Για το μεγαλύτερο μέρος αυτού του διαστήματος, οι εκπομπές σε βασικούς τομείς της οικονομίας (ηλεκτρισμός, μεταφορές και παραγωγή υλικών όπως τσιμέντο) έχουν πράγματι μειωθεί. Παράδειγμα αποτελεί ο τομέας των μεταφορών, όπου οι εκπομπές CO₂ υποχώρησαν περίπου 3% τον τελευταίο χρόνο. Αντίθετα, ο κλάδος των χημικών προϊόντων σημείωσε αύξηση στις εκπομπές, κάτι που παρατηρείται και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

Αυτή η εξέλιξη είναι σημαντική διότι η Κίνα ήταν παραδοσιακά εξαρτημένη από τον άνθρακα και υπήρχε ανησυχία ότι η εκτεταμένη χρήση του θα συνέχιζε να αυξάνει τις εκπομπές. Ωστόσο, η τεράστια ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, έχει αρχίσει να αντισταθμίζει την ανάγκη για καύση άνθρακα σε πολλές περιπτώσεις.

Ακόμη και έτσι, η μείωση που καταγράφεται είναι σχετικά μικρή σε απόλυτους όρους — γύρω στο 0,3% για το 2025. Κάποιοι ειδικοί θεωρούν ότι η τάση αυτή έχει και πρακτική σημασία: δείχνει ότι η Κίνα μπορεί να έχει φτάσει στο κορυφαίο επίπεδο εκπομπών της νωρίτερα από τον στόχο του 2030 και ότι οι πολιτικές για καθαρότερη ενέργεια αρχίζουν να αποδίδουν.

Όμως η περίπτωση της Κίνας δείχνει πόσο εύθραυστη είναι αυτή η πρόοδος στην πράξη. Επειδή η χώρα καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας, ακόμη και μικρές μεταβολές — για παράδειγμα στη χρήση άνθρακα, στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή στη βιομηχανική δραστηριότητα — μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες αυξομειώσεις των συνολικών εκπομπών CO₂. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσφατη σταθεροποίηση δεν είναι δεδομένη και μπορεί εύκολα να ανατραπεί, αν δεν συνεχιστεί με συνέπεια η στροφή προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Πηγή: Carbonbrief.org

Τι είχε συμφωνηθεί στο Παρίσι

Η Συμφωνία του Παρισιού έθεσε έναν σαφή και φιλόδοξο κεντρικό στόχο: τον περιορισμό της αύξησης της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας «πολύ κάτω από τους 2°C» σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, με προσπάθεια να μην ξεπεραστεί ο 1,5°C. Για πρώτη φορά, σχεδόν όλα τα κράτη, ανεπτυγμένα και αναπτυσσόμενα, ανέλαβαν ευθύνη δράσης.

Βασικό εργαλείο της συμφωνίας αποτέλεσαν οι Εθνικά Καθορισμένες Συνεισφορές (NDCs): εθνικά σχέδια μείωσης εκπομπών και προσαρμογής, τα οποία κάθε χώρα δεσμεύτηκε να υποβάλλει, να εφαρμόζει και να αναθεωρεί ανά πενταετία με αυξημένη φιλοδοξία. Παράλληλα, προβλέφθηκε οικονομική και τεχνική στήριξη προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ώστε η μετάβαση να είναι δίκαιη και καθολική.

Τι έχει τηρηθεί μέχρι σήμερα

Σε επίπεδο θεσμών και διαδικασιών, η Συμφωνία του Παρισιού έχει σε μεγάλο βαθμό τηρηθεί. Σχεδόν όλα τα κράτη έχουν καταθέσει NDCs, ενώ η έννοια της «κλιματικής ουδετερότητας» έως τα μέσα του αιώνα έχει ενσωματωθεί σε εθνικές στρατηγικές, ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες μεγάλες οικονομίες.

Η δεκαετία που ακολούθησε χαρακτηρίστηκε από σημαντική πρόοδο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με το κόστος της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας να μειώνεται δραστικά. Πολλές χώρες θέσπισαν νόμους για την απανθρακοποίηση, ενώ η κλιματική πολιτική μετακινήθηκε από το περιθώριο στο κέντρο του δημόσιου διαλόγου.

