Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του κλιματικού κόστους δεν προήλθε από τις ίδιες τις εκρήξεις, αλλά από την υλική καταστροφή που τις συνοδεύει. Η ανάλυση εκτιμά ότι οι ζημιές σε περίπου 20.000 πολιτικά κτίρια οδήγησαν σε 2,4 εκατ. τόνους CO₂e, καθιστώντας την καταστροφή κτιρίων τη σημαντικότερη πηγή εκπομπών. Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η καύση καυσίμων από πολεμικά αεροσκάφη, πλοία και υποστηρικτικά οχήματα, με κατανάλωση 150 έως 270 εκατ. λίτρων καυσίμου και εκπομπές περίπου 529.000 τόνων CO₂e.

Ιδιαίτερα βαρύ ήταν και το αποτύπωμα από τα πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. Οι επιθέσεις σε δεξαμενές και αποθήκες καυσίμων γύρω από την Τεχεράνη εκτιμάται ότι οδήγησαν στην καύση 2,5 έως 5,9 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, με επιπλέον 1,88 εκατ. τόνους CO₂e. Παράλληλα, η καταστροφή στρατιωτικού εξοπλισμού προσέθεσε περίπου 172.000 τόνους CO₂e, ενώ η εκτεταμένη χρήση πυρομαχικών, πυραύλων και drones άλλους 55.000 τόνους CO₂e.

Η είδηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν συνδεθεί με τη γενική κλιματική εικόνα. Το Global Carbon Budget εκτιμά ότι οι παγκόσμιες εκπομπές από ορυκτά καύσιμα έφτασαν το 2025 σε νέο ιστορικό υψηλό, περίπου 38,1 δισ. τόνους CO₂, ενώ το εναπομείναν περιθώριο για να διατηρηθεί ζωντανός ο στόχος του 1,5°C παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κάθε πολεμική ανάφλεξη, εκτός της ανθρωπιστικής και πολιτικής τραγωδίας, είναι και μια άμεση επιτάχυνση της κλιματικής κρίσης.

Πηγή: The Guardian

Για να καταλάβουμε γιατί αυτό έχει σημασία, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε τι είναι το El Niño: Πρόκειται για τη θερμή φάση ενός φυσικού κλιματικού φαινομένου στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, γνωστού ως ENSO. Το αντίθετό του είναι η La Niña, η ψυχρή φάση. Το σύστημα αυτό αλλάζει τη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας, τους ανέμους και τα μοτίβα βροχής σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη, με συνέπειες που συχνά φτάνουν πολύ πέρα από τον Ειρηνικό.

Το El Niño δεν είναι κάτι καινούργιο ούτε αποτελεί από μόνο του «αιτία» της κλιματικής αλλαγής. Είναι μια φυσική διακύμανση του κλιματικού συστήματος. Όμως, όταν εμφανίζεται, μπορεί να προσθέτει προσωρινά επιπλέον θερμότητα στην ατμόσφαιρα, ανεβάζοντας τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία. Σύμφωνα με το Climate Brink, ένα πολύ ισχυρό El Niño μπορεί να ενισχύσει προσωρινά τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη έως και κατά περίπου 0,2°C, με το μεγαλύτερο αποτύπωμά του να εμφανίζεται συνήθως μερικούς μήνες μετά την κορύφωσή του.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι επιστήμονες παρακολουθούν τόσο στενά τις νεότερες προβλέψεις. Ο Zeke Hausfather, στο Climate Brink, συγκέντρωσε 11 διαφορετικά μοντέλα πρόγνωσης ENSO, με συνολικά 433 επιμέρους προβολές. Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι αρκετά από αυτά συγκλίνουν πλέον προς ένα αρκετά ισχυρό επεισόδιο αργότερα μέσα στο 2026. Στη δική του ανάλυση, ο μέσος όρος των μοντέλων δείχνει τιμές γύρω στους 2,5°C στην περιοχή Niño 3.4, δηλαδή επίπεδα που θα το έφερναν κοντά στα πολύ ισχυρά γεγονότα του παρελθόντος, όπως εκείνο του 2015–2016. Ο ίδιος πάντως σημειώνει ότι οι πιο ακραίες τιμές πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη.

