Η εξέλιξη του εθνικού δείκτη υγρασίας εδάφους στη Γαλλία. Η μαύρη καμπύλη του 2026 υποχώρησε στα μέσα Ιουλίου κάτω από τα επίπεδα των ετών 1976, 2022 και 2025. Πηγή: Météo-France.

Στα μέσα Μαΐου τα εδάφη βρίσκονταν ακόμη κοντά στα κανονικά επίπεδα, όμως η έλλειψη αξιόλογων βροχοπτώσεων και οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες επιτάχυναν την απώλεια νερού μέσω της εξατμισοδιαπνοής. Ο Ιούνιος του 2026 ήταν ο θερμότερος Ιούνιος που έχει καταγραφεί στη Γαλλία, με μέση θερμοκρασία 22,8°C και απόκλιση +3,8°C από την κλιματική κανονική τιμή. Παράλληλα, η βροχόπτωση ήταν μειωμένη κατά περίπου 45% σε εθνικό επίπεδο.

Οι επιπτώσεις έχουν πλέον επεκταθεί πέρα από την επιφανειακή ξήρανση. Σχεδόν το σύνολο των γαλλικών διοικητικών διαμερισμάτων βρίσκεται υπό κάποιου είδους περιορισμό χρήσης νερού, ενώ περίπου το ένα τέταρτο των μικρών ποταμών και ρεμάτων έχει στερέψει. Περίπου το ένα τρίτο των σταθμών παρακολούθησης καταγράφει παροχές χαμηλότερες από τα ελάχιστα της τελευταίας εικοσαετίας και δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι εξυπηρετούνται με υδροφόρες. Περισσότερα από 30.000 εκτάρια βλάστησης έχουν ήδη καεί από την αρχή του έτους.

Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι συνέπειες στη γεωργία. Η κατάσταση του αραβοσίτου υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο τουλάχιστον των τελευταίων 15 ετών, ενώ παραγωγοί και αναλυτές προειδοποιούν ότι η φετινή συγκομιδή μπορεί να είναι η μικρότερη από το 1976. Σε ορισμένες περιοχές, καλλιέργειες που έχουν ξεραθεί κόβονται πρόωρα για ζωοτροφή. Στους αμπελώνες, η ανάπτυξη των σταφυλιών έχει επιβραδυνθεί, τα νεότερα φυτά έχουν υποστεί ζημιές και ο τρύγος αναμένεται εξαιρετικά πρώιμος. Στην Καμπανία εκτιμάται ότι μπορεί να αρχίσει γύρω στις 15 Αυγούστου, σχεδόν έναν μήνα νωρίτερα από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες, με την απόδοση να προβλέπεται περίπου 10% χαμηλότερη από πέρυσι.

Η ξηρασία και οι καύσωνες επηρεάζουν πλέον και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Στις 16 Ιουλίου 2026, περίπου 4,9 GW πυρηνικής ισχύος δεν ήταν διαθέσιμα εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών των ποταμών, ενώ επιπλέον 2,5 GW είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας στον σταθμό του Chooz λόγω της πολύ χαμηλής παροχής του ποταμού Μεύση. Μεταξύ των αντιδραστήρων που σταμάτησαν πλήρως περιλαμβάνονταν μονάδες στους σταθμούς Golfech και Bugey, ενώ αρκετές ακόμη λειτουργούσαν με μειωμένη ισχύ. Συνολικά, οι απώλειες έφθαναν τα 7,4 GW, περίπου το ένα όγδοο της εγκατεστημένης πυρηνικής ισχύος της χώρας.

Η εικόνα των υπόγειων υδάτων είναι προς το παρόν λιγότερο ακραία από εκείνη του 2022, αλλά επιδεινώνεται ταχύτατα: το 93% των σημείων παρακολούθησης καταγράφει πτώση και το 54% βρίσκεται κάτω από τα κανονικά επίπεδα για την εποχή. Οι καλοκαιρινές καταιγίδες μπορούν να προσφέρουν μόνο τοπική και προσωρινή ανάκαμψη, καθώς η έντονη βροχή συχνά απορρέει επιφανειακά και δεν διεισδύει αποτελεσματικά στα πολύ ξηρά εδάφη.

Η σημερινή κατάσταση εντάσσεται σε μια σαφή μακροχρόνια τάση: η συχνότητα των γεωργικών ξηρασιών έχει διπλασιαστεί στη Γαλλία από τη δεκαετία του 1960 και έχει τριπλασιαστεί στις νότιες περιοχές. Σε μια Γαλλία θερμότερη κατά 4°C, η Météo-France προβλέπει κατά μέσο όρο 39 επιπλέον ημέρες ξηρασίας ετησίως, ενώ στις μεσογειακές ακτές τα ξηρά εδάφη θα μπορούσαν να επικρατούν έως και οκτώ μήνες τον χρόνο.

