Για το μεγαλύτερο μέρος αυτού του διαστήματος, οι εκπομπές σε βασικούς τομείς της οικονομίας (ηλεκτρισμός, μεταφορές και παραγωγή υλικών όπως τσιμέντο) έχουν πράγματι μειωθεί. Παράδειγμα αποτελεί ο τομέας των μεταφορών, όπου οι εκπομπές CO₂ υποχώρησαν περίπου 3% τον τελευταίο χρόνο. Αντίθετα, ο κλάδος των χημικών προϊόντων σημείωσε αύξηση στις εκπομπές, κάτι που παρατηρείται και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

Αυτή η εξέλιξη είναι σημαντική διότι η Κίνα ήταν παραδοσιακά εξαρτημένη από τον άνθρακα και υπήρχε ανησυχία ότι η εκτεταμένη χρήση του θα συνέχιζε να αυξάνει τις εκπομπές. Ωστόσο, η τεράστια ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, έχει αρχίσει να αντισταθμίζει την ανάγκη για καύση άνθρακα σε πολλές περιπτώσεις.

Ακόμη και έτσι, η μείωση που καταγράφεται είναι σχετικά μικρή σε απόλυτους όρους — γύρω στο 0,3% για το 2025. Κάποιοι ειδικοί θεωρούν ότι η τάση αυτή έχει και πρακτική σημασία: δείχνει ότι η Κίνα μπορεί να έχει φτάσει στο κορυφαίο επίπεδο εκπομπών της νωρίτερα από τον στόχο του 2030 και ότι οι πολιτικές για καθαρότερη ενέργεια αρχίζουν να αποδίδουν.

Όμως η περίπτωση της Κίνας δείχνει πόσο εύθραυστη είναι αυτή η πρόοδος στην πράξη. Επειδή η χώρα καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας, ακόμη και μικρές μεταβολές — για παράδειγμα στη χρήση άνθρακα, στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή στη βιομηχανική δραστηριότητα — μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες αυξομειώσεις των συνολικών εκπομπών CO₂. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσφατη σταθεροποίηση δεν είναι δεδομένη και μπορεί εύκολα να ανατραπεί, αν δεν συνεχιστεί με συνέπεια η στροφή προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Πηγή: Carbonbrief.org

Η μελέτη εξετάζει τις οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής πολιτικής (κυρίως μέσω τιμολόγησης άνθρακα) στους ιδιοκτήτες υφιστάμενων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα παγκοσμίως. Οι συγγραφείς υπολογίζουν την αξία των λεγόμενων «εγκλωβισμένων περιουσιακών στοιχείων» (stranded assets), δηλαδή των μελλοντικών εσόδων που χάνονται επειδή οι μονάδες πρέπει να αποσυρθούν πρόωρα ή να λειτουργούν με αυξημένο κόστος ώστε να επιτευχθούν οι διεθνείς κλιματικοί στόχοι (1,5°C–2,6°C).

Χρησιμοποιώντας δεδομένα για 16.438 μονάδες άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου, η ανάλυση εκτιμά τις απώλειες σε επίπεδο μονάδας, εταιρείας και χώρας, λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικά σενάρια τιμών άνθρακα, ποσοστά μετακύλισης του κόστους στους καταναλωτές και προεξοφλητικά επιτόκια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ποιοι εταιρικοί και κρατικοί φορείς συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο οικονομικό κίνδυνο.

Το παγκόσμιο μέγεθος του προβλήματος

Σύμφωνα με τη μελέτη:

• Αν ο κόσμος ακολουθήσει πορεία συμβατή με τον στόχο του 1,5°C, οι συνολικές οικονομικές απώλειες για τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα φτάνουν τα 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια.

• Περίπου το 75% αυτών των απωλειών αφορά τον άνθρακα, το πιο ρυπογόνο καύσιμο.

• Το οικονομικό ρίσκο δεν κατανέμεται ισότιμα: λίγες δεκάδες εταιρείες κατέχουν πάνω από το μισό των εγκλωβισμένων αξιών παγκοσμίως.

Με απλά λόγια, η ενεργειακή μετάβαση έχει «νικητές και ηττημένους», και οι ηττημένοι είναι πολύ συγκεκριμένοι.