Εδώ όμως χρειάζεται προσοχή. Οι ανοιξιάτικες προβλέψεις για το ENSO είναι διαβόητα δύσκολες. Οι επιστήμονες μιλούν για το λεγόμενο “spring predictability barrier”, δηλαδή ένα χρονικό παράθυρο μέσα στην άνοιξη όπου τα μοντέλα έχουν μειωμένη ικανότητα να «δουν» καθαρά πώς θα εξελιχθεί το φαινόμενο μήνες αργότερα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι επίσημες εκτιμήσεις της NOAA είναι πιο συγκρατημένες: ναι μεν βλέπουν αυξημένη πιθανότητα για El Niño στο δεύτερο μισό του 2026, αλλά δίνουν περίπου μία στις τρεις πιθανότητες να γίνει ισχυρό προς το τέλος του έτους.

Το ακόμη πιο σημαντικό είναι να μην μπερδεύουμε το El Niño με τη μακροχρόνια υπερθέρμανση του πλανήτη. Το El Niño μπορεί να «σπρώχνει» πρόσκαιρα τις θερμοκρασίες προς τα πάνω, αλλά η βασική τάση θέρμανσης προκαλείται από τις ανθρώπινες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Με απλά λόγια: το El Niño είναι ένας φυσικός ενισχυτής που δρα πάνω σε έναν πλανήτη που ήδη θερμαίνεται εξαιτίας της καύσης ορυκτών καυσίμων.

Αυτό φάνηκε καθαρά και τα τελευταία δύο χρόνια. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός αναφέρει ότι το 2024 ήταν το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να φτάνει περίπου τους 1,55°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ο ίδιος οργανισμός επισημαίνει ότι η ισχυρή παρουσία του El Niño στις αρχές του έτους συνέβαλε στην ενίσχυση της παγκόσμιας ζέστης, αλλά δεν ήταν ο μόνος λόγος: οι θερμοκρασίες ήταν ήδη σε επίπεδα ρεκόρ λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό για το 2026 και το 2027; Αν τελικά αναπτυχθεί ένα ισχυρό El Niño προς το τέλος του 2026, είναι πιθανό το μεγαλύτερο αποτύπωμά του να φανεί κυρίως μέσα στο 2027, επειδή η παγκόσμια θερμοκρασία συνήθως αντιδρά με κάποια καθυστέρηση σε σχέση με την κορύφωση του φαινομένου στον Ειρηνικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γωνιά του πλανήτη θα επηρεαστεί με τον ίδιο τρόπο. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός τονίζει ότι κανένα El Niño δεν είναι ίδιο με το προηγούμενο και ότι οι επιπτώσεις του διαφέρουν ανάλογα με την ένταση, τη διάρκεια, την εποχή και την αλληλεπίδρασή του με άλλα κλιματικά συστήματα.

Πηγή: The Climate Brink

Πρώτον, η συμφωνία δεν δημιουργεί νέο εμπόριο από το μηδέν, αλλά ενισχύει και σταθεροποιεί υφιστάμενες ροές. Η Ευρώπη ήδη εισάγει μεγάλες ποσότητες ζωοτροφών, κρέατος και αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική. Αυτό σημαίνει ότι το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει εμπόριο, αλλά πώς θα παραχθούν αυτά τα προϊόντα στο εξής. Η συμφωνία λειτουργεί ως οικονομικό σήμα: επιβραβεύει την αύξηση της παραγωγής συγκεκριμένων αγαθών, ανεξάρτητα από το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.

