Η κλιματική αλλαγή δεν ευθύνεται άμεσα για το φαινόμενο, αλλά συμβάλλει στην επιδείνωσή του.

Κεντρικός παράγοντας του φαινομένου ήταν ένα εξαιρετικά βαθύ βαρομετρικό χαμηλό* που επηρέασε τη χώρα στα μέσα Φεβρουαρίου. Στην περιοχή του Βορείου Αιγαίου, η ατμοσφαιρική πίεση έπεσε έως τα 982,7 hPa, δηλαδή περίπου 30 hPa χαμηλότερα από το φυσιολογικό. Για κάθε 1 hPa πτώσης της πίεσης, η επιφάνεια της θάλασσας ανυψώνεται κατά περίπου 1 εκατοστό. Μόνο από αυτόν τον μηχανισμό, η στάθμη της θάλασσας στο Βόρειο Αιγαίο ανέβηκε κατά τόπους σχεδόν 30 εκατοστά.

Σημαντικό, αλλά δευτερεύον ρόλο έπαιξε και το φεγγάρι. Το φαινόμενο συνέπεσε με Νέα Σελήνη, δηλαδή με παλιρροϊκή συζυγία (spring tide), όπου οι βαρυτικές δυνάμεις Ήλιου και Σελήνης προστίθενται. Αξίζει να σημειωθεί ότι, αν και το φαινόμενο συνέπεσε με Νέα Σελήνη, δεν συνέπεσε με στιγμή που η Σελήνη βρίσκεται πιο κοντά στη Γη (περίγειο). Σε μια τέτοια σύμπτωση, η παλιρροϊκή συνιστώσα θα μπορούσε να είναι ελαφρώς ισχυρότερη, κατά μερικά επιπλέον εκατοστά. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο όμως, η συμβολή αυτή ήταν περιορισμένη. Αν το φαινόμενο συνέπιπτε με Πανσέληνο αντί για Νέα Σελήνη, το παλιρροϊκό αποτέλεσμα θα ήταν ουσιαστικά το ίδιο.

Και η κλιματική αλλαγή;

Η κλιματική αλλαγή δεν προκάλεσε άμεσα το συγκεκριμένο επεισόδιο υψηλής στάθμης της θάλασσας. Όμως έχει ήδη ανεβάσει τη μέση στάθμη της κατά περίπου +10–15 cm σε σχέση με τις αρχές του 20ού αιώνα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου — αύξηση που οφείλεται σε θερμική διαστολή των ωκεανών και την τήξη παγετώνων. Αυτά τα επιπλέον εκατοστά, όταν προστίθενται σε ένα ακραίο καιρικό γεγονός με χαμηλή πίεση και ισχυρούς ανέμους, αυξάνουν την πιθανότητα και την έκταση της υπερχείλισης.Όσον αφορά την Ελλάδα, στην περίπτωση που το 2100 έχουμε μια υπερθέρμανση 3 °C, εκτιμάται ότι η άνοδος της στάθμης θα κυμανθεί στα 50-70 cm.

Το συμπέρασμα είναι ότι το φαινόμενο στα μέσα Φεβρουαρίου 2026 ήταν συνδυασμός γνωστών φυσικών διεργασιών. Όσο όμως η μέση στάθμη της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει, τέτοια επεισόδια θα γίνονται πιο συχνά, πιο εκτεταμένα και πιο επιζήμια στο μέλλον.

Φωτογραφία εξωφύλλου από Παξούς: Έφη Αλεξοπούλου

* Χάρτης ατμοσφαιρικής πίεσης στις 13 Φεβρουαρίου. Οι μωβ και μπλε αποχρώσεις δείχνουν περιοχές όπου η πίεση ήταν πολύ χαμηλότερη από το συνηθισμένο για την εποχή, με επίκεντρο την Ελλάδα. Όσο πιο έντονο το μωβ χρώμα, τόσο πιο ακραία ιστορικά (1991-2020) η πτώση της πίεσης. Οι κίτρινες και πορτοκαλί αποχρώσεις δείχνουν περιοχές με υψηλότερη από τη μέση πίεση. Το εξαιρετικά βαθύ βαρομετρικό χαμηλό συνέβαλε στην προσωρινή άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στις υπερχειλίσεις σε παράκτιες περιοχές.

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Περισσότερο από το μισό της χώρας διαθέτει κλίμα ιδιαίτερα ευνοϊκό για την καλλιέργεια της ελιάς. Αυτό εξηγεί γιατί το δέντρο αυτό έχει εξαπλωθεί τόσο πολύ στον ελλαδικό χώρο, ακόμη και σε περιοχές που δεν είναι κατάλληλες για άλλες καλλιέργειες.

Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της έρευνας, Δρ. Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος: «η ελιά δεν χρειάζεται απλώς ζέστη για να ευδοκιμήσει. Χρειάζεται και έναν επαρκώς “κρύο” χειμώνα, ώστε να ολοκληρωθούν σωστά τα βιολογικά της στάδια. Όταν οι χαμηλές θερμοκρασίες μειώνονται ή μετατοπίζονται χρονικά, αυτό δεν φαίνεται πάντα άμεσα στο δέντρο, αλλά επηρεάζει την ανθοφορία και τελικά την παραγωγή».

Το μοντέλο που παρουσιάζεται και χαρτογραφεί για πρώτη φορά την κλιματική καταλληλότητα για την ελιά στην Ελλάδα, έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι απλό και κατανοητό και ταυτόχρονα επεκτάσιμο. Σε μελλοντικές εκδόσεις του θα περιληφθούν παράμετροι που θα αφορούν το κλιματικό ρίσκο της καλλιέργειας, βασικούς εχθρούς όπως ο δάκος, η δυνατότητα προσφοράς νερού μέσω άρδευσης κ.α. Επίσης σε επόμενες μελέτες η ερευνητική ομάδα θα παρουσιάσει χάρτες κλιματικής καταλληλότητας βάσει των μελλοντικών σεναριών της κλιματικής αλλαγής.

Όπως φαίνεται στον Χάρτη, μεγάλο μέρος της Ελλάδας βαθμολογείται με 0, υποδεικνύοντας περιοχές κλιματικά ακατάλληλες για την καλλιέργεια ελιάς. Οι ζώνες αυτές εντοπίζονται κυρίως στη βορειοδυτική Ελλάδα, στην κεντρική Πελοπόννησο και σε ορεινές ηπειρωτικές περιοχές, κυρίως λόγω χαμηλών θερμοκρασιών. Αντίθετα, πολλές περιοχές της κεντρικής και νότιας Ελλάδας εμφανίζονται κατάλληλες για ελαιώνες (Score 8 και άνω), ενώ σε άλλες, αν και όχι ιδανικές, η καλλιέργεια μπορεί να αναπτυχθεί (Score 7).

Αυτά τα χαρτογραφικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν μπορούν να βοηθήσουν τους παραγωγούς να πάρουν καλύτερες αποφάσεις: πού αξίζει να επενδύσουν, πού υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να αποτύχει η καλλιέργειας και ποιες περιοχές έχουν καλύτερη προοπτική. Παράλληλα, αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για το σχεδιασμό αγροτικής πολιτικής και στήριξης ενώ μπορούν να αποτελέσουν βάση για δίκαιη τιμολόγηση γεωργικών ασφαλίσεων.

Ωστόσο, υπάρχει και μια προειδοποίηση. Η ελιά είναι ανθεκτικό δέντρο, αλλά όχι άτρωτο. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή και την ποιότητα του ελαιόλαδου. Το στοίχημα των επόμενων δεκαετιών δεν είναι μόνο πού φυτεύουμε ελιές, αλλά πώς προσαρμόζουμε την καλλιέργεια σε ένα κλίμα που αλλάζει.

Πηγή: Agronomy MDPI

Στην Ευρώπη, ο Δεκέμβριος 2025 χαρακτηρίστηκε από εκτεταμένες θετικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις. Οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις καταγράφηκαν στη Φεννοσκανδία, με έμφαση στην κεντρική Νορβηγία και τη Σουηδία, καθώς και στην Ισλανδία, την ευρωπαϊκή Αρκτική (περιοχή Σβάλμπαρντ), την ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τις Άλπεις. Ενώ, τοπικά αρνητικές αποκλίσεις καταγράφηκαν στη βόρεια Νορβηγία και τη βόρεια Φινλανδία. Η πόλη με τη μεγαλύτερη μηνιαία θετική απόκλιση ήταν το Όσλο (+4.2°C) σε σύγκριση με τη μέση τιμή της περιόδου αναφοράς 1991–2020. Αντίθετα, θερμοκρασίες κοντά στη μέση τιμή και λίγο κάτω απο αυτή σημειώθηκαν στην Ιβηρική Χερσόνησο, στη Γαλλία και τη Γερμανία, παρά το ψυχρό επεισόδιο προς το τέλος του μήνα. Η μοναδική μεγάλη πόλη με ελαφρώς αρνητική απόκλιση ήταν η Λισαβόνα (-0.1°C).