Δορυφορική εικόνα της Γαλλίας στις 12 Ιουλίου 2026. Με αποχρώσεις του κίτρινου περιοχές με σοβαρή ξηρασία. 

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 

Η περιοχή βρισκόταν σε κόκκινο συναγερμό καύσωνα, έπειτα από διαδοχικά κύματα ακραίας ζέστης και παρατεταμένη ξηρασία. Το Fontainebleau είναι από τα πιο ευάλωτα δάση της βόρειας Γαλλίας: η δασική πεύκη, η ερείκη και οι φτέρες είναι ιδιαίτερα εύφλεκτες, ενώ τα αμμώδη εδάφη και οι ψαμμιτικές εξάρσεις συγκρατούν ελάχιστη υγρασία. Επιστημονική καταγραφή έδειξε ότι πάνω από τις μισές ιστορικές πυρκαγιές σε αυτό το δάσος εκδηλώθηκαν σε αμιγείς συστάδες δασικής πεύκης.

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 Άποψη από προάστια Παρισίων

Φωτογραφία: Matthieu Guyot

Η έκταση του συμβάντος ανάγκασε τη Γαλλία να μεταφέρει, για πρώτη φορά, πυροσβεστικά αεροσκάφη από τον νότο προς την περιοχή του Παρισιού. Περισσότεροι από 400 πυροσβέστες κινητοποιήθηκαν, κατοικίες εκκενώθηκαν και διαταράχθηκαν ο αυτοκινητόδρομος Α6 και οι σιδηροδρομικές συνδέσεις.

Το Fontainebleau αποκαλύπτει ένα κρίσιμο κενό προσαρμογής: η γεωγραφία του κινδύνου αλλάζει ταχύτερα από τη γεωγραφία των μέσων πυρόσβεσης. Η Γαλλία εξακολουθεί να βασίζεται σε 12 Canadair μέσης ηλικίας περίπου 30 ετών, ενώ τα πρώτα νέα DHC-515 αναμένονται το 2028.

Φωτογραφία:  AFP PHOTO / SDIS77 / FRANCK DESPREZ 12 Ιουλίου 2026

Η πιθανότερη αιτία είναι ο όψιμος παγετός και τα χιόνια της 1ης Μαΐου 2026. Εκείνη την περίοδο, οι οξιές είχαν ήδη ξεκινήσει την ανοιξιάτικη έκπτυξη των φύλλων τους. Τα νεαρά φύλλα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις απότομες πτώσεις της θερμοκρασίας και μπορούν να νεκρωθούν όταν εκτεθούν σε παγετό.

Συγκριτικές δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 από την περιοχή του Νυμφαίου, μεταξύ Ιουνίου 2025 και Ιουνίου 2026, δείχνουν εντυπωσιακή αλλαγή στο χρώμα της βλάστησης. Εκεί όπου πέρυσι κυριαρχούσε συνεχές πράσινο, φέτος εμφανίζονται εκτεταμένες καφέ αποχρώσεις. Αντίστοιχη εικόνα επιβεβαιώνεται και από επιτόπια φωτογραφία στο Πήλιο.

Νυμφαίο 9 Ιουνίου 2025 και 14 Ιουνίου 2026

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα δέντρα έχουν ξεραθεί. Η Δρ. Ευαγγελία Β. Αβραμίδου, κύρια ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, επισημαίνει ότι η οξιά έχει ευαίσθητα φύλλα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να ξαναβλαστήσει. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τη διαθέσιμη γνώση, δεν φαίνεται να υπάρχει συστηματική καταγραφή αντίστοιχης μαζικής ξήρανσης φυλλώματος οξιάς στην Ελλάδα. Άλλωστε, ο όψιμος παγετός φέτος και η ποσότητα των χιονοπτώσεων στα ορεινά δεν είχαν καταγραφεί ξανά στη σύγχρονη εποχή των καταγραφών στην χώρα μας.

