Στην Ευρώπη, η χιονοκάλυψη εμφανίζεται επίσης περιορισμένη, με το χιόνι να εντοπίζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές, όπως οι Άλπεις, τα Καρπάθια και η Πίνδος, καθώς και σε τμήματα της Σκανδιναβίας και της βορειοδυτικής Ρωσίας. Σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και νότιας Ευρώπης, η απουσία εκτεταμένης χιονοκάλυψης είναι εμφανής για την εποχή.

Παράλληλα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στο Βόρειο Ημισφαίριο, αν και παρουσιάζει εποχική αύξηση κατά τη χειμερινή περίοδο, εξακολουθεί να διαμορφώνεται σε επίπεδα χαμηλότερα από τα κανονικά, σε σύγκριση με τη μέση τιμή της περιόδου 1981–2010. Οι μειωμένες εκτάσεις θαλάσσιου πάγου εντοπίζονται κυρίως στον Αρκτικό Ωκεανό, ενισχύοντας τη συνολική εικόνα ενός θερμότερου από το κανονικό χειμώνα στο βόρειο πλάτος.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στις 17 Φεβρουαρίου 2026. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το χιόνι καλύπτει πλέον εκτεταμένες περιοχές του Καναδά και των βόρειων–κεντρικών Ηνωμένων Πολιτειών.

Μία νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology έρχεται να απαντήσει στο αν τελικά η κλιματική αλλαγή διαταράσσει αυτό το εξελικτικό «κόλπο». Για να το κάνουν αυτό, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 10.000 παρατηρήσεις λαγών, που καταγράφηκαν από 678 αυτόματες κάμερες κατά μήκος της Νορβηγίας, και τα συνέκριναν με στοιχεία για τη διάρκεια της χιονοκάλυψης, τα τελευταία 60 χρόνια.

Χωρίζοντας την περίοδο αυτή σε δύο 30-ετείς υποπεριόδους, και συγκρίνοντας τα δεδομένα μεταξύ τους, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν την αρχική υπόθεση της μελέτης. Συγκεκριμένα, με την διάρκεια χιονοκάλυψης να έχει μειωθεί σημαντικά στο δεύτερο μισό της 60-ετίας, τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρη συσχέτιση μεταξύ χιονιού και απόχρωσης γούνας των λαγών. Έτσι, όσο λιγότερο χιόνι έχει μια περιοχή σε σχέση με το παρελθόν, τόσο περισσότερες ημέρες τον χρόνο η εποχική απόχρωση των λαγών είναι «εκτός μόδας»: λευκοί χωρίς χιόνι ή καφέ πάνω σε λευκό έδαφος. Μάλιστα, σε ορισμένες περιοχές, κυρίως στις παράκτιες ζώνες με ήπιους χειμώνες, η ασυμφωνία αυτή μπορεί να διαρκεί από εβδομάδες ή και μήνες.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο “αισθητικό”. Για έναν λαγό, το καμουφλάζ είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Όταν ξεχωρίζει από το φόντο, γίνεται εύκολος στόχος για θηρευτές, όπως η αλεπού ή ο λύγκας. Αυτό εξάλλου αποδεικνύεται και από προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι τα ζώα με απόχρωση τριχώματος που δεν τους προσφέρει εποχικό καμουφλαζ στο τοπίο έχουν χαμηλότερα ποσοστά επιβίωσης.

Ακόμη πιο ανησυχητικό όμως είναι το γεγονός ότι ο ρυθμός αλλαγής του τριχώματος με την αλλαγή των εποχών δεν φαίνεται να προσαρμόζεται γρήγορα στις νέες κλιματικές συνθήκες. Η μελέτη δείχνει ότι το σημερινό χρονοδιάγραμμα αλλαγής χρώματος ταιριάζει καλύτερα με τα χιονισμένα τοπία της δεκαετίας του 1960 παρά με το σημερινό κλίμα. Με άλλα λόγια, ο ορεινός λαγός ζει σε έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορεί να ακολουθήσει η βιολογία του.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σε ορισμένους πληθυσμούς υπάρχουν λαγοί με γκρι ή καφέ χειμερινό τρίχωμα, που ίσως αποδειχθούν πιο κατάλληλοι για τα μελλοντικά, φτωχά σε χιόνι τοπία. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι η εξέλιξη θα προλάβει τις ταχύτατες αλλαγές του κλίματος.

Η ιστορία του λαγού του βουνού είναι μια μικρή αλλά χαρακτηριστική εικόνα της κλιματικής κρίσης: όταν το περιβάλλον αλλάζει, ακόμη και οι καλύτερα προσαρμοσμένοι οργανισμοί μπορεί ξαφνικά να βρεθούν εκτεθειμένοι. Και αυτό μας θυμίζει ότι η απώλεια του χιονιού δεν επηρεάζει μόνο το τοπίο, αλλά και τα είδη άγριας πανίδας που εξαρτώνται από αυτό.

[1] Stokes, A.W., Hofmeester, T.R., Thorsen, N.H., Odden, J., Linnell, J.D.C., Zimova, M., Pedersen, S., 2025. Mountain Hares Are Adapted to Historical Climates—Coat Colour Mismatch is Greatest in Areas With the Largest Reduction in Snow Cover Duration Over the Last 60 Years. Global Change Biology 31, e70365. https://doi.org/10.1111/gcb.70365

Παράλληλα, εκτεταμένη χιονοκάλυψη παρατηρείται και σε ορεινές περιοχές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως οι Άλπεις, τα Καρπάθια και τα Βαλκάνια. Αντίθετα, εκτός χιονοκάλυψης παραμένουν κυρίως οι νοτιοδυτικές και νότιες περιοχές της ηπείρου, όπως η δυτική Γαλλία, μεγάλο μέρος της Ισπανίας, η Ιταλία και η Ελλάδα.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχής της Ευρώπης στις 5 Ιανουαρίου 2026. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Ωστόσο, ακόμη και εκεί, τα δεδομένα δείχνουν ότι το χιόνι πλέον αποτελεί σπανιότερο φαινόμενο σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με το διάγραμμα, τα τελευταία 13 χρόνια μόνο σε 2 Χριστούγεννα υπήρχε χιόνι στο έδαφος στην πόλη. Αντίθετα, τις προηγούμενες δεκαετίες, τουλάχιστον 3 με 4 φορές ανά δεκαετία καταγράφονταν λευκά Χριστούγεννα στη Φλώρινα.

Παράλληλα, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τη Μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η πόλη της Φλώρινας χάνει σχεδόν 2 ημέρες χιονοκάλυψης ανά έτος για την περίοδο 1991–2020. Την ίδια περίοδο, η μέση θερμοκρασία στην πόλη έχει αυξηθεί συνολικά κατά 2,1°C, ενισχύοντας περαιτέρω τη μείωση των χιονοπτώσεων και της διάρκειας της χιονοκάλυψης.

Η επιστημονική ομάδα του Climatebook αναλύει και καταγράφει την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, με στόχο την καλύτερη κατανόηση και την παρουσίαση της επιστημονικής γνώσης με απλό και εύληπτο τρόπο προς το ευρύ κοινό.

Η ομάδα του Climatebook σας εύχεται Καλά Χριστούγεννα, με υγεία, ευτυχία και περιβαλλοντική συνείδηση.

Προσέχουμε για να έχουμε: η φύση μάς προσφέρει πολλά, ας της ανταποδώσουμε με σεβασμό, αγάπη και φροντίδα.

Λευκά Χριστούγεννα στη Φλώρινα από το 1960 έως το 2025. Τα χιονισμένα δέντρα υποδηλώνουν το ύψος της χιονοκάλυψης: το λιγότερο χιονισμένο δέντρο αντιστοιχεί σε μικρή χιονοκάλυψη, ενώ το πολύ χιονισμένο σε πλήρη χιονοκάλυψη. Η χρωματιστή διακοσμητική γραμμή πίσω από τα δέντρα απεικονίζει την απόκλιση της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας στη Φλώρινα σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου 1991–2020. Δεδομένα από: Copernicus / C3S. Επεξεργασία και οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Σε μία νέα μακροχρόνια μελέτη από τα Βραχώδη Όρη των ΗΠΑ, επιστήμονες ερευνούν τη σχέση μεταξύ άγριων μελισσών και κλιματικών συνθηκών. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες μελέτες για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις μέλισσες επικεντρώνονται σε κοινωνικά είδη, όπως οι βομβίνοι. Όμως η συντριπτική πλειονότητα των μελισσών παγκοσμίως είναι άγριες, και δεν ζουν σε αποικίες, με κάθε θηλυκό άτομο να φροντίζει μόνο του τους απογόνους του.

Εξετάζοντας 13 είδη “μοναχικών” άγριων μελισσών σε αλπικά υψόμετρα έως 3.000 μέτρα για μια περίοδο εννέα ετών, οι ερευνητές θέλησαν να απαντήσουν σε ένα βασικό ερώτημα: επηρεάζει η κλιματική αλλαγή τις μέλισσες; Για να το διερευνήσουν, συνδύασαν ετήσιες μετρήσεις του πληθυσμού μελισσών, τη διάρκεια της ανθοφορίας των αλπικών φυτών, καθώς και δύο βασικές κλιματικές μεταβλητές: τη διάρκεια της χιονοκάλυψης και το άθροισμα των «θερμικών βαθμοημερών» – ένα μέτρο της θερμότητας μέσα στη σεζόν που υπολογίζεται αθροίζοντας τις ημέρες όπου η θερμοκρασία ξεπερνά ένα συγκεκριμένο όριο (στην προκειμένη περίπτωση 8 ºC).

Τα αποτελέσματα της έρευνας δίνουν νέο φως στη σχέση μεταξύ των άγριων μελισσών και του χιονιού. Για την πλειονότητα των ειδών που μελετήθηκαν, τα χρόνια με μεγαλύτερη διάρκεια χιονοκάλυψης συνδέονται με περισσότερες μέλισσες την επόμενη χρονιά. Δηλαδή, το χιόνι φαίνεται να βοηθά άμεσα τις μέλισσες να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν. Μάλιστα, ο ρόλος του χιονιού αποδείχθηκε πιο σημαντικός τόσο από την διάρκεια ανθοφορίας όσο και από την αφθονία των λουλουδιών της προηγούμενης χρονιάς, με καμία από τις δύο παραμέτρους να μην επηρεάζει σημαντικά τους μελλοντικούς πληθυσμούς των μελισσών.

Γιατί όμως το χιόνι είναι τόσο σημαντικό για τις άγριες μέλισσες; Το χιόνι λειτουργεί σαν φυσική κουβέρτα, σταθεροποιώντας τη θερμοκρασία του εδάφους και προστατεύοντας έτσι τις μέλισσες κατά τη χειμερινή διάπαυση – όταν δηλαδή βρίσκονται σε λήθαργο συνήθως κάτω από το έδαφος. Όταν ο χειμώνας είναι μικρότερος και το χιόνι λιώνει νωρίτερα, οι μέλισσες μπορεί να καταναλώσουν περισσότερη ενέργεια, να εκτεθούν σε επικίνδυνες εναλλαγές θερμοκρασίας (π.χ. απότομος παγετός) ή να «ξυπνήσουν» πρόωρα, με αρνητικές συνέπειες για την επιβίωση και τη γονιμότητά τους.

Η μελέτη αυτή, αν και πραγματοποιήθηκε στα Βραχώδη Όρη, αφορά τις άγριες μέλισσες σε πολλά βουνά παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων και των βουνών της Ελλάδας, όπου η ανοιξιάτικη τήξη του χιονιού έρχεται όλο και νωρίτερα. Έτσι, ένας από τους παράγοντες-κλειδί για τη σταθερότητα των πληθυσμών των μελισσών αποδυναμώνεται.

Το μήνυμα είναι σαφές: η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το πότε ανθίζουν τα φυτά, αλλά και τις αόρατες, χειμερινές φάσεις της ζωής των εντόμων, με την απώλεια του χιονιού να ελλοχεύει αλυσιδωτές συνέπειες για τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία των ορεινών οικοσυστημάτων.

[1] Quinlan, G., Kazenel, M.R., Stemkovski, M., Irwin, R.E., 2025. Shorter seasonal snow cover poses a risk to solitary bee populations in a mountainous ecosystem. Proc Biol Sci 292, 20251887. https://doi.org/10.1098/rspb.2025.1887

[2] Alexopoulos, K., Willis, I.C., Pritchard, H.D., Kyros, G., Kotroni, V., Lagouvardos, K., n.d.. Greek mountain snow cover halved in past four decades due to regional warming. [in review]

[3] Masloumidis, I., Dafis, S., Kyros, G., Lagouvardos, K., Kotroni, V., 2025. Snow Cover and Depth Climatology and Trends in Greece. Climate 13, 34. https://doi.org/10.3390/cli13020034

Στην Ευρώπη η χιονοκάλυψη στα μέσα Δεκεμβρίου 2025 παρουσιάζεται κατά πολύ περιορισμένη και εντοπίζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές (Άλπεις, Καρπάθια, Πίνδος κ.α), καθώς και σε περιοχές της Σκανδιναβίας και της Βορειοδυτικής Ρωσίας.

Η έκταση του θαλάσσιου πάγου αν και αυξανόμενη με τον καιρό, παρατηρείται και αυτή περιορισμένη σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1981-2010 (κόκκινη γραμμή) της τάξης του -15% από τα κανονικά.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στις 18 Δεκεμβρίου 2025. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχής της Ευρώπης στις 18 Δεκεμβρίου 2025. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Σύμφωνα με δεδομένα χιονοκάλυψης που παρέχει το Εθνικό Κέντρο Πάγου των Ηνωμένων Πολιτειών (USNIC) και επεξεργάστηκε η ομάδα του climatebook, ήδη από τις πρώτες μέρες του Νοεμβρίου παρατηρήθηκαν οι πρώτες αξιόλογες χιονοπτώσεις στην οροσειρά των Πυρηναίων. Στον χάρτη που ακολουθεί (Εικόνα 1) αποτυπώνεται η χιονοκάλυψη σε ανάλυση 1 χιλιομέτρου στις 16 Νοεμβρίου 2025.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη στην περιοχή των Πυρηναίων στις 16 Νοεμβρίου 2025 από δεδομένα του USNIC.

Η οροσειρά των Πυρηναίων, που εκτείνεται μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας (συμπεριλαμβάνοντας και την Ανδόρρα) φιλοξενεί λιβάδια υψηλών υψομέτρων, δάση και παγετώδεις κοιλάδες παρέχοντας πλούσιο βιότοπο για ενδημικά είδη. Η άφιξη του πρώτου χιονιού στις αρχές Νοεμβρίου αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αποθήκευση νερού στην περιοχή, η οποία έχει πληγεί από σημαντική έλλειψη χιονιού, όπως και οι περισσότερες ορεινές περιοχές της Νότιας Ευρώπης.

Η επόμενη φωτογραφία (Εικόνα 2) από την Ανδόρρα στις 7 Νοεμβρίου, δείχνει το λευκό τοπίο που επικράτησε στην περιοχή των Πυρηναίων το πρώτο μισό του Νοεμβρίου 2025.

Εικόνα 2. Ανδόρρα, 7 Νοεμβρίου 2025, του Άλκη Σαραντόπουλου. 

Πηγές: Copernicus.eu, U.S. National Ice Center

Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στον θαλάσσιο πάγο της Αρκτικής εξακολουθεί να είναι ανησυχητική. Το ετήσιο ελάχιστο καταγράφηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2025, με έκταση μόλις 4.60 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, το δέκατο χαμηλότερο που έχει παρατηρηθεί στα 47 χρόνια δορυφορικών μετρήσεων. Έτσι, μπαίνοντας στον Οκτώβριο 2025, η εποχική αύξηση της παγοκάλυψης ξεκινά από ένα ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο, παραμένοντας κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020.

Το ετήσιο μέγιστο της θαλάσσιας παγοκάλυψης, που σημειώθηκε στις 22 Μαρτίου 2025, κατέγραψε νέο ρεκόρ χαμηλού. Ένα ακόμη σαφές σημάδι της διαρκούς υποχώρησης του αρκτικού θαλάσσιου πάγου.

Εικόνα 1. Χιονοκάλυψη και παγοκάλυψη από δορυφορικά δεδομένα στην περιοχή του Βορείου Ημισφαιρίου στη 1 Οκτωβρίου 2025. Πηγή δεδομένων: NSIDC. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Περιορισμένες ημέρες χιονοκάλυψης παρατηρήθηκαν στην Ευρώπη κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου 2024 – Απριλίου 2025 (μέχρι και τις 25/04). Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις της τάξης του 50-60% κάτω από τα κλιματικές τιμές παρατηρήθηκαν σε περιοχές της Βόρειας Ευρώπης και κυρίως σε χώρες της Βαλτικής και σε περιοχές της Βορειοδυτικής Ρωσίας. Στις ίδιες περιοχές παρατηρήθηκαν υψηλές θερμοκρασίες ρεκόρ τον φετινό χειμώνα καθώς και ασυνήθιστη ξηρασία. Περισσότερες ημέρες χιονοκάλυψης από την μέση τιμή σημειώθηκαν μόνο σε περιοχές της Βόρειας Σκανδιναβίας, της Ιρλανδίας και της Ισλανδίας, καθώς και σε κάποια ορεινά τμήματα στα Δυτικά Βαλκάνια.

Στα Βαλκάνια οι μέρες χιονοκάλυψης ήταν έως και 20-30 ημέρες κάτω από τον μέσο της περιόδου 2005-2024. Λίγο πάνω από την μέση τιμή οι ημέρες χιονοκάλυψης σε ορεινά τμήματα των Δυτικών Βαλκανίων καθώς και στα ορεινά της Βουλγαρίας.

Αρκετά πάνω από τον μέση τιμή οι ημέρες χιονοκάλυψης στα ορεινά του Εύξεινου Πόντου και στην Ανατολικά τμήματα της Τουρκία.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις ημερών χιονοκάλυψης στην Ευρώπη για την περίοδο Σεπτέμβριος 2024 – Απρίλιος 2024 (μέχρι τις 25/04). Πηγή δεδομένων: IMS/NSIDC. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Μέσο ημερήσιο ποσοστό χιονοκάλυψης στην Ευρώπη για την περίοδο Σεπτέμβριος 2024 – Απρίλιος 2024 (μέχρι τις 25/04). Πηγή δεδομένων: IMS/NSIDC. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Δεδομένα από: IMS / NSIDC.