Ωστόσο, η ουσία της συμφωνίας δεν κρίνεται από τις διαδικασίες, αλλά από τις εκπομπές. Και εκεί η εικόνα είναι λιγότερο ενθαρρυντική. Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν έχουν μειωθεί με τον ρυθμό που απαιτείται. Παρά τις διακυμάνσεις, η συνολική τάση παραμένει ασύμβατη με τον στόχο του 1,5°C.

Οι μεγαλύτερες προκλήσεις

Η βασικότερη πρόκληση είναι το χάσμα φιλοδοξίας και εφαρμογής. Ακόμη και αν όλες οι σημερινές δεσμεύσεις υλοποιηθούν πλήρως, ο κόσμος οδηγείται σε σημαντικά υψηλότερη αύξηση θερμοκρασίας από αυτήν που προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού.

Παράλληλα, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει ισχυρή. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι ενεργειακές κρίσεις και τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα συχνά καθυστερούν ή υπονομεύουν τη μετάβαση. Η χρηματοδότηση για το κλίμα, ιδίως προς τις πιο ευάλωτες χώρες, υπολείπεται των δεσμεύσεων, εντείνοντας τις παγκόσμιες ανισότητες.

Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από πολλές προβλέψεις. Ακραία καιρικά φαινόμενα, παρατεταμένοι καύσωνες, πλημμύρες και ξηρασίες δεν αποτελούν πλέον μελλοντικά σενάρια, αλλά παρούσα πραγματικότητα, δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα κοινωνιών και οικονομιών.

Ο ρόλος της Ευρώπης και της Ελλάδας

Σε αυτό το σύνθετο και συχνά αποθαρρυντικό τοπίο, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να διαδραματίζει ρόλο ηγέτιδας δύναμης προς τη σωστή κατεύθυνση. Με τον Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο (θα επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα τέλη Ιανουαρίου 2026) και τη δέσμευση για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, η ΕΕ έχει μετατρέψει τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού σε δεσμευτικό νομικό πλαίσιο. Παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις και τις πολιτικές πιέσεις, η Ευρώπη εξακολουθεί να συνδυάζει τη μείωση εκπομπών με επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, την καινοτομία και την κοινωνική συνοχή, λειτουργώντας συχνά ως σημείο αναφοράς για άλλες περιοχές του κόσμου.

Η Ελλάδα εντάσσεται σε αυτή τη συλλογική ευρωπαϊκή πορεία, με βήματα που τα τελευταία χρόνια έχουν επιταχυνθεί. Η σταδιακή απολιγνιτοποίηση, η σημαντική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ενσωμάτωση της κλιματικής προσαρμογής στον εθνικό σχεδιασμό δείχνουν μια σαφή κατεύθυνση ευθυγράμμισης με τους στόχους του Παρισιού. Την ίδια στιγμή, η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, από τους καύσωνες και τις πυρκαγιές έως τις πλημμύρες, γεγονός που καθιστά την κλιματική πολιτική όχι αφηρημένη διεθνή υποχρέωση, αλλά ζήτημα άμεσης ασφάλειας και ευημερίας.

Υπάρχει ακόμη αισιοδοξία

Παρά τις αδυναμίες και τις καθυστερήσεις, η Συμφωνία του Παρισιού έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί το πλαίσιο της παγκόσμιας συζήτησης. Η κλιματική δράση δεν θεωρείται πλέον «επιλογή», αλλά αναγκαιότητα. Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις, ενώ η κοινωνική πίεση διαμορφώνει νέες πολιτικές και επιχειρηματικές προτεραιότητες.

Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο αισιοδοξίας είναι ότι οι λύσεις είναι πλέον γνωστές και, σε μεγάλο βαθμό, διαθέσιμες. Το ζητούμενο δεν είναι η ανακάλυψη νέων στόχων, αλλά η επιτάχυνση της εφαρμογής, με συνέπεια, συνεργασία και αίσθηση δικαιοσύνης.

Δέκα χρόνια μετά το Παρίσι, το ερώτημα δεν είναι αν η Συμφωνία απέτυχε ή πέτυχε. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα αξιοποιηθεί πλήρως στο δεύτερο μισό της κρίσιμης δεκαετίας που διανύουμε. Το παράθυρο ευκαιρίας στενεύει, αλλά παραμένει ανοιχτό, και αυτό από μόνο του είναι ένας λόγος να μην εγκαταλείπεται η ελπίδα.