Πήλιο 11 Ιουνίου 2025 και 17 Ιουνίου 2026

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο θέμα των πυρκαγιών. Τα υψηλά δάση οξιάς έχουν συνήθως πιο υγρό μικροκλίμα και μικρότερη ευφλεκτότητα από άλλα μεσογειακά δάση. Όμως το 2025 έδειξε ότι οι πυρκαγιές μπορούν πλέον να ανεβαίνουν και σε μεγάλα υψόμετρα. Αν το ξηρό φύλλωμα παραμείνει πάνω στα δέντρα ή συσσωρευτεί στο έδαφος, μπορεί προσωρινά να αυξήσει τη λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη, ειδικά αν ακολουθήσουν ξηρασία, καύσωνες και κεραυνοί.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα δέντρα θα επανέλθουν μέσα στο καλοκαίρι και αν το φαινόμενο θα αφήσει αποτύπωμα την επόμενη χρονιά. Σε περίπτωση ακραία υψηλών θερμοκρασιών φέτος το καλοκαίρι, τα δάση οξιάς που επλήγησαν από τον παγετό, πιθανόν να μην καταφέρουν να επιζήσουν. Η φετινή εικόνα θυμίζει ότι η κλιματική κρίση δεν σημαίνει μόνο περισσότερη ζέστη, αλλά και μεγαλύτερη αστάθεια των εποχών.

Φωτογραφία εξωφύλλου: Γιώργος Βασιλειάδης, Βλάστη Κοζάνης, 19/6/2026

Όταν ο Μέσι πέτυχε το πρώτο επίσημο γκολ της επαγγελματικής του καριέρας, την 1η Μαΐου 2005, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα ήταν περίπου 379 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο). Σήμερα βρίσκεται κοντά στα 429 ppm.

Η αύξηση κατά 50 ppm μπορεί να ακούγεται μικρή, όμως αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 13% μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες.

Κλιματολογικά, η διαφορά αυτή δεν είναι αμελητέα. Η αύξηση κατά 50 ppm σημαίνει ότι η ατμόσφαιρα συγκρατεί σήμερα σημαντικά περισσότερη θερμότητα από ό,τι όταν ο Μέσι πέτυχε το πρώτο του γκολ. Πρόκειται για μια μεταβολή αρκετά μεγάλη ώστε να συμβάλει σε μια παγκόσμια θέρμανση της τάξης των 0,5–0,6°C.

Φυσικά, η θερμοκρασία επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες. Ωστόσο, η σύγκριση δείχνει πόσο γρήγορα μεταβάλλεται το κλίμα: μέσα στον χρόνο μιας μόνο ποδοσφαιρικής καριέρας, η ανθρωπότητα πρόσθεσε στην ατμόσφαιρα αρκετό CO₂ ώστε να επηρεάσει μετρήσιμα το ενεργειακό ισοζύγιο ολόκληρου του πλανήτη.

Δείτε τις καταγραφές της συγκέντρωσης CO₂ πατώντας εδώ

Ο λαγοκέφαλος και η «τροπικοποίηση» της Μεσογείου

Ο λαγοκέφαλος ζει εδώ και δεκαετίες στη Μεσόγειο. Πρόκειται για λεσεψιανό μετανάστη, δηλαδή είδος που πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Όπως εξηγεί ο Γιώργος Κατσέλης, καθηγητής του Τμήματος Αλιείας και Υδατοκαλλιεργειών του Πανεπιστημίου Πάτρας, οι πρώτες αισθητές καταγραφές χρονολογούνται στη δεκαετία του 1980, ενώ το είδος έγινε εμφανές για πρώτη φορά στο Ισραήλ γύρω στο 1987 και σταδιακά εξαπλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο.

Δύο παράγοντες άνοιξαν την πόρτα. Ο πρώτος είναι η διαπλάτυνση της Διώρυγας του Σουέζ. Οι αλμυρές λίμνες Little Bitter Lake και Greater Bitter Lake λειτουργούσαν για χρόνια ως φυσικό οικολογικό «φράγμα», καθώς η υψηλή τους αλατότητα εμπόδιζε τα περισσότερα είδη να επιβιώσουν και να περάσουν. Μετά τη διαπλάτυνση της δεκαετίας του 1980, η αλατότητα των λιμνών εξισορροπήθηκε με τη θάλασσα, το φράγμα έσπασε και είδη του Ινδικού Ωκεανού άρχισαν να προωθούνται στη Μεσόγειο.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η κλιματική αλλαγή. Η Μεσόγειος ζεσταίνεται και αποκτά χαρακτηριστικά «τροπικότητας», γεγονός που διευκολύνει την εγκατάσταση θερμόφιλων ξενικών ειδών. Δεν είναι μόνο ο λαγοκέφαλος: στα ελληνικά θαλάσσια οικοσυστήματα έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 250 ξενικά είδη βάσει καταγραφής του 2017, με τον κατάλογο να αυξάνεται διαρκώς. Ανάμεσά τους και το λεοντόψαρο και η αγριόσαλπα, τα οποία όμως είναι βρώσιμα.

