Τα δεδομένα είναι αμείλικτα — Το 𝟮𝟬𝟮𝟰 ήταν το θερμότερο και ένα από τα πιο ξηρά έτη στην Ελλάδα. Όπως φαίνεται στο γράφημα, το 𝟮𝟬𝟮𝟰 βρίσκεται στο κάτω δεξί τεταρτημόριο, υποδηλώνοντας τόσο εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες όσο και σημαντικά μειωμένες βροχοπτώσεις.

🔴 Υψηλές θερμοκρασίες ρεκόρ – Η απόκλιση της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας ξεπέρασε τους 𝟭.𝟴 °𝗖 πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 𝟭𝟵𝟵𝟭-𝟮𝟬𝟮𝟬.

🟤 Έντονες συνθήκες ξηρασίας – Οι βροχοπτώσεις ήταν μειωμένες κατά 𝟴-𝟭𝟬% κάτω από το φυσιολογικό, κατατάσσοντας το 𝟮𝟬𝟮𝟰 στα πιο ξηρά έτη που έχουν καταγραφεί.

📢 Περισσότερα δεδομένα έρχονται σύντομα! Μείνετε συντονισμένοι στο Climatebook καθώς τις αμέσως επόμενες ημέρες αναμένεται να κυκλοφορήσει η “Κλιματική Αποτίμηση στην Ελλάδα για το 𝟮𝟬𝟮𝟰”, όπου θα παρουσιαστούν όλα τα κλιματικά στοιχεία σε υψηλή ανάλυση για το 𝟮𝟬𝟮𝟰.

Εικόνα 1. Κατάταξη απόκλισης θερμοκρασίας και υετού στην Ελλάδα από το 1991 έως το 2024. Πηγή δεδομένων: ERA5-Land • Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Ο Οκτώβριος του 2024 ήταν κατά 1.65°C πάνω από το προβιομηχανικά επίπεδα και ήταν ο 15ος μήνας σε μια περίοδο 16 μηνών κατά την οποία η απόκλιση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας του αέρα ξεπέρασε τους 1.5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα (1850-1900). Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία τους τελευταίους 12 μήνες (Νοέμβριος 2023 – Οκτώβριος 2024) ήταν κατά 0.74°C πάνω από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 και κατά 1.62°C πάνω από την μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900).

Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία για τους πρώτους 10 μήνες του 2024 (Ιανουάριος έως Οκτώβριος) είναι 0.71°C πάνω από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 (η υψηλότερη που έχει καταγραφεί για αυτήν την περίοδο) και 0.16°C υψηλότερη από την ίδια περίοδο το 2023.

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα είναι πλέον σχεδόν βέβαιο ότι το 2024 θα είναι το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί στα χρονικά, καθώς και το πρώτο έτος όπου η απόκλιση της μέσης ετήσιας παγκόσμιας θερμοκρασίας θα ξεπεράσει για πρώτη φορά τους 1.5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα (1850-1900).

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας παγκοσμίως από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 (από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Οκτώβριο του 2024) στα αριστερά. Στα δεξιά αποκλίσεις της μέσης ετήσιας παγκόσμιας θερμοκρασίας από την μέση τιμής της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900) από το 1940 μέχρι και το 2024 (μέχρι και τον Οκτώβριο 2024). Πηγή δεδομένων: ERA-5 / Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων:  Copernicus ERA5 – C3S/ECMWF.

Σύμφωνα με την έκθεση, το έτος 2023 χαρακτηρίστηκε από την υψηλότερη παγκόσμια μέση θερμοκρασία επιφάνειας που έχει καταγραφεί, υπερβαίνοντας το προηγούμενο έτος-ρεκόρ (2016) έως 0,17 °C.

Αποκλίσεις της παγκόσμιας επιφανειακής θερμοκρασίας (°C) σε σχέση με τον μέσο όρο των ετών 1991-2020. Βάσεις δεδομένων: NASA-GISTEMPv4, ECMWF-ERA5, JMA- JRA-55 αντίστοιχα

Το έτος 2023 ξεκίνησε σε φάση La Niña του φαινομένου της Νότιας Ταλάντωσης του Ειρηνικού Ωκεανού (ENSO), φάση που είχε υπερισχύσει κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους των προηγούμενων τριών ετών. Η φάση El Niño ξεκίνησε προοδευτικά τον Απρίλιο του 2023, η οποία έφτασε στο όριο που ήταν απαραίτητο για να χαρακτηριστεί ως ισχυρή μεταξύ του Αυγούστου και Οκτωβρίου του 2023.

Οι συνδυασμένες βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις του El Niño και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των αυξανόμενων επιπέδων των θερμοκηπιακών αερίων που παγιδεύουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα συνέβαλε σε νέα ρεκόρ για πολλές βασικές κλιματικές παραμέτρους που αναφέρονται στην έκθεση. 

Οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις των κυρίων αερίων του θερμοκηπίου της Γης – του διοξειδίου του άνθρακα, του μεθανίου και του υποξειδίου του αζώτου—όλες αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ. Η ετήσια παγκόσμια μέση συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε στα 419,3±0,1 ppm, που είναι κατά 50 % μεγαλύτερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η ετήσια αύξηση από το 2022 έως το 2023 ήταν 2,8 ppm, η τέταρτη υψηλότερη στα αρχεία από τη δεκαετία του 1960.

Συγκεντρώσεις  (εβδομαδιαία στοιχεία με μπλε και τάση με μαύρο χρώμα στον αριστερό άξονα) και ετήσια μεταβολή (κόκκινο, δεξιός άξονας) του (a) CO2 διοξειδίου του άνθρακα (ppm), (b) CH4 μεθανίου (ppb) και (c) N2O υποξείδιο του αζώτου (ppb) που προέρχονται από το Παγκόσμιο Δίκτυο Αναφοράς Αερίων Θερμοκηπίου της NOAA. Για το υποξείδιο του αζώτου τα δεδομένα πριν από το 2000 είναι ανεπαρκή για τον ακριβή υπολογισμό του ρυθμού αύξησης.

Η ετήσια παγκόσμια θερμοκρασία στην ξηρά και στους ωκεανούς ήταν η υψηλότερη στα κλιματικά αρχεία που χρονολογούνται από το 1850, με τους τελευταίους επτά μήνες (από Ιούνιο έως Δεκέμβριο του 2023) να παρουσιάζει ο καθένας ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών.

Δεκάδες χώρες ανέφεραν ετήσια θερμοκρασιακά ρεκόρ ή έφτασαν κοντά σε επίπεδα ρεκόρ, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της ηπειρωτικής Ευρώπης σχεδόν στο σύνολό της (η θερμότερη στα χρονικά), της Ινδίας, και της Ρωσίας (δεύτερη θερμότερη), και του Καναδά (τρίτη θερμότερη). Ισχυροί, παρατεταμένοι, και εκτεταμένοι καύσωνες αναφέρθηκαν σε όλο τον κόσμο.

Πηγή: American Meteorological Society

Στις 19 Ιουνίου 2024 καταγράφηκαν θερμοκρασίες ακόμη και πάνω από τους 51°C στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν και στο Ιράκ. Περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του φετινού προσκυνήματος Χατζ στη Μέκκα στη Σαουδική Αραβία εξαιτίας των πολύ υψηλών θερμοκρασιών.

Στη Βόρεια Αφρική η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 49°C στην Αλγερία καταγράφοντας ρεκόρ θερμοκρασίας για το μήνα Ιούνιο.

Εικόνα 1. Μέγιστες θερμοκρασίες [>32°C] σε μέρους του Βόρειου Ημισφαιρίου στις 19 Ιουνίου 2024.

Η δασική πυρκαγιά του Έβρου τον Αύγουστο του 2023 κατέκαψε συνολικά περισσότερα από 900.000 στρέμματα, αποτελώντας τη μεγαλύτερη πυρκαγιά που έχει ποτέ καταγραφεί σε ευρωπαϊκό έδαφος από το 2000 μέχρι και σήμερα. Η πυρκαγιά προέκυψε από τη συνένωση δύο συμβάντων. Το πρώτο από αυτά εκδηλώθηκε τα ξημερώματα της 19ης Αυγούστου 2023 στην περιοχή της Νίψας, 20 km βορειοανατολικά της Αλεξανδρούπολης, ενώ το δεύτερο εκδηλώθηκε στο δάσος της Δαδιάς το μεσημέρι της 21ης Αυγούστου 2023.

Πιθανολογείται ότι και τα δύο συμβάντα προήλθαν από κεραυνικά πλήγματα κατά τη διάρκεια ξηρών καταιγίδων που επηρέασαν την ευρύτερη περιοχή του Έβρου το βράδυ της 18ης Αυγούστου 2023.

