Η ατμοσφαιρική διαταραχή που σχηματίστηκε στις 18 Νοεμβρίου πάνω από την Ιταλία δημιούργησε παρατεταμένη ροή από την Κεντρική Μεσόγειο με ασταθείς αέριες μάζες και επίμονες ζώνες σύγκλισης, οδηγώντας σε καταρρακτώδεις βροχές και καταιγίδες, ξαφνικές πλημμύρες, κατολισθήσεις και θυελλώδεις ανέμους στη Δυτική Ελλάδα και την Αλβανία. Το σύστημα προκάλεσε έναν θάνατο στην Αλβανία, εκατοντάδες εκκενώσεις και εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές.

Σύμφωνα με το ClimaMeter, σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, παρόμοιες κακοκαιρίες σήμερα εμφανίζουν:

• έως 10% περισσότερη βροχόπτωση

• έως 10% ισχυρότερους ανέμους

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή –και όχι μόνο η φυσική μεταβλητότητα– είναι βασικός παράγοντας πίσω από τη μεγαλύτερη ένταση των φαινομένων. Η θέρμανση της θάλασσας παρέχει επιπλέον ενέργεια, ενισχύοντας τη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων και των ανέμων, ενώ οι σύγχρονες ατμοσφαιρικές συνθήκες (1987–2023) είναι σαφώς πιο υγρές σε σχέση με τις δεκαετίες 1950–1986. Αυτό συνάδει με τα συμπεράσματα της IPCC για την ενίσχυση των μεσογειακών κυκλώνων λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Πέρα από τους κλιματικούς παράγοντες, η μελέτη επισημαίνει ότι η αστική επέκταση, η έκθεση παράκτιων υποδομών και η ανεπαρκής προετοιμασία για ακραία φαινόμενα έχουν ενισχύσει τις συνέπειες της κακοκαιρίας.

Οι ειδικοί που συμμετέχουν στη μελέτη τονίζουν ότι:

• παρότι η κλιματική αλλαγή δεν «δημιουργεί» τα φαινόμενα, ενισχύει τις επιπτώσεις τους,

• ακόμη και μικρές αυξήσεις στην ένταση της βροχής ή του ανέμου μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές,

• απαιτούνται καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ανθεκτικές υποδομές και αποτελεσματικός σχεδιασμός για την προσαρμογή σε πιο ισχυρές μελλοντικές καταιγίδες.

Ο Σταύρος Ντάφης δήλωσε:

«Η ανάλυσή μας δείχνει ότι υφέσεις όπως αυτή που οδήγησε στα καταστροφικά φαινόμενα στην Ήπειρο εκδηλώνονται πλέον σε ένα θερμότερο και πιο υγρό κλίμα σε σχέση με το παρελθόν. Αν και η κλιματική αλλαγή δεν δημιούργησε τις καταιγίδες, ενίσχυσε ξεκάθαρα τις επιπτώσεις τους. Τα δεδομένα δείχνουν ότι παρόμοια καιρικά μοτίβα σήμερα είναι πιο πιθανό να φέρουν εντονότερες βροχοπτώσεις και ισχυρότερους ανέμους, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών όπως αυτές που είδαμε στη Δυτική Ελλάδα».

Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος δήλωσε επίσης:

«Γεγονότα όπως οι πρόσφατες πλημμύρες αναδεικνύουν πόσο ευάλωτη είναι η Ελλάδα και τα Δυτικά Βαλκάνια σε ταχέως εντεινόμενες μεσογειακές καταιγίδες. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στη βροχόπτωση ή τον άνεμο, της τάξης του 10%, μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές επιπτώσεις όταν συνδυάζονται με κορεσμένα εδάφη, απότομο ανάγλυφο και επεκτεινόμενες αστικές περιοχές. Η κατανόηση αυτών των τάσεων είναι κρίσιμη για τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και της προετοιμασίας για φυσικές καταστροφές».

Τέλος, ο κύριος επιστημονικός υπεύθυνος του Climameter, Davide Faranda δήλωσε:

«Αυτή η μεσογειακή διαταραχή δείχνει πως η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή ήδη ενισχύει ακραία καιρικά φαινόμενα στην περιοχή των Βαλκανίων. Για να περιοριστεί η αύξηση των καταστροφικών γεγονότων, η μείωση των εκπομπών παραμένει απαραίτητη προϋπόθεση. Ταυτόχρονα, η προσαρμογή των κοινοτήτων μας με καλύτερο αστικό σχεδιασμό, ανθεκτικές υποδομές και βελτιωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης είναι ζωτικής σημασίας ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις από ισχυρότερες καταιγίδες και εντονότερες βροχοπτώσεις στο μέλλον».

Η έρευνα αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού προγράμματος ClimaMeter και στηρίζεται σε δεδομένα επανάλυσης ERA5 της υπηρεσίας Copernicus.

Πηγή: Climameter

Η θερμοκρασία έπεσε ακόμη και κάτω από τους 5°C σε περιοχές της Γαλλίας, της Γερμανίας και των Δυτικών Βαλκανίων (βλ. Εικόνα 1).

Εικόνα 1. Θερμοκρασία σε μέρος της Ευρώπης το πρωί της 14 Σεπτεμβρίου 2024.

Οι χιονοπτώσεις πλήττουν κυρίως τις Ανατολικές Άλπεις όπου το φρέσκο χιόνι στα μεγάλα υψόμετρα έχει ξεπεράσει και το 1 μέτρο.

Εικόνα 2. Πρόβλεψη φρέσκου χιονιού στην περιοχή των Άλπεων μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου 2024. Πηγή δεδομένων: ICON/EU. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Το φρέσκο χιόνι στο Obertauern της Αυστρίας στα 1.800μ έχει ξεπεράσει το μισό μέτρο. Πηγή εικόνας: X/@winfriedveil.

Η κακοκαιρία «Daniel» εκτός της ξηράς φαίνεται πως είχε επίδραση και στην θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Πιο συγκεκριμένα, συγκρίνοντας τις τιμές θερμοκρασίας (Εικόνα 1) της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) και μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία «Daniel», παρατηρείται πτώση της θερμοκρασίας της τάξεως των 3-4°C στο Αιγαίο, Ιόνιο, Λιβυκό πέλαγος καθώς και στον κόλπο της Σύρτης.

Η άντληση και η ανάδευση των υδάτων που προκάλεσε το βαρομετρικό χαμηλό «Daniel» (αποκτώντας για λίγο τροπικά χαρακτηριστικά) έριξε την θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην ανατολική Μεσόγειο. Αντιθέτως, στη δυτική Μεσόγειο παρατηρήθηκε άνοδος της θερμοκρασίας κατά 2-4°C.

Εικόνα 1. Διαφορά της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) και μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Εικόνα 2. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Εικόνα 3. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Πηγή δεδομένων: Copernicus/Marine.