Από την προβιομηχανική εποχή, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 1°C. Η Αρκτική, ωστόσο, θερμαίνεται με ρυθμό δύο έως τρεις φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (IPCC, 2021), με αποτέλεσμα ο θαλάσσιος πάγος να είναι λεπτότερος, νεότερος και πιο κινητός. Η έκτασή του θαλάσσιου πάγου κατά το θέρος είναι πλέον η μικρότερη μεταξύ των τελευταίων 1.000 ετών τουλάχιστο.

Στην έκτη έκθεση της, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) των Ηνωμένων Εθνών σημείωσε ότι η ανθρώπινη επίδραση είναι πιθανότατα ο κύριος παράγοντας της μείωσης του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής κατά τα τελευταία 40 χρόνια.

Οι παράγοντες που προκαλούν το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων στο μεταβαλλόμενο κλιματικό σύστημα

Η ταχεία τήξη των θαλάσσιων πάγων στο σημερινό κλίμα οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες:

1. Στις υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών.
2. Στην αυξημένη συχνότητα και ένταση της μεταφοράς θερμότητας και υγρασίας προς τους πόλους, συμπεριλαμβανομένων και των ατμοσφαιρικών ποταμών.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών οφείλονται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, καθώς οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα προκαλούν την απορρόφηση περισσότερης θερμότητας από τον ωκεανό. Οι πολικές περιοχές παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Το λιώσιμο των πάγων και του χιονιού κάνει την επιφάνεια της Γης πιο σκοτεινή, με αποτέλεσμα να απορροφά περισσότερο ηλιακό φως και να θέτει σε κίνηση έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο που ενισχύει τη θέρμανση και επιταχύνει περαιτέρω την τήξη. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι θερμοκρασίες των ωκεανών έχουν αυξηθεί πιο γρήγορα στην Αρκτική παρά στην Ανταρκτική. Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται οι τάσεις της θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας κατά την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική και την Ανταρκτική.

Εικόνα 1. Τάσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας για την περίοδο 1991-2020 στην Αρκτική (αριστερά) και στην Ανταρκτική (δεξιά). Πηγή: ESA-CCI.

Τα ατμοσφαιρικά ποτάμια μεταφέρουν έντονες βροχοπτώσεις, καταιγίδες αλλά και θερμότητα προς τις πολικές περιοχές. Το 2021, η IPCC ανέφερε με μεγάλη βεβαιότητα ότι καθώς το κλίμα θερμαίνεται και οι ατμοσφαιρικοί υδρατμοί αυξάνονται, τα ατμοσφαιρικά ποτάμια γίνονται πιο υγρά, πιο έντονα, πιο ζεστά και μεγαλύτερης διάρκειας. Η εισροή θερμού, υγρού αέρα μεταβάλλει τις θερμοδυναμικές και δυναμικές διεργασίες και αυξάνει την ταχεία τήξη του θαλάσσιου πάγου. Αυτές οι τροποποιημένες διεργασίες διασπούν τον θαλάσσιο πάγο και τον εμποδίζουν να ξαναπαγώσει, επιταχύνοντας την μείωση του όγκου και της συνολικής έκτασής του.

Τι άλλαξε στην Αρκτική;

Από το 1980, η Αρκτική έχει βιώσει μια αξιοσημείωτη μείωση τόσο στην έκταση όσο και στον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Η πιο δραματική μείωση σημειώθηκε μεταξύ 1980 και 2015, όταν τα ελάχιστα του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο μειώθηκαν κατά περίπου 40% σε έκταση (επιφανειακή κάλυψη) και περίπου 75% σε όγκο. Κατά την ίδια περίοδο, τα μέγιστα του θαλάσσιου πάγου τον Μάρτιο μειώθηκαν επίσης, αν και σε μικρότερο βαθμό, κατά 10% περίπου σε έκταση και 30% σε όγκο. Από το 2015, τα μέγιστα και τα ελάχιστα της έκτασης του θαλάσσιου πάγου έχουν κυμανθεί γύρω από ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ οι αντίστοιχοι όγκοι συνέχισαν να μειώνονται ελαφρώς.

Η θέρμανση των ωκεανών της Γης συμβάλλει στη συνεχιζόμενη μείωση τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου. Το 2025, τα ετήσια ελάχιστα τόσο της έκτασης όσο και του όγκου του θαλάσσιου πάγου ήταν κοντά στις χαμηλότερες τιμές από τότε που ξεκίνησαν οι δορυφορικές παρατηρήσεις (Βίντεο 1 και Εικόνα 2).

Βίντεο 1. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 2. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Αρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Τι άλλαξε στην Ανταρκτική;

Ο θαλάσσιος πάγος της Ανταρκτικής αποτελείται κυρίως από νεαρό και λεπτό πάγο που σχηματίζεται και λιώνει κάθε έτος. Εξαιτίας αυτού, οι διακυμάνσεις στην έκταση και τον όγκο του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες διακυμάνσεις των καιρικών συνθηκών (θερμοκρασία και συνθήκες ανέμου).

Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου δεν άλλαξε σημαντικά μεταξύ 1979 και 2016. Τότε όμως ξεκίνησε μια περίοδος κατά την οποία ο πάγος άρχισε να μειώνεται απότομα, και οι ετήσιες διακυμάνσεις έγιναν πιο έντονες (Βίντεο 2 και Εικόνα 3). Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στις θερμότερες συνθήκες των ωκεανών και στις αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, οι οποίες πλέον ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να αντισταθμίζονται.

Το 2025, το ελάχιστο του Φεβρουαρίου ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, με σημαντικά ελλείμματα στις βόρειες θάλασσες Weddell και Ross-Amundsen. Το μέγιστο του Σεπτεμβρίου 2025 ήταν το τρίτο χαμηλότερο που έχει καταγραφεί, μετά το 2023 και το 2024. Παρόλο που ο θαλάσσιος πάγος ανέκαμψε ελαφρώς το 2024, η τάση μείωσης των εκτάσεων και των όγκων του θαλάσσιου πάγου που ξεκίνησε γύρω στο 2017 συνεχίζεται το 2025.

Βίντεο 2. Ετήσιες αλλαγές της μέγιστης και ελάχιστη έκτασης του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025. Πηγή: OSI SAF

Εικόνα 3. Ποσοστιαία μεταβολή της έκτασης (αριστερά) και του όγκου (δεξιά) του θαλάσσιου πάγου για την Ανταρκτική από το 1979 έως το 2025 σε σχέση με το 1979. Πηγή: Polar Science Centre data (Zhang, 2003).

Σύνοψη

Η μελέτη βασίζεται στη συνδυαστική χρήση κλιματικών δεδομένων από το Ocean and Sea Ice Satellite Application Facility (OSI SAF) της EUMETSAT, την Climate Change Initiative της ESA και το American Pan-Arctic Ice Ocean Modeling and Assimilation System (PIOMAS). Στην Ανταρκτική, η έκταση και ο όγκος του θαλάσσιου πάγου παρουσιάζουν μικρές τάσεις από τη δεκαετία του 1980 κι έπειτα, παραμένοντας εντός των ±0,08 εκατομμυρίων km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και κάτω από +400 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αντίθετα, στην Αρκτική καταγράφονται σταθερά αρνητικές τάσεις, με μειώσεις που φτάνουν έως και -0,75 εκατομμύρια km² ανά δεκαετία για την έκταση του θαλάσσιου πάγου και -3.000 km³ ανά δεκαετία για τον όγκο του θαλάσσιου πάγου. Αυτά τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την πρόβλεψη της IPCC (2021) ότι οι πάγοι της Αρκτικής θα συρρικνωθούν σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο km² τουλάχιστον μία φορά πριν από το 2050.