Επιπλέον, μερικά σημαντικά στατιστικά για τον Δεκέμβριο 2025 για θερμοκρασία και υετό:

Ευρώπη:

• 1.99°C πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 για τον Δεκέμβριο, με μέση θερμοκρασία 2.68°C.
• Ο 4ος θερμότερος Δεκέμβριος που έχει καταγραφεί από το 1979.
• Βροχοπτώσεις πάνω από τον μέσο όρο στο δυτικό Ηνωμένο Βασίλειο, σε μεγάλο μέρος της Νορβηγίας, στη βόρεια Σουηδία, τη Φινλανδία και τη βορειοδυτική Ρωσία. Αυξημένες βροχοπτώσεις καταγράφηκαν επίσης κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού και της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, των νότιων ακτών της Ισπανίας και της Γαλλίας, της βορειοδυτικής Ιταλίας και της ανατολικής Ελλάδας.
• Αντίθετα, λιγότερες από το κανονικά βροχοπτώσεις παρατηρήθηκαν στην Ισλανδία, τη νότια Ισπανία, τη βόρεια Ιταλία, την κεντρική Γερμανία και τη Σουηδία καθώς και στην Τουρκία.

Εικόνα 1. Χάρτης απόκλισης της μέσης θερμοκρασίας αέρα (2 μέτρα από την επιφάνεια) κατά τον Δεκέμβριο 2025 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Εικόνα 2. Χάρτης ποσοστιαίας απόκλισης συνολικού μηνιαίου υετού κατά τον Δεκέμβριο 2025 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Με γκρι απεικονίζονται οι περιοχές με μέσο μηνιαίο υετό μικρότερο από 3 χιλιοστά. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).

Εικόνα 3. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας του αέρα σε πόλεις στην Ευρωπαϊκή ήπειρο για τον Δεκέμβριο 2025. Πηγή δεδομένων: ERA-5 / Copernicus • C3S. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: Climatebook.

Τι είχε συμφωνηθεί στο Παρίσι

Η Συμφωνία του Παρισιού έθεσε έναν σαφή και φιλόδοξο κεντρικό στόχο: τον περιορισμό της αύξησης της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας «πολύ κάτω από τους 2°C» σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, με προσπάθεια να μην ξεπεραστεί ο 1,5°C. Για πρώτη φορά, σχεδόν όλα τα κράτη, ανεπτυγμένα και αναπτυσσόμενα, ανέλαβαν ευθύνη δράσης.

Βασικό εργαλείο της συμφωνίας αποτέλεσαν οι Εθνικά Καθορισμένες Συνεισφορές (NDCs): εθνικά σχέδια μείωσης εκπομπών και προσαρμογής, τα οποία κάθε χώρα δεσμεύτηκε να υποβάλλει, να εφαρμόζει και να αναθεωρεί ανά πενταετία με αυξημένη φιλοδοξία. Παράλληλα, προβλέφθηκε οικονομική και τεχνική στήριξη προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ώστε η μετάβαση να είναι δίκαιη και καθολική.

Τι έχει τηρηθεί μέχρι σήμερα

Σε επίπεδο θεσμών και διαδικασιών, η Συμφωνία του Παρισιού έχει σε μεγάλο βαθμό τηρηθεί. Σχεδόν όλα τα κράτη έχουν καταθέσει NDCs, ενώ η έννοια της «κλιματικής ουδετερότητας» έως τα μέσα του αιώνα έχει ενσωματωθεί σε εθνικές στρατηγικές, ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες μεγάλες οικονομίες.

Η δεκαετία που ακολούθησε χαρακτηρίστηκε από σημαντική πρόοδο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με το κόστος της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας να μειώνεται δραστικά. Πολλές χώρες θέσπισαν νόμους για την απανθρακοποίηση, ενώ η κλιματική πολιτική μετακινήθηκε από το περιθώριο στο κέντρο του δημόσιου διαλόγου.