Η Ευρώπη: λιγότερος άνθρακας, αλλά όχι χωρίς ρίσκο

Σε σύγκριση με την Κίνα ή την Ινδία, η Ευρώπη εμφανίζεται λιγότερο εκτεθειμένη σε εγκλωβισμένες μονάδες άνθρακα:

• Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αποσύρει μεγάλο μέρος του λιγνίτη και του άνθρακα.
• Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εδώ και χρόνια σύστημα εμπορίας εκπομπών (EU ETS), το οποίο έχει αυξήσει σταδιακά το κόστος του άνθρακα και έχει ωθήσει τις επιχειρήσεις σε πιο έγκαιρες αποφάσεις απόσυρσης.

Ωστόσο, η μελέτη δείχνει ότι η Ευρώπη δεν είναι εκτός κινδύνου. Τα τελευταία 15–20 χρόνια, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντικατέστησαν τον άνθρακα με μονάδες φυσικού αερίου, θεωρώντας τες «μεταβατική λύση». Αυτές οι μονάδες είναι σχετικά νέες και έχουν ακόμη δεκαετίες θεωρητικής ζωής μπροστά τους. Αν οι κλιματικοί στόχοι γίνουν αυστηρότεροι, μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων κινδυνεύει επίσης να εγκλωβιστεί οικονομικά. Στη λίστα των ευρωπαϊκών εταιρειών με σημαντική έκθεση εμφανίζονται μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι, όπως η Engie (Γαλλία) και άλλοι δημόσιοι ή ημιδημόσιοι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας.

Γιατί αυτό έχει σημασία για την πολιτική και την κοινωνία

Η μελέτη τονίζει κάτι κρίσιμο:
οι εταιρείες (και τα κράτη) που κινδυνεύουν να χάσουν τα περισσότερα είναι συχνά εκείνες που έχουν και τη μεγαλύτερη πολιτική επιρροή.

• Στην Κίνα και την Ινδία, πρόκειται κυρίως για κρατικές επιχειρήσεις.

• Στην Ευρώπη, πολλές μονάδες ανήκουν σε δημόσιους ή ρυθμιζόμενους οργανισμούς, πράγμα που σημαίνει ότι οι οικονομικές απώλειες μπορεί τελικά να μεταφερθούν στους φορολογούμενους ή στους καταναλωτές.

Αυτό εξηγεί γιατί η κλιματική πολιτική συχνά συναντά αντιστάσεις όχι μόνο ιδεολογικές, αλλά και καθαρά οικονομικές.

Η μελέτη καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα, ότι όσο πιο γρήγορα σχεδιαστεί και εφαρμοστεί η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, τόσο μικρότερο θα είναι το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της μετάβασης.

Πηγή: Nature

Η ατμοσφαιρική διαταραχή που σχηματίστηκε στις 18 Νοεμβρίου πάνω από την Ιταλία δημιούργησε παρατεταμένη ροή από την Κεντρική Μεσόγειο με ασταθείς αέριες μάζες και επίμονες ζώνες σύγκλισης, οδηγώντας σε καταρρακτώδεις βροχές και καταιγίδες, ξαφνικές πλημμύρες, κατολισθήσεις και θυελλώδεις ανέμους στη Δυτική Ελλάδα και την Αλβανία. Το σύστημα προκάλεσε έναν θάνατο στην Αλβανία, εκατοντάδες εκκενώσεις και εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές.

Σύμφωνα με το ClimaMeter, σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, παρόμοιες κακοκαιρίες σήμερα εμφανίζουν:

• έως 10% περισσότερη βροχόπτωση

• έως 10% ισχυρότερους ανέμους

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή –και όχι μόνο η φυσική μεταβλητότητα– είναι βασικός παράγοντας πίσω από τη μεγαλύτερη ένταση των φαινομένων. Η θέρμανση της θάλασσας παρέχει επιπλέον ενέργεια, ενισχύοντας τη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων και των ανέμων, ενώ οι σύγχρονες ατμοσφαιρικές συνθήκες (1987–2023) είναι σαφώς πιο υγρές σε σχέση με τις δεκαετίες 1950–1986. Αυτό συνάδει με τα συμπεράσματα της IPCC για την ενίσχυση των μεσογειακών κυκλώνων λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Πέρα από τους κλιματικούς παράγοντες, η μελέτη επισημαίνει ότι η αστική επέκταση, η έκθεση παράκτιων υποδομών και η ανεπαρκής προετοιμασία για ακραία φαινόμενα έχουν ενισχύσει τις συνέπειες της κακοκαιρίας.