Πηγή άρθρου, εικόνων και βίντεο / credits: EUMETSAT – 2025 trends in Arctic and Antarctic sea ice extents

Χρησιμοποιώντας δεδομένα του Ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-5P του προγράμματος Copernicus, η επιστημονική ομάδα του climatebook οπτικοποίησε τις συνολικές συγκεντρώσεις του ηφαιστειακού διοξειδίου του θείου (SO₂) στην κατακόρυφη ατμοσφαιρική στήλη πάνω από κάθε σημείο του χάρτη (Εικόνα 1). Κατευθυνόμενο από τους επικρατούντες ανέμους, το πλούμιο καπνού κινήθηκε δυτικά έως και 550 km κατά μήκος του Ινδικού Ωκεανού προς το νησί της Μαδαγασκάρης.

Εικόνα 1: Το νέφος SO2 από την έκρηξη του ηφαιστείου Piton de la Fournaise στο νησί Reunion ανατολικά της Αφρικής από δορυφορικά δεδομένα του Sentinel-5P στις 14/02/2026 09:50

Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε η χρήση των δεδομένων του SO₂ διότι το διοξείδιο του θείου αποτελεί βασική παράμετρο των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, εκπέμπεται σε μεγάλες ποσότητες και ανιχνεύεται σχετικά εύκολα από τους δορυφόρους. Επιπλέον, η επιλογή του SO₂ παρέχει μια καθαρή εικόνα για την έκταση και την τροχιά μεταφοράς του ηφαιστειακού νέφους, απομονώνοντάς το από τις υπόλοιπες πηγές ατμοσφαιρικών σωματιδίων, όπως η σκόνη.

Ο χάρτης παρουσιάζει τα μεγαλύτερα ύψη αθροιστικού υετού στις δυτικές ακτές της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας και στην Πορτογαλία (πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις). Οι περιοχές αυτές δέχθηκαν επαναλαμβανόμενες διελεύσεις βαρομετρικών χαμηλών από την αρχή του 2026, με την αθροιστική βροχόπτωση να φτάνει ή και να υπερβαίνει σε ορισμένα σημεία τα 800 mm. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δυτικό τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου, κυρίως στην Πορτογαλία, η οποία στις αρχές Φεβρουαρίου επηρεάστηκε από διαδοχικά από τις καταιγίδες Kristin, Leonardo και στη συνέχεια Marta, που προκάλεσαν εκτός από μεγάλα ύψη υετού, εκτεταμένες πλημμύρες και υλικές καταστροφές.

Μετεωρολογικά, ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στη Μεσόγειο χαρακτηρίζονται από συχνές κακοκαιρίες. Πολλά βαρομετρικά χαμηλά κινούνται κατά μήκος του αεροχειμάρρου, από τα δυτικά προς την περιοχή, ενισχύονται κατά τη διέλευσή τους πάνω από θερμές θάλασσες, μεταφέροντας έτσι μεγάλες ποσότητες υγρασίας. Συνήθως η υγρασία αυτή έρχεται από τον Ατλαντικό προς την Ιβηρική Χερσόνησο, ενώ άλλες φορές νότιοι–νοτιοδυτικοί άνεμοι μεταφέρουν τις υγρές αέριες μάζες προς την Αδριατική Θάλασσα, το Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος, προκαλώντας επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραπάνω ανάλυση αποτελούν δορυφορική εκτίμηση της NASA που προσφέρει μεν μια έγκαιρη, σχεδόν πραγματικού χρόνου εικόνα της βροχής, αλλά ενδέχεται να περιέχουν σφάλματα. Οι οριστικές εκδόσεις των δεδομένων αυτών προσαρμόζονται και διορθώνονται αργότερα με τη βοήθεια επίγειων μετρήσεων.

Το πρώτο φως της ημέρας για το 2026 στην Ευρώπη είναι γεγονός.

Από την συντακτική και επιστημονική ομάδα του climatebook, ευχές για ένα υγειές, ευτυχισμένο και παραγωγικό 2026.

Στο κέντρο του, όπου η ατμοσφαιρική πίεση στη μέση στάθμη της θάλασσας έχει φτάσει στα 892 hPa, βρίσκεται περίπου 60 χλμ νοτιοανατολικά της Τζαμάικα. Πρόκειται για τη χαμηλότερη τιμή ατμοσφαιρικής πίεσης τυφώνα που επηρεάζει την ξηρά τα τελευταία 90 χρόνια. Ο κυκλώνας κινείται βόρεια – βορειοανατολικά με ταχύτητα 26 χλμ/ώρα ενώ έχει καταγραφεί ταχύτητα ανέμου 295 χλμ/ώρα.

