Ο χάρτης της μέσης πρώτης μέρας παγετού (1985–2023) δείχνει ότι η πρώτη ημέρα με παγετό εκδηλώνεται από τις αρχές Σεπτεμβρίου στη βόρεια Σκανδιναβία έως τα τέλη Δεκεμβρίου στις μεσογειακές περιοχές, ενώ σε ορισμένες παράκτιες περιοχές της Μεσογείου δεν καταγράφεται καθόλου παγετός μέσα στο έτος.

Σύμφωνα με ανάλυση της επιστημονικής ομάδας του Climatebook, βασισμένη σε δεδομένα επανάλυσης CERRA (Copernicus), οι πρώτες ημέρες με παγετό έχουν μετατοπιστεί έως και 20 ημέρες αργότερα τα τελευταία 18 χρόνια σε πολλές περιοχές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές, όπως η Γαλλία και τμήματα της Δυτικής Ευρώπης, παρατηρούνται ελαφρώς πρωιμότερες παγωνιές, δείχνοντας ότι η μεταβολή δεν είναι ενιαία σε όλη την ήπειρο.

Η χρονοσειρά της μέσης ευρωπαϊκής τιμής δείχνει ότι η πρώτη μέρα παγετού σήμερα εμφανίζεται περίπου 10 ημέρες αργότερα σε σχέση με τα μέσα της δεκαετίας του 1980, μια σαφής ένδειξη ότι η φθινοπωρινή περίοδος θερμαίνεται και η διάρκεια της ψυχρής περιόδου μειώνεται.

Εικόνα 1. Μέση πρώτη μέρα παγετού για το έτος στην Ευρώπη κατά την χρονική περίοδο 1985-2023. Πηγή δεδομένων: CERRA / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Μεταβολή της πρώτης μέρας παγετού για το έτος στην Ευρώπη κατά την χρονική περίοδο 2005-2023 σε σχέση με την χρονική περίοδο 1985-2004. Πηγή δεδομένων: CERRA / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Μεση πρώτη μέρα παγετού για το έτος για όλη την Ευρώπη κατά την χρονική περίοδο 1985-2023. Πηγή δεδομένων: CERRA / Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων: CERRA – Copernicus (1985–2023).
Ανάλυση & Οπτικοποίηση: Climatebook.

Στο παρακάτω γράφημα που αποτελείται από χριστουγεννιάτικα λαμπάκια, η επιστημονική ομάδα του climatebook αναδεικνύει τις αποκλίσεις της μέσης θερμοκρασίας παγκοσμίως (σε μια πιο γιορτινή έκδοση), σε σχέση με τη μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου 1850-1900.

Το 2024 παρόλο που δεν έχει τελειώσει ακόμα η απόκλιση της μέσης παγκόσμις θερμοκρασίας αναμένεται να είναι περίπου +1.6°C πάνω από το μέσο όρο της προβιομηχανικής περιόδου. Καταγράφοντας έτσι το θερμότερο έτος στα χρονικά των καταγραφών παγκοσμίως (καταρρίπτοντας το αμέσως προηγούμενο του 2023), ξεπερνώντας για πρώτη φορά τον στόχο των +1.5°C από την συμφωνία του Παρισιού.

Νέες υπηρεσίες και εργαλεία αναμένονται το 2025 από το climatebook, με σκοπό την ανάδειξη της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεων αυτής παγκοσμίως, αλλά κυρίως στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα στην Ελλάδα. Τέλος, μέσα στο πρώτο δίμηνο του 2025, αναμένεται να κυκλοφορήσει το νέο State of the Climate για την Ελλάδα από την επιστημονική ομάδα του climatebook.gr για το 2024.

Η θερμοκρασία έπεσε ακόμη και κάτω από τους 5°C σε περιοχές της Γαλλίας, της Γερμανίας και των Δυτικών Βαλκανίων (βλ. Εικόνα 1).

Εικόνα 1. Θερμοκρασία σε μέρος της Ευρώπης το πρωί της 14 Σεπτεμβρίου 2024.

Οι χιονοπτώσεις πλήττουν κυρίως τις Ανατολικές Άλπεις όπου το φρέσκο χιόνι στα μεγάλα υψόμετρα έχει ξεπεράσει και το 1 μέτρο.

Εικόνα 2. Πρόβλεψη φρέσκου χιονιού στην περιοχή των Άλπεων μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου 2024. Πηγή δεδομένων: ICON/EU. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Το φρέσκο χιόνι στο Obertauern της Αυστρίας στα 1.800μ έχει ξεπεράσει το μισό μέτρο. Πηγή εικόνας: X/@winfriedveil.