Η ατμοσφαιρική διαταραχή που σχηματίστηκε στις 18 Νοεμβρίου πάνω από την Ιταλία δημιούργησε παρατεταμένη ροή από την Κεντρική Μεσόγειο με ασταθείς αέριες μάζες και επίμονες ζώνες σύγκλισης, οδηγώντας σε καταρρακτώδεις βροχές και καταιγίδες, ξαφνικές πλημμύρες, κατολισθήσεις και θυελλώδεις ανέμους στη Δυτική Ελλάδα και την Αλβανία. Το σύστημα προκάλεσε έναν θάνατο στην Αλβανία, εκατοντάδες εκκενώσεις και εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές.

Σύμφωνα με το ClimaMeter, σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, παρόμοιες κακοκαιρίες σήμερα εμφανίζουν:

• έως 10% περισσότερη βροχόπτωση

• έως 10% ισχυρότερους ανέμους

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή –και όχι μόνο η φυσική μεταβλητότητα– είναι βασικός παράγοντας πίσω από τη μεγαλύτερη ένταση των φαινομένων. Η θέρμανση της θάλασσας παρέχει επιπλέον ενέργεια, ενισχύοντας τη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων και των ανέμων, ενώ οι σύγχρονες ατμοσφαιρικές συνθήκες (1987–2023) είναι σαφώς πιο υγρές σε σχέση με τις δεκαετίες 1950–1986. Αυτό συνάδει με τα συμπεράσματα της IPCC για την ενίσχυση των μεσογειακών κυκλώνων λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Πέρα από τους κλιματικούς παράγοντες, η μελέτη επισημαίνει ότι η αστική επέκταση, η έκθεση παράκτιων υποδομών και η ανεπαρκής προετοιμασία για ακραία φαινόμενα έχουν ενισχύσει τις συνέπειες της κακοκαιρίας.

Οι ειδικοί που συμμετέχουν στη μελέτη τονίζουν ότι:

• παρότι η κλιματική αλλαγή δεν «δημιουργεί» τα φαινόμενα, ενισχύει τις επιπτώσεις τους,

• ακόμη και μικρές αυξήσεις στην ένταση της βροχής ή του ανέμου μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές,

• απαιτούνται καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ανθεκτικές υποδομές και αποτελεσματικός σχεδιασμός για την προσαρμογή σε πιο ισχυρές μελλοντικές καταιγίδες.

Ο Σταύρος Ντάφης δήλωσε:

«Η ανάλυσή μας δείχνει ότι υφέσεις όπως αυτή που οδήγησε στα καταστροφικά φαινόμενα στην Ήπειρο εκδηλώνονται πλέον σε ένα θερμότερο και πιο υγρό κλίμα σε σχέση με το παρελθόν. Αν και η κλιματική αλλαγή δεν δημιούργησε τις καταιγίδες, ενίσχυσε ξεκάθαρα τις επιπτώσεις τους. Τα δεδομένα δείχνουν ότι παρόμοια καιρικά μοτίβα σήμερα είναι πιο πιθανό να φέρουν εντονότερες βροχοπτώσεις και ισχυρότερους ανέμους, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών όπως αυτές που είδαμε στη Δυτική Ελλάδα».

Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος δήλωσε επίσης:

«Γεγονότα όπως οι πρόσφατες πλημμύρες αναδεικνύουν πόσο ευάλωτη είναι η Ελλάδα και τα Δυτικά Βαλκάνια σε ταχέως εντεινόμενες μεσογειακές καταιγίδες. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στη βροχόπτωση ή τον άνεμο, της τάξης του 10%, μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές επιπτώσεις όταν συνδυάζονται με κορεσμένα εδάφη, απότομο ανάγλυφο και επεκτεινόμενες αστικές περιοχές. Η κατανόηση αυτών των τάσεων είναι κρίσιμη για τη βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και της προετοιμασίας για φυσικές καταστροφές».