Στη ξηρά: τα έλατα της Πελοποννήσου που πεθαίνουν

Την ίδια στιγμή, στα ορεινά της Πελοποννήσου εκτυλίσσεται μια ανάλογη κρίση. Έλληνες ερευνητές καταγράφουν εκτεταμένες εκτάσεις ελατοδασών ξεραίνονται και πεθαίνουν, ακόμη και σε περιοχές που δεν έχουν καεί.

Το ελληνικό έλατο θεωρείται από τα πιο ανθεκτικά δέντρα της χώρας, ικανό να αντέχει ξηρασίες, έντομα και περιοδικές πυρκαγιές. Γι’ αυτό και η εικόνα ξάφνιασε τον Δημήτριο Αβτζή, ανώτερο ερευνητή στο Δασικό Ερευνητικό Ινστιτούτο του ΕΛΓΟ–Δήμητρα, ο οποίος βρέθηκε στην Πελοπόννησο για να καταγράψει τις συνέπειες μιας ανοιξιάτικης πυρκαγιάς. Αντίκρισε εκατοντάδες εκτάρια νεκρών δέντρων, μεγάλο μέρος των οποίων είχε ξεραθεί μέσα στο πράσινο, εκεί όπου η φωτιά δεν είχε καν φτάσει. Η έκταση της ζημιάς ήταν τόσο πρωτοφανής που ο ερευνητής ενημέρωσε άμεσα το Υπουργείο Περιβάλλοντος.

Οι πυρκαγιές, αν και καταστροφικές, δεν αρκούν για να εξηγήσουν το φαινόμενο. Σύμφωνα με το Global Forest Watch, η Ελλάδα έχασε περίπου 200.000 εκτάρια δασών από φωτιές την περίοδο 2001–2024, όμως αυτό που συμβαίνει σήμερα στα ελατοδάση είναι αποτέλεσμα πολλαπλών, αλληλοενισχυόμενων πιέσεων.

Κομβικό ρόλο παίζει η παρατεταμένη ξηρασία, που έχει γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό του ελληνικού κλίματος. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τη συνεχή μείωση του χειμερινού χιονιού: μελέτη του Ορεινoύ Παρατηρητηρίου Ελλάδος και του Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών και Βιώσιμης Ανάπτυξης και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών καταγράφει ότι την περίοδο 1991–2020 η χώρα έχανε κατά μέσο όρο 1,5 ημέρα χιονιού ανά έτος, στερώντας από τα δάση μια βασική πηγή σταδιακής υγρασίας.

Εξασθενημένα από την έλλειψη νερού, τα δέντρα γίνονται ευάλωτα σε έναν ακόμη εχθρό: τα σκαθάρια του φλοιού, ιδίως της υποοικογένειας Scolytinae. Τα έντομα εγκαθίστανται κάτω από τον φλοιό και καταστρέφουν τα αγγεία μεταφοράς νερού και θρεπτικών ουσιών. Όταν ο πληθυσμός τους φτάσει σε επίπεδα επιδημίας, ο έλεγχος γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα: παρόμοιες εξελίξεις καταγράφονται σε χώρες της νότιας και κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ισπανία, γεγονός που δείχνει μια ευρύτερη οικολογική μεταβολή.

Δύο φαινόμενα, μία αιτία

Ο λαγοκέφαλος που εξαπλώνεται σε μια θερμαινόμενη θάλασσα και το έλατο που ξεραίνεται σε μια στεγνή πλαγιά είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η κλιματική αλλαγή δεν εκδηλώνεται μόνο ως ακραία καιρικά φαινόμενα· λειτουργεί και ως αργός, διαρθρωτικός μετασχηματισμός των οικοσυστημάτων. Θερμαίνει τα νερά ώστε να φιλοξενούν θερμόφιλους εισβολείς, και ξηραίνει το έδαφος ώστε να γίνεται ξενιστής για επιβλαβή έντομα. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, είδη που επί δεκαετίες κρατούσαν μια ισορροπία βρίσκονται ξαφνικά εκτεθειμένα.

Τρόποι αντιμετώπισης

Η καλή είδηση είναι ότι σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν είμαστε ανυπεράσπιστοι. Όπως τονίζει ο Δρ. Αβτζής, «δεν υπάρχει χρόνος για απαισιοδοξία· έχουμε τη γνώση και τους επιστήμονες». Το κρίσιμο ζήτημα είναι η εφαρμογή των μέτρων.