Οι ειδικοί που συμμετέχουν στη μελέτη τονίζουν ότι:

• παρότι η κλιματική αλλαγή δεν «δημιουργεί» τα φαινόμενα, ενισχύει τις επιπτώσεις τους,

• ακόμη και μικρές αυξήσεις στην ένταση της βροχής ή του ανέμου μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές,

• απαιτούνται καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ανθεκτικές υποδομές και αποτελεσματικός σχεδιασμός για την προσαρμογή σε πιο ισχυρές μελλοντικές καταιγίδες.

Ο Σταύρος Ντάφης δήλωσε:

«Η ανάλυσή μας δείχνει ότι υφέσεις όπως αυτή που οδήγησε στα καταστροφικά φαινόμενα στην Ήπειρο εκδηλώνονται πλέον σε ένα θερμότερο και πιο υγρό κλίμα σε σχέση με το παρελθόν. Αν και η κλιματική αλλαγή δεν δημιούργησε τις καταιγίδες, ενίσχυσε ξεκάθαρα τις επιπτώσεις τους. Τα δεδομένα δείχνουν ότι παρόμοια καιρικά μοτίβα σήμερα είναι πιο πιθανό να φέρουν εντονότερες βροχοπτώσεις και ισχυρότερους ανέμους, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών όπως αυτές που είδαμε στη Δυτική Ελλάδα».

Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος δήλωσε επίσης:

«Γεγονότα όπως οι πρόσφατες πλημμύρες αναδεικνύουν πόσο ευάλωτη είναι η Ελλάδα και τα Δυτικά Βαλκάνια σε ταχέως εντεινόμενες μεσογειακές καταιγίδες. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στη βροχόπτωση ή τον άνεμο, της τάξης του 10%, μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές επιπτώσεις όταν συνδυάζονται με κορεσμένα εδάφη, απότομο ανάγλυφο και επεκτεινόμενες αστικές περιοχές. Η κατανόηση αυτών των τάσεων είναι κρίσιμη για τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και της προετοιμασίας για φυσικές καταστροφές».

Τέλος, ο κύριος επιστημονικός υπεύθυνος του Climameter, Davide Faranda δήλωσε:

«Αυτή η μεσογειακή διαταραχή δείχνει πως η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή ήδη ενισχύει ακραία καιρικά φαινόμενα στην περιοχή των Βαλκανίων. Για να περιοριστεί η αύξηση των καταστροφικών γεγονότων, η μείωση των εκπομπών παραμένει απαραίτητη προϋπόθεση. Ταυτόχρονα, η προσαρμογή των κοινοτήτων μας με καλύτερο αστικό σχεδιασμό, ανθεκτικές υποδομές και βελτιωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης είναι ζωτικής σημασίας ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις από ισχυρότερες καταιγίδες και εντονότερες βροχοπτώσεις στο μέλλον».

Η έρευνα αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού προγράμματος ClimaMeter και στηρίζεται σε δεδομένα επανάλυσης ERA5 της υπηρεσίας Copernicus.

Πηγή: Climameter

Η Ισπανία πρωταγωνιστεί, υιοθετώντας τον πιο φιλόδοξο στόχο στην Ευρώπη: 22 GW αποθήκευσης έως το 2030. Η χώρα δίνει έμφαση στις μπαταρίες μεγάλης κλίμακας ώστε να περιορίσει τη συχνή αχρήστευση των ΑΠΕ — ένα πρόβλημα που θα επιδεινώνεται όσο η ηλιακή και αιολική παραγωγή συνεχίζουν να αυξάνονται.

Η Ιρλανδία εστιάζει σε μακράς διάρκειας αποθήκευση, σχεδιάζοντας πώς θα αξιοποιήσει την υπερπαραγωγή αιολικής ενέργειας και πώς θα περιορίσει την ανάγκη για φυσικό αέριο τις κρύες, άπνοες ημέρες του χειμώνα. Η στόχευση αυτή δείχνει μια νέα κατεύθυνση: ότι η αποθήκευση δεν πρέπει να υπηρετεί μόνο την καθημερινή εξομάλυνση της παραγωγής, αλλά και την εποχική ευελιξία.

Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες όπως η Κροατία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Λιθουανία έχουν επίσης θέσει (έστω πιο μετριοπαθείς) στόχους, ανοίγοντας τον δρόμο για περιφερειακή σύγκλιση.