Τέλος, ο κύριος επιστημονικός υπεύθυνος του Climameter, Davide Faranda δήλωσε:

«Αυτή η μεσογειακή διαταραχή δείχνει πως η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή ήδη ενισχύει ακραία καιρικά φαινόμενα στην περιοχή των Βαλκανίων. Για να περιοριστεί η αύξηση των καταστροφικών γεγονότων, η μείωση των εκπομπών παραμένει απαραίτητη προϋπόθεση. Ταυτόχρονα, η προσαρμογή των κοινοτήτων μας με καλύτερο αστικό σχεδιασμό, ανθεκτικές υποδομές και βελτιωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης είναι ζωτικής σημασίας ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις από ισχυρότερες καταιγίδες και εντονότερες βροχοπτώσεις στο μέλλον».

Η έρευνα αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού προγράμματος ClimaMeter και στηρίζεται σε δεδομένα επανάλυσης ERA5 της υπηρεσίας Copernicus.

Πηγή: Climameter

Η Ευρώπη έχει αναδειχθεί παγκόσμια πρωτοπόρος στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Όμως, την ώρα που οι Βρυξέλλες υιοθετούν τον Κανονισμό για το Μεθάνιο και τον νέο στόχο «μηδενικών καθαρών εκπομπών» έως το 2050, η Ελλάδα αποφάσισε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο: γεωτρήσεις για φυσικό αέριο στο Ιόνιο Πέλαγος.

Η κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία με κοινοπραξία που περιλαμβάνει την αμερικανική ExxonMobil (60%), την Energean (30%) και τη HELLENiQ Energy (10%), για την εξερεύνηση του λεγόμενου «Block 2» δυτικά της Κέρκυρας. Πρόκειται για σύμπραξη σε εντελώς αρχικό στάδιο διερεύνησης ύπαρξης αξιόλογων κοιτασμάτων, δηλαδή μια μακροπρόθεσμη επένδυση, κατά πλειοψηφία ξένων συμφερόντων.

Αλλά το ερώτημα παραμένει: μπορεί να θεωρηθεί “ενεργειακή ασφάλεια” μια επένδυση που πηγαίνει αντίθετα με τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς στόχους;

Μια απόφαση σε πλήρη αναντιστοιχία με την κλιματική πραγματικότητα

Η ΕΕ, μέσω του Fit for 55 και του European Green Deal, έχει χαράξει μια ξεκάθαρη πορεία: μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030, σταδιακή κατάργηση του φυσικού αερίου από την ηλεκτροπαραγωγή, και επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, ΑΠΕ και ενεργειακή αποδοτικότητα.
Η απόφαση της Ελλάδας να ξεκινήσει νέες εξορύξεις το 2026 δείχνει μια αναχρονιστική επιμονή σε ένα καύσιμο που ήδη θεωρείται «ενδιάμεση λύση» προς το τέλος του.

Το φυσικό αέριο είναι μεν λιγότερο ρυπογόνο από τον άνθρακα, αλλά το μεθάνιο (CH₄) που διαρρέει σε κάθε στάδιο εξόρυξης και μεταφοράς είναι πολλαπλά πιο ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου. Οι νέες γεωτρήσεις συνεπώς απειλούν να αυξήσουν εκπομπές που η Ευρώπη παλεύει να μηδενίσει. Και ακόμη κι αν η εξόρυξη αποδειχθεί τελικά επιτυχής, αυτό δεν θα συμβεί πριν περάσουν αρκετά χρόνια — πιθανότατα σε μια εποχή όπου η ΕΕ θα έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά στους στόχους της για απανθρακοποίηση και η ζήτηση για φυσικό αέριο θα έχει μειωθεί δραστικά.

Οι σχέσεις με την ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιβάλλει «κυρώσεις» για την επιλογή εξόρυξης, όμως θα παρακολουθεί στενά τη συμμόρφωση με την περιβαλλοντική νομοθεσία — από τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έως τον Κανονισμό για το Μεθάνιο. Εάν η Ελλάδα αποτύχει να ελέγξει διαρροές ή να τηρήσει τα όρια εκπομπών, κινδυνεύει με παραπομπή στο Δικαστήριο της ΕΕ και πρόστιμα.

