Στο κέντρο του, όπου η ατμοσφαιρική πίεση στη μέση στάθμη της θάλασσας έχει φτάσει στα 892 hPa, βρίσκεται περίπου 60 χλμ νοτιοανατολικά της Τζαμάικα. Πρόκειται για τη χαμηλότερη τιμή ατμοσφαιρικής πίεσης τυφώνα που επηρεάζει την ξηρά τα τελευταία 90 χρόνια. Ο κυκλώνας κινείται βόρεια – βορειοανατολικά με ταχύτητα 26 χλμ/ώρα ενώ έχει καταγραφεί ταχύτητα ανέμου 295 χλμ/ώρα.

Στις εικόνες που ακολουθούν παρουσιάζονται (1) η ευρύτερη περιοχή, (2) το «μάτι» του κυκλώνα και (3) η πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ.

Εικόνα 1. Η ευρύτερη περιοχή που βρίσκεται ο κυκλώνας Melissa

Εικόνα 2. Tο «μάτι» του κυκλώνα Melissa

Εικόνα 3. H πορεία που αναμένεται να ακολουθήσει ο κυκλώνας, σύμφωνα με τις προγνώσεις της ΝΟΑΑ

Πηγές πληροφοριών και εικόνων: National Hurricane Center, Colorado State University

Το φαινόμενο αυτό καταδεικνύει με σαφήνεια πώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα στην ξηρά μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και τα θαλάσσια οικοσυστήματα, ενισχύοντας περαιτέρω τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Η Βαλτική Θάλασσα, λόγω του μικρού της βάθους και της περιορισμένης κυκλοφορίας νερού, είναι εξαιρετικά ευάλωτη στη θέρμανση.

Σε τόσο βόρεια γεωγραφικά πλάτη, ακόμη και μικρές αυξήσεις της θερμοκρασίας μπορούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή. Είδη που έχουν προσαρμοστεί σε ψυχρές συνθήκες κινδυνεύουν από θερμικό στρες, μειωμένη οξυγόνωση και αλλαγές στη διαθεσιμότητα τροφής, ενώ παράλληλα αυξάνεται η πιθανότητα εξάπλωσης τοξικών φυκιών και παράξενων ειδών.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε μέρος του βόρειου Ημισφαιρίου στις 22/07/2025. Δεδομένα από: coralreefwatch.noaa.gov. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: climatebook.gr.

Credits: National Oceanic and Atmospheric Administration

Σύμφωνα με την έκθεση, το έτος 2023 χαρακτηρίστηκε από την υψηλότερη παγκόσμια μέση θερμοκρασία επιφάνειας που έχει καταγραφεί, υπερβαίνοντας το προηγούμενο έτος-ρεκόρ (2016) έως 0,17 °C.

Αποκλίσεις της παγκόσμιας επιφανειακής θερμοκρασίας (°C) σε σχέση με τον μέσο όρο των ετών 1991-2020. Βάσεις δεδομένων: NASA-GISTEMPv4, ECMWF-ERA5, JMA- JRA-55 αντίστοιχα

Το έτος 2023 ξεκίνησε σε φάση La Niña του φαινομένου της Νότιας Ταλάντωσης του Ειρηνικού Ωκεανού (ENSO), φάση που είχε υπερισχύσει κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους των προηγούμενων τριών ετών. Η φάση El Niño ξεκίνησε προοδευτικά τον Απρίλιο του 2023, η οποία έφτασε στο όριο που ήταν απαραίτητο για να χαρακτηριστεί ως ισχυρή μεταξύ του Αυγούστου και Οκτωβρίου του 2023.

Οι συνδυασμένες βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις του El Niño και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των αυξανόμενων επιπέδων των θερμοκηπιακών αερίων που παγιδεύουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα συνέβαλε σε νέα ρεκόρ για πολλές βασικές κλιματικές παραμέτρους που αναφέρονται στην έκθεση. 

Οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις των κυρίων αερίων του θερμοκηπίου της Γης – του διοξειδίου του άνθρακα, του μεθανίου και του υποξειδίου του αζώτου—όλες αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ. Η ετήσια παγκόσμια μέση συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε στα 419,3±0,1 ppm, που είναι κατά 50 % μεγαλύτερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η ετήσια αύξηση από το 2022 έως το 2023 ήταν 2,8 ppm, η τέταρτη υψηλότερη στα αρχεία από τη δεκαετία του 1960.