Στις εικόνες που ακολουθούν παρουσιάζονται (1) η ευρύτερη περιοχή, (2) το «μάτι» του κυκλώνα και (3) η πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ.

Εικόνα 1. Η ευρύτερη περιοχή που βρίσκεται ο κυκλώνας Melissa

Εικόνα 2. Tο «μάτι» του κυκλώνα Melissa

Εικόνα 3. H πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει ο κυκλώνας, σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ

Πηγές πληροφοριών και εικόνων: National Hurricane Center, Colorado State University

Στις παρακάτω δορυφορικές εικόνες, που ελήφθησαν από τον δορυφόρο Sentinel-2 του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus το μεσημέρι της Τρίτης 14/10/2025 και επεξεργάστηκαν από το Climatebook, παρουσιάζεται το φθινοπωρινό φύλλωμα σε ορεινούς όγκους της Βόρειας Ελλάδας. Έντονες εναλλαγές χρωμάτων διακρίνονται στο φύλλωμα των δασών, αποτυπώνοντας τη σταδιακή μετάβαση της βλάστησης στην ψυχρότερη εποχή.

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα του ορεινού όγκου του Βαρνούντα στην περιοχή της Φλώρινας από τον δορυφόρο Sentinel-2 το μεσημέρι της Τρίτης 14/10/2025. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Δορυφορική εικόνα του ορεινού όγκου του Καϊμάκτσαλαν από τον δορυφόρο Sentinel-2 το μεσημέρι της Τρίτης 14/10/2025. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Δορυφορική εικόνα από τον Όλυμπο από τον δορυφόρο Sentinel-2 το μεσημέρι της Τρίτης 14/10/2025. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Οι αποχρώσεις καθορίζονται κυρίως από τον τοπικό καιρό, το υψόμετρο και τον προσανατολισμό των πλαγιών.

Δεν ξεχνάμε πως τα βουνά και τα δάση μας είναι πολύτιμα για το περιβάλλον, καθώς το δάσος [1]:

• Διαμορφώνει το κλίμα. Το δάσος επιδρά στη θερμοκρασία του αέρα και του εδάφους.
• Συμβάλλει στον κύκλο του Οξυγόνου. Η καθαρή παραγωγή οξυγόνου είναι σχεδόν δεκαπλάσια από οποιοδήποτε άλλο οικοσύστημα.
• Συμβάλλει στη ροή του διοξειδίου του άνθρακα. Οι παραγωγοί καταναλώνουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα για τη φωτοσύνθεση. Παρόλα αυτά η συγκέντρωσή του αυξάνεται, λόγω της συνεχούς αύξησης της κατανάλωσης υγρών και στερεών καυσίμων.
• Απορρυπαίνει και μειώνει το θόρυβο.
• Συμμετέχει στον κύκλο του νερού (Υδρολογικός κύκλος). Το δάσος αποτρέπει τις πλημμύρες και ταυτόχρονα εμπλουτίζει τον υπόγειο υδροφορέα. Το δασικό έδαφος έχει μεγάλη ταμιευτική ικανότητα, αφού συγκρατεί το νερό κατά την περίοδο των βροχών και το αποδίδει κατά την περίοδο της ανομβρίας διατηρώντας σταθερή την παροχή των πηγών.
• Προστατεύει το έδαφος από τη διάβρωση. Το δάσος ασκεί πολύ μεγάλη επίδραση στην προστασία του εδάφους από τη διάβρωση και συνεπώς από την υποβάθμιση και την ερημοποίηση, συνέπειες που έχουμε γνωρίσει στη χώρα μας
•  Συμβάλλει στη βιοποικιλότητα. Το δάσος εξασφαλίζει κατάλληλες συνθήκες για την προστασία, διατροφή και διατήρηση πολλών ζωικών οργανισμών – πανίδα- και δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη διατήρηση διαφόρων φυτικών ειδών, δηλαδή τη χλωρίδα.
• Προσφέρει εκπαίδευση και αναψυχή. Το δάσος μπορεί να γίνει χώρος-πεδίο εφαρμογής της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Οι μαθητές έρχονται σε επαφή με τη ζωή του δάσους, παρατηρούν, καταγράφουν, αισθάνονται, παίζουν, εξιχνιάζουν, γνωρίζουν, μαθαίνουν. Αυτό μπορεί να τους βοηθήσει να αναπτύξουν υπεύθυνες στάσεις και συμπεριφορές απέναντι στο περιβάλλον.