Για τη θάλασσα:

Η Κύπρος έχει πρωτοστατήσει στην Ανατολική Μεσόγειο με προγράμματα «επικήρυξης», δηλαδή επιδότησης των αλιέων ώστε να ψαρεύουν στοχευμένα τον λαγοκέφαλο και το λεοντόψαρο, μειώνοντας τον πληθυσμό τους. Στην Ελλάδα, την τελευταία περίοδο του ΕΣΠΑ έχουν εκπονηθεί αντίστοιχα προγράμματα για την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο. Παράλληλα, η αξιοποίηση των βρώσιμων ξενικών ειδών μετατρέπει το πρόβλημα σε ευκαιρία: η προώθηση της κατανάλωσης λεοντόψαρου και αγριόσαλπας δημιουργεί αγορά, ενώ η αγριόσαλπα μπορεί ακόμη και να συγκαλλιεργηθεί με άλλα ψάρια. Τέλος, η ενημέρωση του κοινού για τον κίνδυνο των τοξινών και για τον σωστό χειρισμό σε περίπτωση δαγκώματος είναι απαραίτητη, ώστε ο φόβος να μετατραπεί σε γνώση.

Για τα δάση:

Η δασολογική κοινότητα τονίζει ότι τα προσβεβλημένα δέντρα πρέπει να απομακρύνονται και να αποφλοιώνονται έγκαιρα, ώστε να μην πολλαπλασιαστούν τα σκαθάρια και να μην προσβάλουν τα υγιή δέντρα. Απαιτείται συστηματική παρακολούθηση των δασών για έγκαιρη ανίχνευση των εστιών, καθώς και η εξασφάλιση επαρκών πόρων και συντονισμένων παρεμβάσεων από τις περιφερειακές δασικές υπηρεσίες. Ενθαρρυντικό είναι ότι τα μεσογειακά οικοσυστήματα διαθέτουν μηχανισμούς φυσικής αναγέννησης, όπως επισημαίνει ο δασικός κλιματολόγος Νίκος Μάρκος, αν και η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει αρκετά χρόνια.

Και για τα δύο:

Πέρα από τα επιμέρους μέτρα, η ρίζα του προβλήματος παραμένει κοινή. Χωρίς ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και χωρίς πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική κρίση, τόσο η θάλασσα όσο και τα δάση θα συνεχίσουν να μεταβάλλονται. Η Ελλάδα, με τα 16.000 χιλιόμετρα ακτών και τα μοναδικά ορεινά της οικοσυστήματα, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής. Το πώς θα αντιδράσει σήμερα θα κρίνει τι θα κληρονομήσουμε αύριο.

Πηγές: Καθημερινή, Reader, EGU Cryosphere

Κεντρικό σημείο της εκδήλωσης αποτέλεσε η πρώτη δημόσια προβολή του νέου βίντεο που δημιουργήθηκε από το Climatebook και τον Στέφανο Βαμβάκο με στόχο να παρουσιάσει με επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά και με τρόπο προσιτό στο ευρύ κοινό, τα βασικά δεδομένα για την κλιματική αλλαγή.

Mετά την προβολή ακολούθησε ανοιχτή συζήτηση με το κοινό κατά την οποία αναδείχθηκαν ζητήματα που αφορούν την επιστημονική γνώση γύρω από την κλιματική κρίση, την παραπληροφόρηση, καθώς και τον ρόλο της επικοινωνίας στην ενίσχυση της δημόσιας κατανόησης ενός από τα σημαντικότερα ζητήματα της εποχής μας.

Όπως επισημάνθηκε και από τους συμμετέχοντες η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις προκλήσεις της εποχής μας και συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται την ευθύνη που έχουν για τις μελλοντικές γενιές. Η επιστημονική κοινότητα διαθέτει σήμερα περισσότερα δεδομένα και εργαλεία, και παράγει συνεχώς γνώση για την κατανόηση των κλιματικών μεταβολών και μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των κοινωνιών και να μετριάσει τους μελλοντικούς κινδύνους.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν περισσότεροι από 50 πολίτες, εκπρόσωποι φορέων, δημοσιογράφοι, εθελοντές της WWF Ελλάς και επαγγελματίες από διαφορετικούς χώρους, επιβεβαιώνοντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον της κοινωνίας για έγκυρη και κατανοητή ενημέρωση γύρω από το κλίμα.

Το Climatebook ευχαριστεί θερμά όλους τους συμμετέχοντες, τους ομιλητές, τους συνεργάτες και τους υποστηρικτές της εκδήλωσης για τη συμβολή τους στην επιτυχία της πρωτοβουλίας.