Στις 10 Αυγούστου 2024 σημειώθηκε νέο ρεκόρ θερμοκρασίας της θάλασσας για τη Μεσόγειο με τη μέση θερμοκρασία της θάλασσας να φτάνει τους 28.15°C. Από τις 10/08 μέχρι και τις 16/08 το ρεκόρ θερμοκρασίας της θάλασσας για τη Μεσόγειο καταρρίφθηκε άλλες 4 φορές, με το νέο ρεκόρ να σημειώνεται στις 15 Αυγούστου 2024 με μέση τιμή της θερμοκρασίας της θάλασσας στους 28.52°C. Η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας για τη Μεσόγειο στις 16 Αυγούστου 2024 κυμαίνεται κατά 2.5°C πάνω από τη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.

Εικόνα 1. Μέση ημερήσια θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στη Μεσόγειο από το 1982 μέχρι και το 2024 ανά δεκαετία. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Οι υψηλότερες τιμές εντοπίζονται στις κεντρικές και ανατολικές περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου. Η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας σε αυτές τις περιοχές κυμαίνεται από 29°C – 31°C, ενώ οι αποκλίσεις από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα ξεπερνούν τοπικά τους 5°C στην Αδριατική θάλασσα και τους 2-4°C στα νοτιοανατολικά. Επιπλέον, υψηλές τιμές της θερμοκρασίας της θάλασσας παρατηρούνται και στο Ιόνιο πέλαγος με την θερμοκρασία να φτάνει τοπικά και τους 29°C.

Οι μόνες περιοχές που καταγράφουν θερμοκρασίες κοντά στα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα είναι το Αιγαίο, όπου η ευεργετική επίδραση του μελτεμιού διατηρεί τις θερμοκρασίες γύρω τους 25 °C, και το δυτικό κομμάτι της Μεσογείου (πχ. κόλπος του Λέοντα, Βαλεαρίδες νήσοι), επίσης λόγω της επίδρασης των τοπικών ισχυρών βόρειων ανέμων.

Εικόνα 2. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας από δορυφορικές μετρήσεις στις 16/08/2024. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Τα δορυφορικά δεδομένα αποτελούσαν και αποτελούν (ακόμη περισσότερο τα τελευταία χρόνια) μια καινοτομία και ένα πολύ ισχυρό εργαλείο στα χέρια των επιστημόνων, όπου μέσα από την ανάλυσή τους, ενισχύουν την γνώση για την λήψη αποφάσεων αλλά και για την εξαγωγή συμπερασμάτων για θέματα της πολιτικής προστασίας και όχι μόνο.

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα της καμένης έκτασης από την πρόσφατη πυρκαγιά στό Αμάρι Ρεθύμνου από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2 στις 09/08/2024. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2. Ανάλυση & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Στην Ευρώπη μεγάλες θετικές αποκλίσεις σημειώθηκαν στην Ανατολική και Νότια Ευρώπη και κυρίως στα Βαλκάνια, όπου καταρρίφθηκαν πολλά ρεκόρ θερμοκρασίας από το έντονο και παρατεταμένο κύμα καύσωνα που έπληξε την περιοχή στα μέσα Ιουλίου (βλ. Εικόνα 1). Η θερμοκρασία στα Βαλκάνια τον Ιούλιο του 2024 ήταν έως και 3-4°C πάνω από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020, καταγράφοντας έτσι σε πολλές χώρες των Βαλκανίων (συμπεριλαμβανομένου και της Ελλάδας) και της Ανατολικής Ευρώπης τον θερμότερο Ιούλιο από τις αρχές των καταγραφών (βλ. Εικόνα 2). Οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις σημειώνονται στην περιοχή της Ουκρανίας.

Στην Ελλάδα ο Ιούλιος του 2024 ήταν ο θερμότερος από τις αρχές των καταγραφών (λίγο πιο θερμός από τον Ιούλιο του 2012 και του 2023). Οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις της τάξης των 2-3°C σημειώθηκαν κυρίως στη Βόρεια και Δυτική Ελλάδα, μικρότερες θετικές αποκλίσεις καταγράφηκαν στην περιοχή του Αιγαίου και στην Κρήτη με την παράλληλη επικράτηση του μελτεμιού.

Περισσότερα για την κλιματική αποτίμηση του Ιουλίου 2024 σε επόμενη ανακοίνωση του climatebook.gr.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της μέσης θερμοκρασίας του αέρα στην Ευρώπη για τον Ιούλιο του 2024 από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Πηγή δεδομένων: Copernicus/C3S. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Κατάταξη της μέσης θερμοκρασίας του αέρα στην Ευρώπη για τον Ιούλιο του 2024 από το 1979 μέχρι και το 2024. Πηγή δεδομένων: Copernicus/C3S. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων: Copernicus/C3S.