Συγκεντρώσεις  (εβδομαδιαία στοιχεία με μπλε και τάση με μαύρο χρώμα στον αριστερό άξονα) και ετήσια μεταβολή (κόκκινο, δεξιός άξονας) του (a) CO2 διοξειδίου του άνθρακα (ppm), (b) CH4 μεθανίου (ppb) και (c) N2O υποξείδιο του αζώτου (ppb) που προέρχονται από το Παγκόσμιο Δίκτυο Αναφοράς Αερίων Θερμοκηπίου της NOAA. Για το υποξείδιο του αζώτου τα δεδομένα πριν από το 2000 είναι ανεπαρκή για τον ακριβή υπολογισμό του ρυθμού αύξησης.

Η ετήσια παγκόσμια θερμοκρασία στην ξηρά και στους ωκεανούς ήταν η υψηλότερη στα κλιματικά αρχεία που χρονολογούνται από το 1850, με τους τελευταίους επτά μήνες (από Ιούνιο έως Δεκέμβριο του 2023) να παρουσιάζει ο καθένας ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών.

Δεκάδες χώρες ανέφεραν ετήσια θερμοκρασιακά ρεκόρ ή έφτασαν κοντά σε επίπεδα ρεκόρ, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της ηπειρωτικής Ευρώπης σχεδόν στο σύνολό της (η θερμότερη στα χρονικά), της Ινδίας, και της Ρωσίας (δεύτερη θερμότερη), και του Καναδά (τρίτη θερμότερη). Ισχυροί, παρατεταμένοι, και εκτεταμένοι καύσωνες αναφέρθηκαν σε όλο τον κόσμο.

Πηγή: American Meteorological Society

Οι προβλέψεις της NOAA για την εποχή των τυφώνων του Ατλαντικού του 2024, η οποία διαρκεί από την 1η Ιουνίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2024, δείχνουν 85 % πιθανότητες για μια εποχή τυφώνων με δραστηριότητα πάνω από το κανονικό, 10 % για δραστηριότητα σχεδόν στα κανονικά επίπεδα και 5 % πιθανότητες για δραστηριότητα κάτω από το κανονικό.

Οπτικοποίηση που δείχνει σxηματικά τις πιθανότητες για την εποχή των τυφώνων και τον αριθμό των τροπικών καταιγίδων και τυφώνων με ονομασία που προβλέπονται για το 2024. Πηγή: NOAA (2024 ΝΟΑΑ Atlantic Hurricane Season Outlook)

Οι προβλέψεις επίσης για την φετινή εποχή τυφώνων Ατλαντικού, αναφέρουν για μια σειρά από 17 έως 25 συνολικά τροπικές καταιγίδες με ονομασία (με ανέμους ταχύτητας πάνω από 63 km/h). Από αυτές, 8 έως 13 αναμένονται να αναβαθμιστούν σε τυφώνες (με ταχύτητα ανέμων πάνω από 120 km/h), συμπεριλαμβανομένων 4 έως 7 ισχυρών τυφώνων (κατηγορίας 3, 4 ή 5, με ταχύτητα πάνω από 180 km/h). Για αυτά τα εύρη τιμών υπάρχει στατιστική βεβαιότητα 70%.

Η επερχόμενη περίοδος των τυφώνων στον Ατλαντικό αναμένεται να έχει δραστηριότητα τυφώνων πάνω από το κανονικό λόγω μιας σειράς παραγόντων, όπως υψηλές θερμοκρασίες κοντά στα ρεκόρ στον Ατλαντικό Ωκεανό, ανάπτυξη των συνθηκών La Nina στον Ειρηνικό, μειωμένοι αληγείς άνεμοι στον Ατλαντικό και μικρότερη διάτμηση ανέμου, οι οποίοι τείνουν να ευνοούν το σχηματισμό τροπικών καταιγίδων.

Η αλφαβητική λίστα ονοματοδοσίας των τροπικών κυκλώνων στον Ατλαντικό το 2024, όπως επιλέχθηκαν από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό. Η περίοδος των τυφώνων του Ατλαντικού είναι εκτείνεται από την 1η Ιουνίου έως τις 30 Νοεμβρίου. (Πηγή: NOAA)

Καθώς ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια El Niño που έχουν παρατηρηθεί ποτέ πλησιάζει στο τέλος του, οι επιστήμονες προβλέπουν μια γρήγορη μετάβαση στις συνθήκες La Niña, ευνοώντας την κυκλωνική  δραστηριότητα στον Ατλαντικό, επειδή λόγω του φαινομένου La Niña υπάρχει η τάση μείωσης της διάτμησης του ανέμου στις τροπικές περιοχές. Ταυτόχρονα, το μεγάλο θερμικό περιεχόμενο στον τροπικό Ατλαντικό Ωκεανό και την Καραϊβική Θάλασσα δημιουργεί περισσότερη ενέργεια για να τροφοδοτηθεί η ανάπτυξη τροπικών καταιγίδων.