Δεύτερον, ένα θέμα που σπάνια αναφέρεται είναι ότι οι μεγαλύτερες κλιματικές επιπτώσεις δεν είναι άμεσες, αλλά έμμεσες. Δεν προκύπτουν μόνο από εργοστάσια ή πλοία, αλλά από αλλαγές στη χρήση γης. Όταν η ζήτηση για βοδινό κρέας ή σόγια αυξάνεται, η πίεση μεταφέρεται στα δάση, στις σαβάνες και στους υγροτόπους της Νότιας Αμερικής. Η απώλεια αυτών των οικοσυστημάτων επιταχύνει την κλιματική αλλαγή σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τρίτον, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει μηχανισμούς αυτόματης παρέμβασης σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημιάς. Αν η αποψίλωση αυξηθεί ή αν παραβιαστούν περιβαλλοντικοί νόμοι, δεν ενεργοποιούνται αυτόματα κυρώσεις ή αναστολές εμπορίου. Όλα βασίζονται στη συνεργασία, στον διάλογο και στην πολιτική βούληση, στοιχεία που, όπως δείχνει η εμπειρία, συχνά καθυστερούν ή αποδυναμώνονται.

Τέταρτον, ένα ακόμη στοιχείο που σχεδόν απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση είναι το τι εξάγει η Ευρώπη μέσω της συμφωνίας. Η μείωση των εμπορικών φραγμών διευκολύνει τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες να πουλήσουν περισσότερα αυτοκίνητα στη Λατινική Αμερική. Αυτό συχνά παρουσιάζεται ως οικονομική επιτυχία, όμως έχει και μια λιγότερο ορατή κλιματική διάσταση. Περισσότερα αυτοκίνητα σημαίνουν περισσότερη κατανάλωση καυσίμων και περισσότερες εκπομπές για πολλά χρόνια, σε χώρες όπου οι δημόσιες μεταφορές και οι καθαρές εναλλακτικές δεν είναι ακόμη ανεπτυγμένες. Έτσι, ενώ η Ευρώπη εμφανίζεται να μειώνει σταδιακά τις δικές της εκπομπές, ένα μέρος του περιβαλλοντικού κόστους μεταφέρεται αλλού, χωρίς να μειώνεται το συνολικό αποτύπωμα στο παγκόσμιο κλίμα.

Εν κατακλείδι, υπάρχει μια λιγότερο ορατή αλλά ουσιαστική διάσταση: η μεταφορά της ευθύνης. Μέσω της συμφωνίας, η Ευρώπη συνεχίζει να καταναλώνει προϊόντα υψηλού περιβαλλοντικού κόστους, ενώ οι μεγαλύτερες οικολογικές επιπτώσεις παραμένουν εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Έτσι, οι εκπομπές και η καταστροφή οικοσυστημάτων «εξάγονται», χωρίς να εξαφανίζονται.

Αξίζει να διευκρινιστεί ότι, παρά την πολιτική συμφωνία που έχει επιτευχθεί, η συμφωνία ΕΕ–Mercosur δεν έχει ακόμη αποκτήσει πλήρη νομική ισχύ. Δεν έχει εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ούτε από όλα τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών και παραμένει σε φάση διαπραγματευτικής ολοκλήρωσης και επανεπεξεργασίας. Αυτό σημαίνει ότι οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμη ληφθεί και ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο δημόσιου διαλόγου και πολιτικής πίεσης, ώστε οι περιβαλλοντικές και κλιματικές διαστάσεις της συμφωνίας να ληφθούν σοβαρά υπόψη πριν αυτή εφαρμοστεί στην πράξη.

Η Ελλάδα, παρά τη στήριξή της στους στόχους για μείωση των εκπομπών, επέλεξε να απέχει από την τελική ψηφοφορία, μαζί με άλλες 20 χώρες. Η απόφαση αυτή προκάλεσε συζητήσεις, καθώς η χώρα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο και επηρεάζει άμεσα τη διαμόρφωση πολιτικής στη διεθνή ναυτιλία.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές και φορείς του ναυτιλιακού τομέα, η ελληνική αντιπροσωπεία διατύπωσε σοβαρές επιφυλάξεις για την ταχύτητα εφαρμογής των νέων μέτρων και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα λεγόμενα «μεταβατικά καύσιμα», όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), μετά από πολιτικές πιέσεις των ΗΠΑ. Επιπλέον, θεωρήθηκε πως το σχέδιο επιβάλλει υπερβολικές ποινές σε πλοία που δεν θα συμμορφώνονται άμεσα με τους νέους δείκτες εκπομπών, κάτι που θα μπορούσε να πλήξει την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού στόλου.

Η αναβολή της απόφασης για ένα έτος δίνει στην Ελλάδα περιθώριο διαπραγμάτευσης. Πολλοί στη ναυτιλιακή κοινότητα βλέπουν αυτή την εξέλιξη ως ευκαιρία για ρεαλιστικότερο σχεδιασμό, που θα συνδυάζει περιβαλλοντική ευθύνη με τεχνολογική εφικτότητα. Ωστόσο, κάθε καθυστέρηση επιβραδύνει την πορεία προς την απαλλαγή από τα ορυκτά καύσιμα και διατηρεί τις εκπομπές σε υψηλά επίπεδα.

Το επόμενο δωδεκάμηνο θα είναι καθοριστικό: η Ελλάδα καλείται να διαμορφώσει προτάσεις που θα προστατεύουν το περιβάλλον, χωρίς να υπονομεύουν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της εθνικής οικονομίας, την ελληνική ναυτιλία.

Τι δείχνουν οι τάσεις;

• Περίπου 80–90% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει κάτω από ουρανούς επηρεασμένους από τεχνητό φως
• Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, το ποσοστό αγγίζει το 99%
• Η φωτορρύπανση αυξάνεται κατά 2% ετησίως, με τη συνολική φωτεινότητα να αυξάνεται κατά 1.8%
• Σύμφωνα με δεδομένα από το πρόγραμμα Globe at Night, η αύξηση φτάνει ακόμη και το 9.6% ετησίως παγκοσμίως!

Παρόλο που οι πόλεις καλύπτουν μόνο περίπου το 30% της ξηράς, ευθύνονται για το 70% της κατανάλωσης ενέργειας και τη μεγάλη πλειονότητα της φωτορρύπανσης.

Ο τεχνητός φωτισμός είναι χρήσιμος και αναγκαίος, αλλά η υπερβολική και αλόγιστη χρήση του επιβαρύνει το περιβάλλον και τα οικοσυστήματα. Ιδιαίτερα σε αγνές περιοχές όπως τα δάση και οι ορεινές ζώνες, όπου η φυσική σκοτεινότητα παίζει βασικό ρόλο στην ισορροπία της φύσης, πρέπει να δείχνουμε σεβασμό και μέτρο.

Ας προστατεύσουμε το νυχτερινό τοπίο και τη βιοποικιλότητα, χρησιμοποιώντας το φως μόνο όταν και όπου χρειάζεται, με σεβασμό στο περιβάλλον και την κληρονομιά που μας αφήνει ο ουρανός γεμάτος αστέρια.

Πηγή δεδομένων: NASA, Earth Observation Group (EOG), Globe at Night, DMSP/VIIRS.

Η Φετινή Θεματική: Αποκατάσταση της Γης

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος επικεντρώνεται στην αποκατάσταση των εδαφών, την καταπολέμηση της ερημοποίησης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην ξηρασία — θέματα ιδιαίτερα επίκαιρα για την Μεσόγειο. Η αποκατάσταση της φύσης είναι περιβαλλοντικό καθήκον, αλλά και ευκαιρία για οικονομική ανάπτυξη, τουρισμό νέου τύπου, και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η Ελλάδα έχει όλα τα «συστατικά» για να πρωτοστατήσει στη βιώσιμη μετάβαση: φυσική ομορφιά, ενεργές κοινότητες, πλούσια βιοποικιλότητα και ισχυρή περιβαλλοντική συνείδηση. Η βιώσιμη μετάβαση χρειάζεται συνεργασία, πληροφόρηση και συμμετοχή. Το climatebook.gr λειτουργεί ως κόμβος όλων αυτών — δίνοντας βήμα εργαλεία και χώρο σε όσους θέλουν να συμβάλουν ενεργά σε μια πράσινη Ελλάδα.