Δείτε το βίντεο «Η Άβολη Αλήθεια για την Κλιματική Αλλαγή»

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η θερμή άνοιξη δεν οφείλεται μόνο σε ένα σύντομο επεισόδιο ζέστης. Ο Μάρτιος ήταν 3,9°C θερμότερος από το κανονικό και έγινε ο θερμότερος Μάρτιος που έχει καταγραφεί στη χώρα. Ο Απρίλιος ήταν επίσης εξαιρετικά θερμός, με απόκλιση +2,0°C, ενώ ακόμη και ο Μάιος παρέμεινε πάνω από τον μέσο όρο.

Σε 28 μετεωρολογικούς σταθμούς με ιστορικό λειτουργίας άνω των 50 ετών καταγράφηκε νέο ρεκόρ θερμότερης άνοιξης. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι σε αρκετούς σταθμούς της Finnmarksvidda, στο βόρειο τμήμα της χώρας, η μέση θερμοκρασία της άνοιξης ξεπέρασε για πρώτη φορά τους 0°C.

Η υψηλότερη θερμοκρασία της άνοιξης καταγράφηκε ασυνήθιστα νωρίς: στις 30 Απριλίου, στο Kongsberg, το θερμόμετρο έφτασε τους 26,5°C. Από το 1957, μόνο μία φορά είχε συμβεί ξανά η υψηλότερη θερμοκρασία της άνοιξης στη Νορβηγία να καταγραφεί ήδη από τον Απρίλιο.

Η εικόνα ήταν ακόμη πιο έντονη στην Αρκτική. Στο αεροδρόμιο του Σβάλμπαρντ, η άνοιξη έκλεισε 4,8°C πάνω από το κανονικό, ενώ στο Ny-Ålesund η απόκλιση έφτασε τους +4,6°C και στο Hopen τους +4,5°C. Τέσσερις από τους πέντε αρκτικούς σταθμούς με μακρές χρονοσειρές κατέγραψαν ρεκόρ θερμότερης άνοιξης.

Σύμφωνα με την έκθεση European State of the Climate 2025 του Copernicus, η Ευρώπη θερμαίνεται από τη δεκαετία του 1980 περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που την καθιστά την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στη Γη.

Πηγή: Theloc.no

Ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά είναι πραγματικό φαινόμενο. Οι επιστήμονες τις ονομάζουν “zombie fires” (φωτιές-ζόμπι). Πρόκειται για πυρκαγιές που δεν φαίνονται στην επιφάνεια, δεν έχουν φλόγες και συχνά καλύπτονται από χιόνι. Κι όμως, κάτω από το παγωμένο έδαφος, η καύση μπορεί να συνεχίζεται αργά και αθόρυβα για μήνες.

Την άνοιξη, όταν λιώνει το χιόνι και ξεραίνεται η βλάστηση, αυτές οι κρυμμένες εστίες μπορούν να εμφανιστούν ξανά στην επιφάνεια και να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές, χωρίς να υπάρχει εμφανής νέα ανάφλεξη από κεραυνό ή ανθρώπινη δραστηριότητα.

Πώς γίνεται να καίει μια φωτιά κάτω από το χιόνι;

Το φαινόμενο αφορά κυρίως περιοχές με τύρφη. Η τύρφη είναι οργανικό υλικό που έχει σχηματιστεί από μισοαποσυντεθειμένα φυτά σε υγροτοπικά περιβάλλοντα. Σε φυσική κατάσταση είναι πολύ υγρή και λειτουργεί σαν τεράστια αποθήκη άνθρακα.

Όταν όμως η τύρφη ξηραίνεται, λόγω αποστράγγισης, παρατεταμένης ξηρασίας ή χαμηλής στάθμης υπόγειων νερών, μπορεί να πάρει φωτιά. Και τότε η καύση δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη δασική πυρκαγιά. Δεν υπάρχουν απαραίτητα μεγάλες φλόγες. Η τύρφη μπορεί να σιγοκαίει υπόγεια, αργά, σε βάθος, όπως ένα αναμμένο κάρβουνο που δεν έχει σβήσει τελείως.

Το χιόνι, αντί να τη σβήσει, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσει σαν κουβέρτα. Μονώνει το έδαφος από το έντονο κρύο και προστατεύει την υπόγεια εστία από τον αέρα και την επιφανειακή ψύξη.