Κατά τη διάρκεια του διημέρου 21–23 Αυγούστου η φωτιά εξαπλώθηκε με εκρηκτικό ρυθμό από τα περίπου 85.000 στρέμματα (21 Αυγούστου) σε επιφάνεια μεγαλύτερη των 650.000 στρεμμάτων (23 Αυγούστου), κατακαίοντας μέσα σε μόλις δύο εικοσιτετράωρα περισσότερα από 550.000 στρέμματα, επιφάνεια που αντιστοιχεί σχεδόν στο 60% της συνολικά καμένης έκτασης. Καθοριστικό ρόλο στην εκρηκτική ανάπτυξη της πυρκαγιάς έπαιξαν οι πολύ ξηρές ατμοσφαιρικές συνθήκες που επέτρεψαν τη σημαντική επιτάχυνση του ρυθμού εξάπλωσης της φωτιάς, ακόμα και κατά τη διάρκεια των νυχτερινών ωρών. Σε αυτή την κατεύθυνση συνεισέφερε επίσης και η παρατεταμένη ξηρασία που επηρέασε την ευρύτερη περιοχή κατά τη διάρκεια των προηγούμενων μηνών, οδηγώντας την περιεχόμενη υγρασία των νεκρών και ζωντανών δασικών καυσίμων σε πολύ έως και εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, διευκολύνοντας έτσι την ραγδαία εξάπλωση της φωτιάς.

Εικόνα 1. Η πορεία της καμένης έκτασης στην μεγάλη φωτιά του Έβρου τον Αύγουστο του 2023. Πηγή δεδομένων: EMS/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Περισσότερα για την κατάσταση του κλίματος στην Ελλάδα για το 2023 στην έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα από την επιστημονική ομάδα του climatebook.gr: https://climatebook.gr/statistics/klimatiki-apotimisi-2023/

Σύμφωνα με την έκθεση τα βασικότερα συμπεράσματα ακολουθούν:

• ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ: Η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη το 2023 ήταν 2.6 βαθμούς πάνω από αυτήν της προβιομηχανικής περιόδου, καταδεικνύοντας ότι στην Ευρώπη το όριο του 1.5 βαθμού που έχει τεθεί από τους διεθνείς οργανισμούς έχει ήδη καταρριφθεί. Τους 11 από τους 12 μήνες του 2023, η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη ήταν υψηλότερη από τις κανονικές τιμές.
• ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΙΣ: Οι βροχοπτώσεις στην Ευρώπη το 2023 ήταν σχετικά αυξημένες κατά περίπου 7% σχετικά με τις κανονικές τιμές.
• ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΕΙΣ: Ο αριθμός των ημερών με χιόνι ήταν συνολικά στην Ευρώπη μικρότερος από τις κανονικές τιμές.
• ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ: Οι παγετώνες στις Άλπεις έχουν χάσει το 10% του όγκου τους τα τελευταία δύο έτη.
• ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑΣ:  Η θερμοκρασία επιφανείας θάλασσας ήταν σε όλες τις ευρωπαϊκές θάλασσες και στη Μεσόγειο πολύ πάνω από τις κανονικές τιμές. Σε αρκετές ευρωπαϊκές θάλασσες, η μέση ετήσια θερμοκρασία θάλασσας ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
• ΘΕΡΜΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ: Η θερμική επιβάρυνση, παράμετρος η οποία λαμβάνει υπόψη της τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ταχύτητα του ανέμου και την ηλιακή ακτινοβολία,  έφθασε σε πολύ υψηλά επίπεδα το 2023,  με ρεκόρ του αριθμού ημερών με ακραία θερμική επιβάρυνση. Ειδικότερα στην Ελλάδα, ο αριθμός των ημερών με ακραία θερμική επιβάρυνση έφτασε τις 40 στην Κεντρική Μακεδονία και στη Θεσσαλία.
• ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ: Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές ήταν πολλές και το 2023, κυρίως στην Ιβηρική, στη Σικελία και στην Ελλάδα. Όπως αναφέρεται και στην έκθεση, στον Έβρο, τον Αύγουστο του 2023, είχαμε την μεγαλύτερη σε έκταση δασική πυρκαγιά που έχει ποτέ καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
• ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ: Οι πλημμύρες ήταν επίσης πολλές, με περίπου 1,6 εκατομμύριο ανθρώπους να επηρεάζονται από πλημμυρικά επεισόδια το 2023.
• ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ: 63 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από θύελλες,  44 από πλημμύρες και 44 από δασικές πυρκαγιές.
• ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ: Η οικονομική ζημιά το 2023 στην Ευρώπη έφτασε τα 13,4 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων το 81% σχετίζεται με τις πλημμύρες.

Στη συνέχεια παρατίθενται ενδεικτικά κάποια γραφήματα από την έκθεση.

Εικόνα 1. Γραφικό που συγκεντρώνει δεδομένα για τους καύσωνες και τις καμένες εκτάσεις για το 2023 στην Ευρώπη. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 2. Γραφικό που συγκεντρώνει δεδομένα για τις πλημμύρες για το 2023 στην Ευρώπη. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 3. Απόκλιση της μέσης θερμοκρασίας του αέρα για το 2023, σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1991–2020. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 4. Ετήσια απόκλιση βροχοπτώσεων (%) στην Ευρώπη για το 2023, σε σχέση με τον μέσο όρο για την περίοδο αναφοράς 1991–2020. Πηγή δεδομένων: ERA5 – C3S/ECMWF.