Η Ελλάδα έχει επίσης χαμηλούς στόχους σε αυτό το στάδιο. Το επικαιροποιημένο της σχέδιο περιλαμβάνει στόχο περίπου 4,3 GW αποθήκευσης έως το 2030, ενώ ήδη έχουν προχωρήσει διαγωνισμοί που αφορούν σχεδόν 1 GW νέων μπαταριών. Η χώρα διαθέτει σημαντικό δυναμικό λόγω της υψηλής ηλιοφάνειας και της ταχείας διείσδυσης αιολικών και φωτοβολταϊκών, όμως η πρόκληση είναι να μην επαναπαυθεί στο φυσικό αέριο ως «εύκολη» λύση ευελιξίας.

Μέχρι τον Ιανουάριο του 2027, όλα τα κράτη-μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν δεσμευτικούς στόχους. Το διακύβευμα είναι σαφές: αν οι νέοι στόχοι είναι υποτονικοί, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει το παράθυρο για καθαρή, φθηνή και εγχώρια ενεργειακή ευελιξία.

Πηγή: JRC

Αυτές οι 35 χώρες εκπέμπουν πλέον λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα, ακόμη κι ενώ οι οικονομίες τους συνεχίζουν να αναπτύσσονται. Global Carbon Project 2025, CC BY-NC-ND

Η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει ότι ο αποσυνδεδεμένος ή «απεξαρτημένος» οικονομικός ρυθμός ανάπτυξης από τα ορυκτά καύσιμα είναι εφικτός. Σε πολλές από αυτές τις χώρες, ο συνδυασμός επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σταδιακής εγκατάλειψης του άνθρακα, βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και στοχευμένων πολιτικών μείωσης εκπομπών έχει αρχίσει να αποδίδει. Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι οι καθαρές λύσεις δεν είναι μόνο φιλικές προς το περιβάλλον, αλλά μπορούν να συμβαδίσουν με την οικονομική ευημερία.

Στην Ελλάδα, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα παρουσιάζουν μείωση τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στη ραγδαία υποχώρηση της λιγνιτικής παραγωγής. Το 2023 οι συνολικές εκπομπές από την ηλεκτροπαραγωγή μειώθηκαν κατά περίπου 22 %, με τις εκπομπές από λιγνίτη να πέφτουν σχεδόν 28 % σε σχέση με το 2022. Ωστόσο, αυτή η πρόοδος δεν σημαίνει πλήρη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η Ελλάδα συνεχίζει να επενδύει σημαντικά στο φυσικό αέριο, το οποίο, αν και λιγότερο ρυπογόνο από τον λιγνίτη, παραμένει ορυκτό καύσιμο υψηλών εκπομπών. Η επέκταση των μονάδων και υποδομών φυσικού αερίου δημιουργεί τον κίνδυνο «κλειδώματος» σε ένα ακόμη ορυκτό καύσιμο για τις επόμενες δεκαετίες, καθυστερώντας τη μετάβαση σε πλήρως καθαρές λύσεις.

Παρά τα θετικά αυτά σημάδια, η συνολική παγκόσμια εικόνα παραμένει ανησυχητική. Η άνοδος τη χρήση φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα σε μεγάλες οικονομίες, σε συνδυασμό με την αύξηση της ενεργειακής ζήτησης, υπερκαλύπτει τις μειώσεις που επιτυγχάνουν άλλες χώρες. Για να συγκρατηθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη σε ασφαλή επίπεδα, απαιτείται ταχεία κλιμάκωση των πολιτικών μείωσης εκπομπών και σημαντική επιτάχυνση της μετάβασης στις καθαρές μορφές ενέργειας.

Το μήνυμα που προκύπτει είναι διττό: η πορεία που ακολουθεί σήμερα ο πλανήτης δεν είναι βιώσιμη, αλλά τα παραδείγματα των 35 χωρών αποδεικνύουν ότι η αλλαγή είναι δυνατή. Η παγκόσμια κοινότητα διαθέτει πλέον τόσο τα εργαλεία όσο και τις γνώσεις για να περιορίσει τις εκπομπές και να δημιουργήσει μια οικονομία χαμηλών ρύπων. Αυτό που απαιτείται είναι πολιτική βούληση, διεθνής συνεργασία και συνεχής δέσμευση.