Τι έδειξε νέα μελέτη στη Ρωσία

Νέα επιστημονική μελέτη εξέτασε τέτοιες υπόγειες πυρκαγιές σε βορεαλικά δάση (τάιγκα) της Ρωσίας. Οι ερευνητές προσπάθησαν να απαντήσουν σε τρία πρακτικά ερωτήματα:

• Γιατί κάποιες φωτιές επιβιώνουν τον χειμώνα;
• Πώς μπορούμε να τις εντοπίσουμε ενώ είναι κρυμμένες κάτω από το χιόνι;
• Και, κυρίως, μπορούν να σβήσουν πριν προκαλέσουν νέες πυρκαγιές την άνοιξη;

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι φωτιές-ζόμπι επιβιώνουν κυρίως εκεί όπου η στάθμη των υπόγειων νερών βρίσκεται αρκετά χαμηλά, περίπου κάτω από τα 60 εκατοστά από την επιφάνεια. Όσο πιο βαθιά βρίσκεται το νερό, τόσο πιο ξηρά παραμένουν τα ανώτερα στρώματα τύρφης και τόσο ευκολότερα μπορεί να συνεχιστεί η υπόγεια καύση.

Τα drones βλέπουν αυτό που δεν φαίνεται

Το μεγάλο πρόβλημα με αυτές τις πυρκαγιές είναι ότι δεν φαίνονται εύκολα. Ένας άνθρωπος που περπατά πάνω από το χιονισμένο έδαφος μπορεί να μην αντιληφθεί τίποτα. Οι δορυφόροι μπορούν να βοηθήσουν, αλλά η ανίχνευση μικρών, υπόγειων και χαμηλής έντασης θερμών εστιών είναι δύσκολη, ειδικά όταν υπάρχει χιόνι ή νέφωση.

Σημεία με θερική ανίχνευση πυρκαγιών από δορυφόρο. Με πορτοκαλί κουκκίδες, οι πυρκαγιές σε τυρφώδη εδάφη 1Φερβουαρίου 2026. (https://peatfires.nextgis.com/)

Η μελέτη έδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη με θερμικές κάμερες ήταν η πιο αποτελεσματική μέθοδος εντοπισμού. Στις δοκιμές, τα drones με θερμική απεικόνιση εντόπισαν περίπου το 98% των ενεργών υπόγειων εστιών.

Μπορούν να σβήσουν πριν ξυπνήσουν;

Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης δεν είναι μόνο ότι αυτές οι φωτιές μπορούν να εντοπιστούν. Είναι ότι μπορούν και να σβήσουν μέσα στον χειμώνα.

Οι ερευνητές δοκίμασαν μια μέθοδο κατά την οποία το σιγοκαμένο υλικό απομακρύνεται μηχανικά και απλώνεται πάνω στο παγωμένο έδαφος. Εκεί ψύχεται γρήγορα, αντί να παραμένει συγκεντρωμένο σε θερμή υπόγεια εστία. Η μέθοδος εφαρμόστηκε σε δεκάδες περιπτώσεις σε ρωσικές περιοχές και οι επιθεωρήσεις μετά το λιώσιμο του χιονιού δεν έδειξαν νέα ενεργή εστία στα σημεία όπου είχε γίνει σωστή επέμβαση.

Με άλλα λόγια, το χειμώνα μπορεί να υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας: οι φωτιές είναι ακόμη υπόγειες, δεν έχουν επεκταθεί σε νέα βλάστηση και μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν γίνουν ανοιξιάτικες πυρκαγιές.

Γιατί έχει σημασία για το κλίμα

Οι τυρφώνες είναι από τις σημαντικότερες φυσικές αποθήκες άνθρακα στον πλανήτη. Όταν καίγονται, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα άνθρακα που μπορεί να είχε αποθηκευτεί για αιώνες ή και χιλιάδες χρόνια. Γι’ αυτό οι φωτιές-ζόμπι δεν είναι απλώς ένα παράξενο φαινόμενο. Είναι ένας ακόμη κρίκος στον φαύλο κύκλο της κλιματικής κρίσης.

Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι πιο έντονες ξηρασίες και η αύξηση της δραστηριότητας των πυρκαγιών σε βόρειες περιοχές μπορούν να κάνουν την τύρφη πιο ευάλωτη στην καύση. Όταν οι τυρφώνες καίγονται, απελευθερώνουν περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου. Και αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την υπερθέρμανση.

Η καλή είδηση είναι ότι η επιστήμη προσφέρει πλέον εργαλεία για να τις εντοπίσουμε και να τις αντιμετωπίσουμε εγκαίρως.

