχθεί παγκόσμια πρωτοπόρος στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Όμως, την ώρα που οι Βρυξέλλες υιοθετούν τον Κανονισμό για το Μεθάνιο και τον νέο στόχο «μηδενικών καθαρών εκπομπών» έως το 2050, η Ελλάδα αποφάσισε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο: γεωτρήσεις για φυσικό αέριο στο Ιόνιο Πέλαγος.

Η κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία με κοινοπραξία που περιλαμβάνει την αμερικανική ExxonMobil (60%), την Energean (30%) και τη HELLENiQ Energy (10%), για την εξερεύνηση του λεγόμενου «Block 2» δυτικά της Κέρκυρας. Πρόκειται για σύμπραξη σε εντελώς αρχικό στάδιο διερεύνησης ύπαρξης αξιόλογων κοιτασμάτων, δηλαδή μια μακροπρόθεσμη επένδυση, κατά πλειοψηφία ξένων συμφερόντων.

Αλλά το ερώτημα παραμένει: μπορεί να θεωρηθεί “ενεργειακή ασφάλεια” μια επένδυση που πηγαίνει αντίθετα με τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς στόχους;

Μια απόφαση σε πλήρη αναντιστοιχία με την κλιματική πραγματικότητα

Η ΕΕ, μέσω του Fit for 55 και του European Green Deal, έχει χαράξει μια ξεκάθαρη πορεία: μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030, σταδιακή κατάργηση του φυσικού αερίου από την ηλεκτροπαραγωγή, και επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, ΑΠΕ και ενεργειακή αποδοτικότητα.
Η απόφαση της Ελλάδας να ξεκινήσει νέες εξορύξεις το 2026 δείχνει μια αναχρονιστική επιμονή σε ένα καύσιμο που ήδη θεωρείται «ενδιάμεση λύση» προς το τέλος του.

Το φυσικό αέριο είναι μεν λιγότερο ρυπογόνο από τον άνθρακα, αλλά το μεθάνιο (CH₄) που διαρρέει σε κάθε στάδιο εξόρυξης και μεταφοράς είναι πολλαπλά πιο ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου. Οι νέες γεωτρήσεις συνεπώς απειλούν να αυξήσουν εκπομπές που η Ευρώπη παλεύει να μηδενίσει. Και ακόμη κι αν η εξόρυξη αποδειχθεί τελικά επιτυχής, αυτό δεν θα συμβεί πριν περάσουν αρκετά χρόνια — πιθανότατα σε μια εποχή όπου η ΕΕ θα έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά στους στόχους της για απανθρακοποίηση και η ζήτηση για φυσικό αέριο θα έχει μειωθεί δραστικά.

Οι σχέσεις με την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιβάλλει «κυρώσεις» για την επιλογή εξόρυξης, όμως θα παρακολουθεί στενά τη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία — από τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έως τον Κανονισμό για το Μεθάνιο. Εάν η Ελλάδα αποτύχει να ελέγξει διαρροές ή να τηρήσει τα όρια εκπομπών, κινδυνεύει με παραπομπή στο Δικαστήριο της ΕΕ και πρόστιμα.

Πέρα από το νομικό επίπεδο, το πολιτικό μήνυμα είναι ακόμη πιο βαρύ: η Ελλάδα εμφανίζεται ως “αδύναμος κρίκος” στην πράσινη μετάβαση της Ευρώπης, αν προσθέσουμε και το πρόσφατο πολιτικό “αυτογκολ”: η Ελλάδα, με τη μεγαλύτερη ναυτιλία στον κόσμο υπονόμευσε την κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική για την κλιματική ουδετερότητα ζητώντας χαλάρωση των στόχων απανθρακοποίησης της ναυτιλίας υπό την πίεση των ΗΠΑ. 

Η στάση αυτή, σε συνδυασμό με την επιμονή στις εξορύξεις, διαβρώνει την αξιοπιστία της Ελλάδας ως εταίρου που μπορεί να ηγηθεί στην πράσινη μετάβαση της Μεσογείου.

Εν κατακλείδι

Η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι ζωτικής σημασίας, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όμως, η ασφάλεια δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε πηγές που επιδεινώνουν την κρίση που ήδη απειλεί την επιβίωση μας.

Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα δεν είναι να βρει αέριο, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ευημερία χωρίς να καταστρέφει το περιβάλλον — επενδύοντας σε ΑΠΕ, εξοικονόμηση, αποθήκευση και καινοτομία. Η απόφαση για νέες γεωτρήσεις στο Ιόνιο δεν είναι απλώς ενεργειακή επιλογή· είναι πολιτική δήλωση κατεύθυνσης. Και σήμερα, αυτή η κατεύθυνση δείχνει προς τα πίσω.
Αν η Ελλάδα θέλει να ανήκει στην πρωτοπορία της πράσινης Ευρώπης, πρέπει να το αποδείξει όχι με λόγια, αλλά με έργα — και τα γεωτρύπανα δεν είναι τέτοιο έργο.

]]>