Ωστόσο, η ουσία της συμφωνίας δεν κρίνεται από τις διαδικασίες, αλλά από τις εκπομπές. Και εκεί η εικόνα είναι λιγότερο ενθαρρυντική. Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν έχουν μειωθεί με τον ρυθμό που απαιτείται. Παρά τις διακυμάνσεις, η συνολική τάση παραμένει ασύμβατη με τον στόχο του 1,5°C.

Οι μεγαλύτερες προκλήσεις

Η βασικότερη πρόκληση είναι το χάσμα φιλοδοξίας και εφαρμογής. Ακόμη και αν όλες οι σημερινές δεσμεύσεις υλοποιηθούν πλήρως, ο κόσμος οδηγείται σε σημαντικά υψηλότερη αύξηση θερμοκρασίας από αυτήν που προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού.

Παράλληλα, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει ισχυρή. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι ενεργειακές κρίσεις και τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα συχνά καθυστερούν ή υπονομεύουν τη μετάβαση. Η χρηματοδότηση για το κλίμα, ιδίως προς τις πιο ευάλωτες χώρες, υπολείπεται των δεσμεύσεων, εντείνοντας τις παγκόσμιες ανισότητες.

Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από πολλές προβλέψεις. Ακραία καιρικά φαινόμενα, παρατεταμένοι καύσωνες, πλημμύρες και ξηρασίες δεν αποτελούν πλέον μελλοντικά σενάρια, αλλά παρούσα πραγματικότητα, δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα κοινωνιών και οικονομιών.

Ο ρόλος της Ευρώπης και της Ελλάδας

Σε αυτό το σύνθετο και συχνά αποθαρρυντικό τοπίο, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να διαδραματίζει ρόλο ηγέτιδας δύναμης προς τη σωστή κατεύθυνση. Με τον Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο (θα επικυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα τέλη Ιανουαρίου 2026) και τη δέσμευση για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, η ΕΕ έχει μετατρέψει τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού σε δεσμευτικό νομικό πλαίσιο. Παρά τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις και τις πολιτικές πιέσεις, η Ευρώπη εξακολουθεί να συνδυάζει τη μείωση εκπομπών με επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, την καινοτομία και την κοινωνική συνοχή, λειτουργώντας συχνά ως σημείο αναφοράς για άλλες περιοχές του κόσμου.

Η Ελλάδα εντάσσεται σε αυτή τη συλλογική ευρωπαϊκή πορεία, με βήματα που τα τελευταία χρόνια έχουν επιταχυνθεί. Η σταδιακή απολιγνιτοποίηση, η σημαντική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ενσωμάτωση της κλιματικής προσαρμογής στον εθνικό σχεδιασμό δείχνουν μια σαφή κατεύθυνση ευθυγράμμισης με τους στόχους του Παρισιού. Την ίδια στιγμή, η χώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, από τους καύσωνες και τις πυρκαγιές έως τις πλημμύρες, γεγονός που καθιστά την κλιματική πολιτική όχι αφηρημένη διεθνή υποχρέωση, αλλά ζήτημα άμεσης ασφάλειας και ευημερίας.

Υπάρχει ακόμη αισιοδοξία

Παρά τις αδυναμίες και τις καθυστερήσεις, η Συμφωνία του Παρισιού έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί το πλαίσιο της παγκόσμιας συζήτησης. Η κλιματική δράση δεν θεωρείται πλέον «επιλογή», αλλά αναγκαιότητα. Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις, ενώ η κοινωνική πίεση διαμορφώνει νέες πολιτικές και επιχειρηματικές προτεραιότητες.

Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο αισιοδοξίας είναι ότι οι λύσεις είναι πλέον γνωστές και, σε μεγάλο βαθμό, διαθέσιμες. Το ζητούμενο δεν είναι η ανακάλυψη νέων στόχων, αλλά η επιτάχυνση της εφαρμογής, με συνέπεια, συνεργασία και αίσθηση δικαιοσύνης.

Δέκα χρόνια μετά το Παρίσι, το ερώτημα δεν είναι αν η Συμφωνία απέτυχε ή πέτυχε. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα αξιοποιηθεί πλήρως στο δεύτερο μισό της κρίσιμης δεκαετίας που διανύουμε. Το παράθυρο ευκαιρίας στενεύει, αλλά παραμένει ανοιχτό, και αυτό από μόνο του είναι ένας λόγος να μην εγκαταλείπεται η ελπίδα.