Πηγή: MDPI – Εικόνα άρθρου: Greenpeace

Η επιστημονική ομάδα World Weather Attribution εξέτασε τον κίνδυνο θερμικής καταπόνησης στους αγώνες του Μουντιάλ 2026. Η μελέτη δεν βασίστηκε μόνο στη θερμοκρασία αέρα, αλλά στον δείκτη WBGT, ο οποίος λαμβάνει υπόψη τη θερμοκρασία, την υγρασία, τον άνεμο και τη θερμική ακτινοβολία. Με απλά λόγια, δείχνει πόσο δύσκολο είναι για το ανθρώπινο σώμα να αποβάλει θερμότητα.

Οι μέσες μέγιστες τιμές θερμικής καταπόνησης και θερμοκρασίας κατά την περίοδο του Μουντιάλ με βάση την κλιματολογία 1991-2020 δείχνουν ότι πολλές διοργανώτριες πόλεις βρίσκονται ήδη σε ζώνες υψηλής ζέστης και υψηλής καταπόνησης. 

Αυτό είναι κρίσιμο για το ποδόσφαιρο. Ένας παίκτης δεν εκτίθεται απλώς στη ζέστη· τρέχει, πιέζεται σωματικά και χρειάζεται συνεχή θερμορρύθμιση. Το ίδιο ισχύει, σε διαφορετικό βαθμό, και για φιλάθλους, εργαζόμενους, εθελοντές και όσους θα βρίσκονται σε μετακινήσεις ή υπαίθριες ζώνες φιλάθλων.

Η έρευνα συνέκρινε το σημερινό κλίμα με ένα υποθετικό κλίμα αντίστοιχο του 1994, όταν οι ΗΠΑ είχαν φιλοξενήσει ξανά το Μουντιάλ και ο πλανήτης ήταν περίπου 0,7°C ψυχρότερος. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι η κλιματική αλλαγή έχει αυξήσει την πιθανότητα επικίνδυνων συνθηκών ζέστης και υγρασίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση, περίπου 26 αγώνες του Μουντιάλ 2026 μπορεί να διεξαχθούν σε συνθήκες WBGT τουλάχιστον 26°C, επίπεδο στο οποίο απαιτούνται μέτρα προστασίας. Σε κλίμα 1994, ο αντίστοιχος αριθμός θα ήταν περίπου 21 αγώνες. Για το όριο των 28°C WBGT, στο οποίο η FIFPRO θεωρεί ότι πρέπει να εξετάζεται αναβολή ή καθυστέρηση, η εκτίμηση είναι περίπου 5 αγώνες στο σημερινό κλίμα, έναντι περίπου 3 σε κλίμα 1994.

Η περίοδος διεξαγωγής του Μουντιάλ συμπίπτει με την άνοδο της θερινής θερμικής καταπόνησης σε πολλές πόλεις. Τα γραφήματα δείχνουν ότι από τα μέσα Ιουνίου έως τον Ιούλιο οι τιμές WBGT είναι ήδη υψηλές και σε αρκετές περιπτώσεις αυξάνονται όσο προχωρά το τουρνουά.

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι κάθε αγώνας θα γίνει σε ακραίες συνθήκες. Είναι ότι οι πιθανότητες έχουν αλλάξει. Το Μουντιάλ του 2026 δείχνει πως η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και θέμα υγείας, ασφάλειας και διοργάνωσης μεγάλων αθλητικών γεγονότων.

Πηγή: World Weather Attribution

Με απλά λόγια, η μείωση των εκπομπών και η προστασία των πολιτών από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης είναι ζήτημα διεθνούς ευθύνης, εκτός από πολιτικής βούλησης στο κάθε κράτος.

Το ψήφισμα δεν δημιουργεί από μόνο του έναν νέο δεσμευτικό παγκόσμιο νόμο. Ωστόσο, έχει μεγάλη πολιτική και νομική σημασία. Ενισχύει την άποψη ότι τα κράτη οφείλουν να παίρνουν ουσιαστικά μέτρα για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, να μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να προστατεύουν τις σημερινές και τις επόμενες γενιές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και για τις χώρες και τις κοινότητες που ήδη βιώνουν τις πιο σκληρές επιπτώσεις: άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ακραίους καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες και απώλειες εισοδήματος. Για αυτές τις περιοχές, η κλιματική δικαιοσύνη είναι ζήτημα επιβίωσης.

Η απόφαση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον σε δικαστικές υποθέσεις και διεθνείς διαπραγματεύσεις. Στέλνει επίσης ένα ισχυρό μήνυμα: όσο η επιστήμη προειδοποιεί και οι επιπτώσεις γίνονται εντονότερες, η αδράνεια απέναντι στην κλιματική κρίση γίνεται όλο και δυσκολότερο να δικαιολογηθεί.

Πηγή: UN