Εικόνα 5. Αριθμός ημερών με «πολύ ισχυρό θερμικό στρες» (UTCI θερμοκρασία μεταξύ 38 και 46°C) τον Ιούνιο, τον Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο 2023. Πηγή δεδομένων: ERA5-HEAT – C3S/ECMWF.

Εικόνα 6. Κατάταξη της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας το 2023, σε σχέση με την περίοδο 44 ετών από το 1980 έως το 2023. Πηγή δεδομένων: ESA SST CCI Analysis v3.0 – ESACCI/EOCIS/UKMCAS και C3S/ECMWF.

Πηγή: European State of The Climate (ESOTC) 2023 / Copernicus.

Η ένταση του ανέμου ήταν χαμηλότερη από τη μέση τιμή της κλιματικής περιόδου 1991–2020 στο Αιγαίο και στο Ιόνιο.

Όσον αφορά στην καλοκαιρινή περίοδο (Ιούνιος–Ιούλιος–Αύγουστος) η ταχύτητα του ανέμου ήταν κατά μέσο όρο -2.5 με -3 km/h ασθενέστεροι από ότι η κλιματική τιμή, κυρίως λόγω των εξασθενημένων μελτεμιών τον Ιούλιο.

Περισσότερα για την κατάσταση του κλίματος στην Ελλάδα για το 2023 στην έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα από την επιστημονική ομάδα του climatebook.gr: https://climatebook.gr/statistics/klimatiki-apotimisi-2023/

Εικόνα 1. Απόκλιση της μέσης ετήσιας έντασης ανέμου σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Πηγή δεδομένων: C3S/Copernicus. Ανάλυση & Οπτικοποίηση δεδομένων: Climatebook.gr

Πηγή δεδομένων: C3S/Copernicus.

Ο χάρτης παρουσιάζει την απόκλιση των ημερών χιονοκάλυψης στην Ελλάδα το 2023, σε σχέση με τη μέση τιμή των τελευταίων 20 ετών. Οι ημέρες χιονοκάλυψης στην Βόρεια Ελλάδα και την Πίνδο ήταν ~15-20 ημέρες λιγότερες από την κανονική τιμή.

Οι ημέρες χιονοκάλυψης ήταν περισσότερες από τη μέση τιμή στη Στερεά Ελλάδα και σε περιοχές της Κρήτης, λόγω της κακοκαιρίας «Βαρβάρα» τον Φεβρουάριο του 2023.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις των ημερών χιονοκάλυψης ετησίως στην Ελλάδα για το 2023.

Χάρτες ανά μήνα δίνονται στο State of the Climate 2023 του Climatebook, στο σύνδεσμο: https://climatebook.gr/statistics/klimatiki-apotimisi-2023

Δεδομένα από: NSIDC.

Το 2023 ήταν από τα σχετικά ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών. Υπενθυμίζουμε ότι 2000 ήταν το πιο ξηρό έτος και το 2009 το πιο υγρό έτος της τριακονταετίας 1991-2020.Το ύψος βροχής στην Ελλάδα το 2023 ήταν σε αρκετές περιοχές της χώρας χαμηλότερο από εκείνο που είχε καταγραφεί ως μέση τιμή κατά την κλιματική περίοδο 1991-2020.

Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν λιγότερες βροχές σχετικά με την κανονική τιμή ήταν η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη, πολλά τμήματα της ανατολικής χώρας (συμπεριλαμβανομένης και της Αττικής), τα νησιά και η Κρήτη. Σε περιοχές της Κρήτης εντοπίζονται οι μεγαλύτερες αποκλίσεις από τις κανονικές τιμές (έως -40% μείωση των βροχών).

Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν περισσότερες βροχές σχετικά με την κανονική τιμή ήταν κυρίως η Θεσσαλία (με πολύ μεγάλη απόκλιση λόγω των ακραίων βροχοπτώσεων του Σεπτεμβρίου), και μεγάλα τμήματα της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της ετήσιας βροχόπτωσης στην Ελλάδα για το 2023.

Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει την εξέλιξη της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας στη χώρα μας από το 1991 έως και το 2023, όπου διακρίνεται η συνεχής αυξητική τάση των τελευταίων ετών.

Το 2023 ήταν το πιο θερμό έτος στη χώρα μας, με μέση ετήσια τιμή της θερμοκρασίας για το σύνολο της χώρας στους 15.2 °C, η υψηλότερη τιμή από το 1991 και μετά.

Εικόνα 1Μεταβολή της ετήσιας μέσης θερμοκρασίας στην Ελλάδα από το 1991 μέχρι και το 2023.

Δεδομένα από: Copernicus/ERA5-Land.