Η κλιματική αλλαγή «ξαναγράφει» τον υδρολογικό κύκλο

Η άνοδος της θερμοκρασίας εντείνει τον κύκλο του νερού: εξατμίζει περισσότερο νερό, παρέχει στην ατμόσφαιρα μεγαλύτερες ποσότητες υδρατμών και οδηγεί σε ξαφνικές, πιο έντονες και απρόβλεπτες βροχοπτώσεις. Το αποτέλεσμα δεν είναι περισσότερη συνολική βροχή, αλλά βροχή κατανεμημένη σε σύντομα, ακραία επεισόδια.

Πέρα από το κλίμα, υπάρχουν και σημαντικοί ανθρωπογενείς παράγοντες που ενισχύουν το παράδοξο:

• Άναρχη δόμηση και κάλυψη του εδάφους
• Κακή διαχείριση υδάτων
• Καταστροφή οικοσυστημάτων

Η Ελλάδα το έχει βιώσει έντονα τα τελευταία χρόνια:

Καταστροφικές καταιγίδες και πλημμύρες (π.χ. Θεσσαλία, Ήπειρος, Αττική) την ίδια στιγμή που η αγροτική παραγωγή και πολλά νησιά αντιμετωπίζουν σοβαρή λειψυδρία. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νερού συνολικά, αλλά η κακή χρονική και χωρική κατανομή του.

Το «παράδοξο» της ταυτόχρονης πλημμύρας και λειψυδρίας δεν είναι παράδοξο. Είναι μια φυσική συνέπεια της κλιματικής κρίσης σε συνδυασμό με τις δικές μας επιλογές στη χρήση της γης και του νερού. Για να το αντιμετωπίσουμε χρειάζεται να μιμηθούμε τη φύση: να δώσουμε στο νερό χώρο να κινηθεί, να αποθηκευτεί και να διεισδύσει, αντί να προσπαθούμε να το διώξουμε γρήγορα όταν πέφτει και να το ψάχνουμε απεγνωσμένα όταν λείπει.

Υπάρχει λύση στο παράδοξο;

Υπάρχει λύση στο παράδοξο, αρκεί να επαναφέρουμε μια πιο υγιή σχέση με τον υδρολογικό κύκλο μέσα από τρεις συμπληρωματικές παρεμβάσεις. Πρώτον, με την επαναφορά της φυσικής υδρολογίας, δηλαδή την αποκατάσταση ρεμάτων, υγροτόπων και δασικών εκτάσεων, ώστε το έδαφος να ξαναλειτουργεί ως «σφουγγάρι» που συγκρατεί το νερό αντί να το αφήνει να χάνεται γρήγορα προς τη θάλασσα. Δεύτερον, με σύγχρονες υποδομές διαχείρισης νερού, όπως ταμιευτήρες πολλαπλού σκοπού, έργα τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδροφορέων, ανθεκτικά αποχετευτικά συστήματα και δίκτυα ύδρευσης με ελάχιστες διαρροές, που αξιοποιούν αποτελεσματικά τόσο τις έντονες βροχοπτώσεις όσο και τα διαθέσιμα αποθέματα. Και τρίτον, με την έξυπνη χρήση και ανακύκλωση νερού, εφαρμόζοντας τεχνολογίες εξοικονόμησης στην άρδευση, ανακυκλώνοντας το νερό για αστικές και γεωργικές ανάγκες.

Εν ολίγοις, η ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας είναι η μόνη πραγματική λύση, γιατί η κλιματική αλλαγή όχι μόνο δεν πρόκειται να σταματήσει, αλλά θα ενταθεί όσο συνεχίζουμε το business as usual. Μόνο αν προσαρμόσουμε τις υποδομές, τις πόλεις και τον τρόπο διαχείρισης του νερού στις νέες συνθήκες θα μπορέσουμε να μειώσουμε τον κίνδυνο πλημμυρών και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τη λειψυδρία.

Για περισσότερες πληροφορίες, συμβουλευτείτε τις επιστημονικές εργασίες:

• https://www.mdpi.com/2225-1154/11/3/49
• https://doi.org/10.1016/j.cacint.2024.100169
• https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter11.pdf