Πέρα από το νομικό επίπεδο, το πολιτικό μήνυμα είναι ακόμη πιο βαρύ: η Ελλάδα εμφανίζεται ως “αδύναμος κρίκος” στην πράσινη μετάβαση της Ευρώπης, αν προσθέσουμε και το πρόσφατο πολιτικό “αυτογκολ”: η Ελλάδα, με τη μεγαλύτερη ναυτιλία στον κόσμο υπονόμευσε την κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική για την κλιματική ουδετερότητα ζητώντας χαλάρωση των στόχων απανθρακοποίησης της ναυτιλίας υπό την πίεση των ΗΠΑ. 

Η στάση αυτή, σε συνδυασμό με την επιμονή στις εξορύξεις, διαβρώνει την αξιοπιστία της Ελλάδας ως εταίρου που μπορεί να ηγηθεί στην πράσινη μετάβαση της Μεσογείου.

Εν κατακλείδι

Η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι ζωτικής σημασίας, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όμως, η ασφάλεια δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε πηγές που επιδεινώνουν την κρίση που ήδη απειλεί την επιβίωση μας.

Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα δεν είναι να βρει αέριο, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ευημερία χωρίς να καταστρέφει το περιβάλλον — επενδύοντας σε ΑΠΕ, εξοικονόμηση, αποθήκευση και καινοτομία. Η απόφαση για νέες γεωτρήσεις στο Ιόνιο δεν είναι απλώς ενεργειακή επιλογή· είναι πολιτική δήλωση κατεύθυνσης. Και σήμερα, αυτή η κατεύθυνση δείχνει προς τα πίσω.
Αν η Ελλάδα θέλει να ανήκει στην πρωτοπορία της πράσινης Ευρώπης, πρέπει να το αποδείξει όχι με λόγια, αλλά με έργα — και τα γεωτρύπανα δεν είναι τέτοιο έργο.

]]> https://climatebook.gr/anavoli-tou-plaisiou-midenikon-ekpompon-ston-imo-kai-i-elliniki-stasi/ Tue, 21 Oct 2025 15:56:19 +0000 https://climatebook.gr/?p=12892 Σημαντικό αντίκτυπο είχε η στάση της Ελλάδας στην πρόσφατη συνεδρίαση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) στο Λονδίνο, όπου συζητήθηκε το νέο «Πλαίσιο Μηδενικών Εκπομπών» για τη ναυτιλία. Το σχέδιο προέβλεπε ένα ενιαίο διεθνές σύστημα περιορισμού των ρύπων, νέους κανόνες για τα καύσιμα και μηχανισμό οικονομικών κινήτρων.

Η Ελλάδα, παρά τη στήριξή της στους στόχους για μείωση των εκπομπών, επέλεξε να απέχει από την τελική ψηφοφορία, μαζί με άλλες 20 χώρες. Η απόφαση αυτή προκάλεσε συζητήσεις, καθώς η χώρα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο και επηρεάζει άμεσα τη διαμόρφωση πολιτικής στη διεθνή ναυτιλία.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές και φορείς του ναυτιλιακού τομέα, η ελληνική αντιπροσωπεία διατύπωσε σοβαρές επιφυλάξεις για την ταχύτητα εφαρμογής των νέων μέτρων και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα λεγόμενα «μεταβατικά καύσιμα», όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), μετά από πολιτικές πιέσεις των ΗΠΑ. Επιπλέον, θεωρήθηκε πως το σχέδιο επιβάλλει υπερβολικές ποινές σε πλοία που δεν θα συμμορφώνονται άμεσα με τους νέους δείκτες εκπομπών, κάτι που θα μπορούσε να πλήξει την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού στόλου.

Η αναβολή της απόφασης για ένα έτος δίνει στην Ελλάδα περιθώριο διαπραγμάτευσης. Πολλοί στη ναυτιλιακή κοινότητα βλέπουν αυτή την εξέλιξη ως ευκαιρία για ρεαλιστικότερο σχεδιασμό, που θα συνδυάζει περιβαλλοντική ευθύνη με τεχνολογική εφικτότητα. Ωστόσο, κάθε καθυστέρηση επιβραδύνει την πορεία προς την απαλλαγή από τα ορυκτά καύσιμα και διατηρεί τις εκπομπές σε υψηλά επίπεδα.

Το επόμενο δωδεκάμηνο θα είναι καθοριστικό: η Ελλάδα καλείται να διαμορφώσει προτάσεις που θα προστατεύουν το περιβάλλον, χωρίς να υπονομεύουν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της εθνικής οικονομίας, την ελληνική ναυτιλία.