Η εποχή αυτή των τυφώνων ενισχύει την πιθανότητα για δυτικό αφρικανικό μουσώνα φέτος πάνω από το κανονικά επίπεδα, ευνοώντας την ύπαρξη Αφρικανικών Ανατολικών Κυμάτων (African Easterly Waves) τα οποία προκαλούν μερικές από τις ισχυρότερες και μακροβιότερες τροπικές καταιγίδες στον Ατλαντικό. Τέλος, οι ασθενείς αληγείς άνεμοι αφήνουν τους τυφώνες να αναπτύσσονται σε ισχύ χωρίς τη διακοπή της ισχυρής διάτμησης του ανέμου και επίσης ελαχιστοποιούν την ψύξη των ωκεανών.

Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή συνεισφέρει στη θέρμανση της θάλασσας παγκοσμίως αλλά και στη λεκάνη του Ατλαντικού, και επιδεινώνει το λιώσιμο των πάγων στη ξηρά, οδηγώντας σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας και αυξάνοντας τον κίνδυνο στις παράκτιες περιοχές. 

Στην εικόνα επικεφαλίδας, ο δορυφόρος GOES-16 της NOAA καταγράφει τον τυφώνα Idalia να πλησιάζει τις δυτικές ακτές της Φλόριντα, ενώ ο τυφώνας Franklin αναπτύσσεται στον Ατλαντικό Ωκεανό στις 29 Αυγούστου 2023.

Πηγή: Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (National Oceanic and Atmospheric Administration)

Η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας είναι έως και 5°C πάνω από τις κανονικές για την εποχή τιμές, ενώ έχουν προηγηθεί 3 μήνες ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό. Η μέση θερμοκρασία στον Βόρειο Ατλαντικό στις 17 Ιουνίου 2023 ήταν 23°C, τιμή ρεκόρ κατά 0.2°C υψηλότερη από το προηγούμενο ρεκόρ το 2010.

Η Daniela Schmidt, καθηγήτρια Επιστημών της Γης στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, δήλωσε: “Οι ακραίες και πρωτόγνωρες θερμοκρασίες δείχνουν τη δυναμική του συνδυασμού της υπερθέρμανσης που προκαλείται από τον άνθρωπο και της φυσικής μεταβλητότητας του κλίματος όπως το Ελ Νίνιο“.

«Ενώ οι θαλάσσιοι καύσωνες συναντώνται σε θερμότερες θάλασσες όπως η Μεσόγειος, τέτοιες ανώμαλες τιμές σε αυτό το τμήμα του Βόρειου Ατλαντικού την τελευταία 15ετία είναι πρωτόγνωρες“, προσθέτει.

«Η ζέστη, όπως στην ξηρά, βάζει σε κίνδυνο τους θαλάσσιους οργανισμούς. Σε άλλα μέρη του κόσμου, έχουμε ήδη δει μαζική θνησιμότητα θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας που προκαλούνται από τον καύσωνα της θάλασσας, και έχουν προκαλέσει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στην αλιεία, στην αποθήκευση άνθρακα, και απώλεια ενδιαιτημάτων. Όσο δεν μειώνουμε δραματικά τις εκπομπές, αυτοί οι καύσωνες θα συνεχίσουν να καταστρέφουν τα οικοσυστήματά μας. Αλλά καθώς αυτό συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού, περνάει σχεδόν απαρατήρητο».

Ο Δρ Dan Smale από την Marine Biological Association μελετά τους θαλάσσιους καύσωνες για περισσότερο από μια δεκαετία και έμεινε έκπληκτος από τις θερμοκρασίες που επικρατούν τώρα.

Είπε: «Πάντα πίστευα ότι δεν θα είχαν ποτέ οικολογικά αντίκτυπο στα δροσερά νερά γύρω από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, αλλά αυτό είναι άνευ προηγουμένου και πιθανώς καταστροφικό. Οι τρέχουσες θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές αλλά όχι ακόμη θανατηφόρες για τα περισσότερα είδη, αν και στρεσογόνες για πολλά… Αν συνεχιστεί μέχρι το καλοκαίρι, θα μπορούσαμε να δούμε μαζική θνησιμότητα από φύκια, ψάρια και στρείδια».

Το Met Office, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε ότι παγκοσμίως η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας τον Απρίλιο και τον Μάιο έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών για εκείνους τους μήνες, σύμφωνα με αρχεία που χρονολογούνται από το 1850, με τον Ιούνιο επίσης να πλησιάζει σε επίπεδα ρεκόρ θερμότητας.

Το Met Office αναφέρει ότι οι θερμοκρασίες είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές λόγω του επικείμενου καιρικού φαινομένου Ελ Νίνιο.

Πηγές: ΝΟΑΑ, The Guardian