Οι φάσεις La Niña μπορεί να μειώνουν προσωρινά τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη, όμως πλέον εκδηλώνονται πάνω σε μια ήδη πολύ θερμότερη κλιματική βάση. Αντίθετα, τα ισχυρά επεισόδια El Niño λειτουργούν σαν «επιταχυντής» της υπερθέρμανσης, οδηγώντας συχνά σε νέα παγκόσμια ρεκόρ θερμοκρασίας. Αυτό ακριβώς συνέβη και την περίοδο 2023–2024, όταν ο συνδυασμός ενός ισχυρού El Niño και της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής οδήγησε στις υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί ποτέ παγκοσμίως.

Οι πρώτες ενδείξεις για το δεύτερο μισό του 2026 δείχνουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης ενός νέου ισχυρού El Niño, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει το 2026 ανάμεσα στα 2 θερμότερα έτη στην ιστορία των καταγραφών.

Το γράφημα δείχνει με πολύ απλό τρόπο κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: μπορεί το El Niño και το La Niña να προκαλούν φυσικές αυξομειώσεις στη θερμοκρασία, όμως ο πλανήτης συνεχίζει να θερμαίνεται σταθερά. Ακόμη και οι πιο «ψυχρές» χρονιές του σήμερα είναι θερμότερες από πολλές θερμές χρονιές του παρελθόντος.

Εικόνα 1. Απόκλιση της μέσης παγκόσμιας μηνιαίας θερμοκρασίας σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020. Οι περίοδοι El Niño και La Niña προσδιορίζονται με βάση τον Ωκεάνιο Δείκτη Niño (Oceanic Niño Index – ONI), ο οποίος παρακολουθεί τις μεταβολές της θερμοκρασίας στον κεντρικό τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Πηγή δεδομένων: Copernicus C3S / NOAA ONI. Επεξεργασία και οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Ο Νοέμβριος του 2025 ήταν 0.20°C ψυχρότερος από τον θερμότερο Νοέμβριο που έχει καταγραφεί (2023) και 0.08°C ψυχρότερος από τον δεύτερο θερμότερο (2024).

Σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα (1850–1900), ο Νοέμβριος του 2025 ήταν +1.54°C θερμότερος, αποτελώντας τον δεύτερο μήνα – μετά τον Οκτώβριο του 2025 – από τον Απρίλιο του 2025 που η απόκλιση της παγκόσμιας θερμοκρασίας ξεπέρασε το όριο των +1.5°C.

Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία για το διάστημα Ιανουάριος–Νοέμβριος 2025 είναι +0.60°C πάνω από τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020, ή +1.48°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Με βάση τα μέχρι στιγμής στοιχεία, το 2025 είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ολοκληρωθεί ως το 2ο ή 3ο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως, πιθανώς ισοβαθμώντας με το 2023, και πίσω μόνο από το 2024, το θερμότερο έτος στα χρονικά.

Παρότι το 2025 ενδέχεται να μην ξεπεράσει το όριο των +1.5°C σε ετήσια βάση, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία της τριετίας 2023–2025 αναμένεται να υπερβεί για πρώτη φορά τους +1.5°C, αποτελώντας την πρώτη τέτοια τριετή περίοδο στο ιστορικό αρχείο των μετρήσεων.

Τέλος, τα 3 θερμότερα έτη παγκοσμίως από τις αρχές των καταγραφών ανήκουν όλα στην τελευταία τριετία (2023–2025).

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας παγκοσμίως από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 (από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Νοέμβριο του 2025) στα αριστερά. Στα δεξιά αποκλίσεις της μέσης ετήσιας παγκόσμιας θερμοκρασίας από την μέση τιμής της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900) από το 1940 μέχρι και το 2025 (μέχρι και τον Νοέμβριο 2024). Πηγή δεδομένων: ERA-5 / Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων: Copernicus ERA5 – C3S/ECMWF.

Σύμφωνα με την έκθεση τα βασικότερα συμπεράσματα ακολουθούν:

• ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ: Η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη το 2023 ήταν 2.6 βαθμούς πάνω από αυτήν της προβιομηχανικής περιόδου, καταδεικνύοντας ότι στην Ευρώπη το όριο του 1.5 βαθμού που έχει τεθεί από τους διεθνείς οργανισμούς έχει ήδη καταρριφθεί. Τους 11 από τους 12 μήνες του 2023, η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη ήταν υψηλότερη από τις κανονικές τιμές.
• ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΙΣ: Οι βροχοπτώσεις στην Ευρώπη το 2023 ήταν σχετικά αυξημένες κατά περίπου 7% σχετικά με τις κανονικές τιμές.
• ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΕΙΣ: Ο αριθμός των ημερών με χιόνι ήταν συνολικά στην Ευρώπη μικρότερος από τις κανονικές τιμές.
• ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ: Οι παγετώνες στις Άλπεις έχουν χάσει το 10% του όγκου τους τα τελευταία δύο έτη.
• ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑΣ:  Η θερμοκρασία επιφανείας θάλασσας ήταν σε όλες τις ευρωπαϊκές θάλασσες και στη Μεσόγειο πολύ πάνω από τις κανονικές τιμές. Σε αρκετές ευρωπαϊκές θάλασσες, η μέση ετήσια θερμοκρασία θάλασσας ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
• ΘΕΡΜΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ: Η θερμική επιβάρυνση, παράμετρος η οποία λαμβάνει υπόψη της τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ταχύτητα του ανέμου και την ηλιακή ακτινοβολία,  έφθασε σε πολύ υψηλά επίπεδα το 2023,  με ρεκόρ του αριθμού ημερών με ακραία θερμική επιβάρυνση. Ειδικότερα στην Ελλάδα, ο αριθμός των ημερών με ακραία θερμική επιβάρυνση έφτασε τις 40 στην Κεντρική Μακεδονία και στη Θεσσαλία.
• ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ: Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές ήταν πολλές και το 2023, κυρίως στην Ιβηρική, στη Σικελία και στην Ελλάδα. Όπως αναφέρεται και στην έκθεση, στον Έβρο, τον Αύγουστο του 2023, είχαμε την μεγαλύτερη σε έκταση δασική πυρκαγιά που έχει ποτέ καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
• ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ: Οι πλημμύρες ήταν επίσης πολλές, με περίπου 1,6 εκατομμύριο ανθρώπους να επηρεάζονται από πλημμυρικά επεισόδια το 2023.
• ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ: 63 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από θύελλες,  44 από πλημμύρες και 44 από δασικές πυρκαγιές.
• ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ: Η οικονομική ζημιά το 2023 στην Ευρώπη έφτασε τα 13,4 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων το 81% σχετίζεται με τις πλημμύρες.

Στη συνέχεια παρατίθενται ενδεικτικά κάποια γραφήματα από την έκθεση.

Εικόνα 1. Γραφικό που συγκεντρώνει δεδομένα για τους καύσωνες και τις καμένες εκτάσεις για το 2023 στην Ευρώπη. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 2. Γραφικό που συγκεντρώνει δεδομένα για τις πλημμύρες για το 2023 στην Ευρώπη. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 3. Απόκλιση της μέσης θερμοκρασίας του αέρα για το 2023, σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1991–2020. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 4. Ετήσια απόκλιση βροχοπτώσεων (%) στην Ευρώπη για το 2023, σε σχέση με τον μέσο όρο για την περίοδο αναφοράς 1991–2020. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 5. Αριθμός ημερών με «πολύ ισχυρό θερμικό στρες» (UTCI θερμοκρασία μεταξύ 38 και 46°C) τον Ιούνιο, τον Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο 2023. Πηγή δεδομένων: ERA5-HEAT – C3S/ECMWF.

Εικόνα 6. Κατάταξη της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας το 2023, σε σχέση με την περίοδο 44 ετών από το 1980 έως το 2023. Πηγή δεδομένων: ESA SST CCI Analysis v3.0 – ESACCI/EOCIS/UKMCAS και C3S/ECMWF.

Πηγή: European State of The Climate (ESOTC) 2023 / Copernicus.

Η συντακτική και επιστημονική ομάδα του Climatebook.gr σας εύχεται Καλά Χριστούγεννα με υγεία και πολλές επιτυχίες.

Στο παρακάτω γράφημα με τη μορφή πανελ με τον Ρούντολφ το ελαφάκι, η επιστημονική ομάδα του climatebook αναδεικνύει τις αποκλίσεις της μέσης θερμοκρασίας παγκοσμίως (σε μια πιο γιορτινή έκδοση), σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου 1981-2010. Όσο πιο κόκκινη γίνεται η μύτη του Ρούντολφ τόσο μεγαλύτερες οι θετικές αποκλίσεις.

Σημειώνοντας πως από το 1935 και μετά η μέση θερμοκρασία του πλανήτη είναι συνεχώς πάνω από τον μέσο όρο της προβιομηχανικής περιόδου. Η χρονιά με τη μεγαλύτερη απόκλιση είναι το 2016. Από το 2014 μέχρι σήμερα η απόκλιση της μέσης θερμοκρασίας της γης είναι συνεχώς πάνω από ένα 1°C!

Το 2023 παρόλο που δεν έχει τελειώσει ακόμα η απόκλιση της μέσης θερμοκρασίας αναμένεται να είναι περίπου +1.45°C πάνω από το μέσο όρο της προβιομηχανικής περιόδου. Καταγράφοντας έτσι το θερμότερο έτος στα χρονικά των καταγραφών παγκοσμίως, προσεγγίζοντας για πρώτη φορά τον στόχο των +1.5°C από την συμφωνία του Παρισιού.

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, αναφέρει πως με πιθανότητα 66% η ετήσια μέση παγκόσμια θερμοκρασία το 2023-2027 θα ξεπεράσει το όριο των +1.5°C.

Νέες υπηρεσίες και εργαλεία αναμένονται το 2024 από το climatebook, με σκοπό την ανάδειξη της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεων αυτής παγκοσμίως, αλλά κυρίως στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα στην Ελλάδα. Τέλος, μέσα στο πρώτο δίμηνο του 2024, αναμένεται να κυκλοφορήσει το νέο State of the Climate για την Ελλάδα από την επιστημονική ομάδα του climatebook.gr για το 2023.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας παγκοσμίως σε σχέση με την μέση τιμή της περίοδου 1981-2010 από το 1980 μέχρι και το 2023. Πηγή δεδομένων: ERA5 • C3S/Copernicus.

Πηγή δεδομένων: ERA5 • C3S/Copernicus

Στις παρακάτω εικόνες παρατηρούμε την έκταση της χιονοκάλυψης και της έκτασης του θαλάσσιου πάγου στο Βόρειο Ημισφαίριο στις 1 και 25 Οκτωβρίου 2023 (Εικόνα 1 & Εικόνα 2). Σε αυτό το διάστημα η χιονονάλυψη έχει διπλασιαστεί από τα 11.6 εκατομμύρια km² στα 23.1 εκατομμύρια km².

Η έκταση του θαλάσσιου πάγου αν και αυξανόμενη με τον καιρό, παρατηρείται σημαντική έλλειψη αυτής σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1981-2010 (κόκκινη γραμμή) για αυτή την εποχή της τάξης του -18% κάτω από τα κανονικά.

Τα πρώτα χιόνια παρατήρούνται και στην Ευρωπαϊκή ήπειρο και πιο συγκεκριμένα σε περιοχές της Σκανδιναβίας και των Άλπεων.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στη 1 Οκτωβρίου 2023.

Εικόνα 2. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στις 25 Οκτωβρίου 2023.

Πηγή δεδομένων: NSIDC.

Σύμφωνα με δεδομένα του NCEP CFSV2/CFSR, η μέση ημερήσια θερμοκρασία στις 3 Ιουλίου 2023 παγκοσμίως έφτασε τους 17°C καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ που ήταν το 2016 με τιμή 16.9°C.

Από τις 3 Ιουλίου μέχρι και τις 7 Ιουλίου 2023 σημειώνονται συνεχόμενα ρεκόρ της μέσης θερμοκρασίας παγκοσμίως,  με την υψηλότερη τιμή να καταγράφεται στις 6 Ιουλίου που αποτελεί το νέο ρεκόρ (μέχρι στιγμής) με τιμή στους 17.2°C.

Εικόνα 1. Ημερήσια θερμοκρασία αέρα στα 2μ παγκοσμίως από το 1979 μέχρι και το τις 7 Ιουλίου 2023. Πηγή δεδομένων: NCEP CFSV2/CFSR | ClimateReanalyzer

Πηγή δεδομένων: NCEP CFSV2/CFSR | ClimateReanalyzer

Υψηλότερες από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας παρατηρούνται και στην Ευρώπη, όπου στις 12 Ιουνίου 2023 στο 95% των ακτών της Ευρωπαϊκής Ηπείρου σημειώθηκαν θετικές αποκλίσεις της θερμοκρασίας της θάλασσας. Μοναδικές εξαιρέσεις την περιοχή του Βορείου Αιγαίου Πελάγους και σε περιοχές στην Βαλτική καθώς και στην Νορβηγική θάλασσα με την θερμοκρασία της θάλασσας να είναι κατά 1-2°C κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Πολυ υψηλές θετικές αποκλίσεις παρατηρούνται σε περιοχές της Δυτικής Μεσογείου και στον Βισκαϊκό κόλπο της τάξης των 4-5°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην Ευρώπη στις 12 Ιουνίου 2023.

Πηγή δεδομένων: NOAA OI SST V2