Πηγές:

[1] Προγράμματα ανοικτών Περιβαλλοντικών τάξεων «ΚΑΛΛΙΣΤΩ», ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Πάνω από 220.000 στρέμματα δασικών και αγροτικών εκτάσεων έχουν καεί την περίοδο 2010–2025 — δηλαδή περίπου το 28% της συνολικής έκτασης του νησιού.

Σύμφωνα με την κλιματική αποτίμηση του Climatebook, η μακροχρόνια τάση αύξησης της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα την περίοδο 1991–2020 ανέρχεται περίπου σε +1.5 °C. Αυξητική τάση είναι όμως είναι εμφανής και σε βάθύτερα στρώματα της θάλασσας: η συνολική τάση εκτιμάται σε +1.2 °C για το επιφανειακό στρώμα (0–200 μ.), σε +0.9 °C για τα μεσαία βάθη (200–800 μ.) και σε +0.2 °C για τα βαθύτερα στρώματα (800–4000 μ.), υποδεικνύοντας μια σταθερή, καθολική άνοδο της θερμοκρασίας σε ολόκληρη τη θαλάσσια στήλη.

Εικόνα 1. Συνολική τάση της θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα σε όλα τα βάθη από το 1991. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: Climatebook.

Περισσότερα για την κλιματική αποτίμηση στην Ελλάδα για το 2024 μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

📌 Τι συνέβη:

• Ο παγετώνας είχε κριθεί ασταθής και οι κάτοικοι απομακρύνθηκαν έγκαιρα.
• Η κατάρρευση σημειώθηκε στις 28 Μαΐου 2025.
• Τεράστιες ποσότητες λάσπης, πετρών και παγετωνικού υλικού κάλυψαν την κοιλάδα, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές.

📌 Τι γνωρίζουμε:

• Η απώλεια μόνιμου παγετού (permafrost) και η επιτάχυνση της τήξης των παγετώνων καθιστούν τις Άλπεις όλο και πιο ευάλωτες σε τέτοια φαινόμενα.
• Η αποσταθεροποίηση αυτή αυξάνει τον κίνδυνο κατολισθήσεων και πλημμυρών σε ορεινές περιοχές.
• Με την συνεχόμενη αύξηση της θερμοκρασίας, οι παγετώνες της Ελβετίας – και όχι μόνο – πιθανόν να εξαφανιστούν μέσα στις επόμενες δεκαετίες.

Η δορυφορική εικόνα που ελήφθη από τον Αμερικανικό δορυφόρο Landsat-8 και επεξεργάστηκε από την επιστημονική ομάδα του climatebook αποτυπώνει την έκταση της καταστροφής. Περισσότερα από 1.600 στρέμματα λάσπης και βράχων σκέπασαν την περιοχή.

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα από τον δορυφόρο Landsat-8 πάνω από την περιοχή της κατάρρευσης του παγετώνα στις 29/05/2025. Πηγή δεδομένων: Landsat-8. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Χάρη στις δορυφορικές εικόνες Sentinel-2 που ανέλυσε η επιστημονική ομάδα του climatebook, μπορούμε να δούμε καθαρά τη διαφορά στην πόλη των Χανίων. Η εικόνα της 19ης Μαΐου δείχνει καθαρές επιφάνειες, ενώ στην εικόνα της 26ης Μαΐου διακρίνεται η εναπόθεση της σκόνης.

Αυτό το φαινόμενο δεν επηρεάζει μόνο την ορατότητα και την ποιότητα του αέρα, αλλά και την καθημερινότητα των κατοίκων.