Η φωτιά κατάφερε να σβήσει μετά από ισχυρή νεροποντή, έπειτα από 7 συνεχόμενες ημέρες, καίγοντας κυρίως πλαγιές του βουνού με χαμηλή βλάστηση αλπικών και υποαλπικών λιβαδικών εκτάσεων.

Η επιστημονική ομάδα του climatebook συνέλεξε τα πιο πρόσφατα δορυφορικά δεδομένα και προχώρησε σε μια πρώτη εκτίμηση των εκτάσεων που επηρεάστηκαν στην πυρκαγιά του Φαλακρού. Έτσι, σύμφωνα με δεδομένα από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2, η δασική πυρκαγιά στο Φαλακρό όρος επηρέασε περίπου 13.000 στρέμματα.

Εικόνα 1. Δορυφορική εικόνα της καμένης έκτασης από την πρόσφατη πυρκαγιά στην περιοχή του όρους Φαλακρού στην Δράμα από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2 στις 28/07/2024. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2. Ανάλυση & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Στους παρακάτω χάρτες παρουσιάζεται η απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa (σε ύψος περίπου 1.500 μ πάνω από τη μέση στάθμη της θάλασσας, ύψος στο οποίο μελετούμε την πορεία των αερίων μαζών) από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.

Παρατηρείται, πως στην περιοχή της Δυτικής Ευρώπης τις επόμενες ημέρες θα κυριαρχήσουν οι υψηλές τιμές θερμοκρασίες με επίκεντρο την Γαλλία και την Ισπανία. Aυτή η θερμη εισβολή θα έχει σαν αποτέλεσμα η θερμοκρασία στο Παρίσι να είναι 6-8°C υψηλότερη από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Πτώση της θερμοκρασίας στη Δυτική Ευρώπη αναμένεται μετά την Πέμπτη 1 Αυγούστου.

Εικόνα 1. Απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 σε μέρος του Βορείου Ημισφαιρίου για τις 30 Ιουλίου 2024.

Εικόνα 2. Απόκλιση της θερμοκρασίας στην στάθμη των 850 hPa από την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην Ευρώπη για τις 30 Ιουλίου 2024.

Πιο συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε το climatebook, από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπολογίστηκε ~9.8 km². Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35–40% μικρότερη.

Εικόνα 1. Δορυφορική 3D απεικόνιση της τεχνητής λίμνης Πηνειού στην Ηλεία στις 22 Ιουλίου 2023 από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Δορυφορική 3D απεικόνιση της τεχνητής λίμνης Πηνειού στην Ηλεία στις 21 Ιουλίου 2024 από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Ανάλυση & οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Πηνειού για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως μία από τις 2 μικρότερες από το 2000 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Αντίστοιχες χρονιές ξηρασίας στην περιοχή ήταν το 2008 και το 2002.

Εικόνα 3. Δορυφορική εικόνα της τεχνητής λίμνης Πηνειού στην Ηλεία στις 22/07/2023 με σημειωμένες τις εκτάσεις της τεχνητής λίμνης για το 2023 και 2024. Πηγή δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγές δεδομένων: Sentinel-2/Copernicus, Landsat-8/USGS.

Στις κεντρικές και ανατολικές περιοχές της λεκάνης η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας κυμαίνεται απο 29°C – 31°C, ενώ οι αποκλίσεις από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα ξεπερνούν τοπικά τους 6°C στην Αδριατική θάλασσα και τους 2-4°C στα νοτιοανατολικά. Σχετικά μικρότερες αλλά επίσης ακραίες τιμές απόκλισης της θερμοκρασίας της θάλασσας καταγράφουν οι δορυφόροι και στη περιοχή του Ιονίου Πελάγους αλλά και στη Τυρρηνική θάλασσα (έως 4°C), με τη θερμοκρασία να κυμαίνεται απο 27-29°C.

Οι μόνες περιοχές που καταγράφουν θερμοκρασίες κοντά στα φυσιολογικά για την εποχή επίπεδα είναι το Αιγαίο, όπου η ευεργετική επίδραση του μελτεμιού διατηρεί τις θερμοκρασίες γύρω τους 24 °C, και το δυτικό κομμάτι της Μεσογείου (πχ. κόλπος των Λεόντων, Βαλεαρίδες νήσοι), όπου παρατηρούνται και αρνητικές αποκλίσεις θερμοκρασίας (περίπου -1°C), επίσης λόγω της επίδρασης των τοπικών ισχυρών βόρειων ανέμων.

Εικόνα 1. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας από δορυφορικές μετρήσεις στις 15/07/2024. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας από δορυφορικές μετρήσεις στις 15/07/2024. Με τις άσπρες κουκίδες οι περιοχές με καύσωνα της θάλλασας, οι μεγαλύτερες κουκίδες αντιστοιχούν στην κατηγόρια 2 & 3. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus.