Οι χαμηλές αυτές θερμοκρασίες καταγράφονται στο Αιγαίο για πρώτη φορά από την αρχή του έτους, κατά τη διάρκεια του οποίου επικρατούσαν σταθερά θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991–2020 (Εικόνα 2). Οι χαμηλές θερμοκρασίες στην περιοχή του Αιγαίου ενδέχεται να συνδέονται με τη διέλευση ψυχρού μετώπου από την περιοχή των Βαλκανίων τις τελευταίες ημέρες.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 2. Απόλυτες τιμές θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 04/05/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία από το 1991 μέχρι και το 2020, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πιο συγκεκριμένα η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας κυμαίνεται στους κοντά στον μέσο όρο και λίγο πιο κάτω από αυτόν σε περιοχές της Δυτικής μεσογείου (Ιβηρική θάλασσα), καθώς και σε περιοχές της Βόρειας αδριατικής. Στην Ανατολική μεσόγειο η θερμοκρασία διατηρείται ακόμη σε υψηλά επίπεδα με αποκλίσεις θερμοκρασίας της τάξεως των 3-4°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Οι μεγαλύτερες θετικές αποκλίσεις παρατηρούνται σε περιοχές του Αιγαίου πελάγους και στην θάλασσα του Λεβάντε.

Επιπλέον, πολύ μεγάλες θετικές αποκλίσεις παρατηρούνται και στην Μαύρη θάλασσα της τάξεως των 4-6°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Σχεδόν σε όλη την Ανατολική μεσόγειο και στην Μαύρη θάλασσα επικρατούν συνθήκες καύσωνα της θάλασσας (Marine heatwave)[1, 2, 3] κατηγορίας 2 και 3 (μεγαλύτερες κουκίδες στην εικόνα 1).

Σε αντίθεση με τους καύσωνες στην ατμόσφαιρα, οι επιπτώσεις των καυσώνων στη θάλασσα δεν είναι ορατές στο ανθρώπινο μάτι αμέσως. Οι κυριότερες από αυτές εντοπίζονται σε θαλάσσιους οργανισμούς οι οποίοι πεθαίνουν (π.χ. Βορειοδυτική Μεσόγειος 2003) ενώ πολλά θαλάσσια είδη μεταναστεύουν μη μπορώντας να ανταπεξέλθουν στις υψηλές θερμοκρασίες της θάλασσας (π.χ. Αυστραλία 2011), με τη θέση τους κάποιες φορές να παίρνουν καινούρια είδη, προκαλώντας μια απότομη και τεράστια αναδιοργάνωση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Αυτό, έχει σαν αποτέλεσμα τεράστιο διατροφικό και οικονομικό πλήγμα στις κοινωνίες οι οποίες βασίζονται στην αλιεία. Επίσης, ο οικονομικός αντίκτυπος στη βιομηχανική αλιεία μπορεί να δημιουργήσει μέχρι και εντάσεις μεταξύ χωρών.

– Σταύρος Ντάφης, 25/05/2022

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας στις 15 Νοεμβρίου 2023. Με τις άσπρες κουκίδες οι περιοχές με καύσωνα της θάλλασας, οι μεγαλύτερες κουκίδες αντιστοιχούν στην κατηγόρια 3. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus.

[1] Καύσωνας της θάλασσας στη Δυτική Μεσόγειο, Σταύρος Ντάφης • Climatebook.gr • 25/05/2022.

[2] Βόρειο Ημισφαίριο: Καύσωνας της θάλασσας παρατηρείται σε πολλές περιοχές • Γιώργος Κύρος, Climatebook.gr • 07/08/2022.

[3] Πρωτοφανής καύσωνας της θάλασσας στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία • Σταύρος Ντάφης, Climatebook.gr • 22/06/2023.

Η κακοκαιρία «Daniel» εκτός της ξηράς φαίνεται πως είχε επίδραση και στην θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Πιο συγκεκριμένα, συγκρίνοντας τις τιμές θερμοκρασίας (Εικόνα 1) της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) και μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία «Daniel», παρατηρείται πτώση της θερμοκρασίας της τάξεως των 3-4°C στο Αιγαίο, Ιόνιο, Λιβυκό πέλαγος καθώς και στον κόλπο της Σύρτης.

Η άντληση και η ανάδευση των υδάτων που προκάλεσε το βαρομετρικό χαμηλό «Daniel» (αποκτώντας για λίγο τροπικά χαρακτηριστικά) έριξε την θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στην ανατολική Μεσόγειο. Αντιθέτως, στη δυτική Μεσόγειο παρατηρήθηκε άνοδος της θερμοκρασίας κατά 2-4°C.

Εικόνα 1. Διαφορά της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) και μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Εικόνα 2. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας πριν (03.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Εικόνα 3. Θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας μετά (15.09.2023) την κακοκαιρία Daniel στη Μεσόγειο.

Πηγή δεδομένων: Copernicus/Marine.

Η κακοκαιρία ξεκίνησε στις 4 Σεπτεμβρίου 2023, πλήττοντας αρχικά την Ελλάδα. Πολύ μεγάλα ποσά βροχής σε επίπεδα ρεκόρ καταγράφηκαν σε πολλές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας με επίκεντρο την περιοχή της Θεσσαλίας, σε μια από τις χειρότερες κακοκαιρίες που έπληξαν την Ελλάδα τα τελευταία 100 χρόνια. Σύμφωνα με τον αυτόματο μετεωρολογικό σταθμό του δικτύου Ε.Α.Α/meteo.gr στη Ζαγορά Πηλίου, καταγράφηκαν συνολικά 1096 χιλιοστά βροχής, εκ των οποίων τα 760 καταγράφηκαν μέσα σε μια ημέρα (05/09).

Μεγάλες και εκτεταμένες πλημμύρες προέκυψαν τις επόμενες ημέρες στον κάμπο της Θεσσαλίας βουλιάζοντας πάρα πολλά χωριά στα λασπόνερα, με τις πλημμυρισμένες εκτάσεις σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις να ξεπερνούν και τα 700.000 στρέμματα. Τέλος, οι νεκροί στην Ελλάδα ανήλθαν στους 17 (μέχρι στιγμής).

Η κακοκαιρία DANIΕL μετά τη χώρα μας, έπληξε με ιδιαίτερη σφοδρότητα κατά το διάστημα 9-12 Σεπτεμβρίου, τη Βόρεια Αφρική και ιδιαίτερα τη Λιβύη όπου έχασαν τη ζωή τους περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι, ενώ σε 10.000 ανέρχονται οι τραυματίες και οι αγνοούμενοι, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για τελικό αριθμο νεκρών κοντά στους 20.000. Οι περισσότεροι νεκροί και τραυματίες καθώς και οι μεγαλύτερες ζημιές εντοπίζονται στην πόλη Δάρνη στη Βορειοανατολική Λιβύη, όπου 2 φράγματα έσπασαν και μεταφέρθηκε το νερό με τεράστια ορμή μέσα στην πόλη, καταστρέφοντας ολοκληρωτικά περισσότερα από 2.000 κτίρια.

Ο παρακάτω χάρτης (Εικόνα 1) δίνει το εκτιμώμενο συνολικό ύψος βροχής των 4 ημερών 04-12/09/2023 στην περιοχή της Μεσογείου, καθώς επίσης και την πορεία του βαρομετρικού χαμηλού«Daniel». Η εκτίμηση έγινε με τη χρήση δορυφορικών δεδομένων (πηγή: GPM, www.nasa.gov). Τα παραπάνω δεδομένα είναι υπό εκτίμηση καθώς σύμφωνα και με επίγειες καταγραφές το ύψος βροχής σε περιοχές της Θεσσαλίας ξεπέρασε και τα 1000 χιλιοστά, ενώ σε περιοχές της Λιβύης και τα 400 χιλιοστά σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Εικόνα 1. Δορυφορική εκτίμηση συνολικής βροχόπτωσης 9 ημερών από το προϊόν GPM IMERG της NASA, για την περιοχή της Μεσογείου το χρονικό διάστημα 4-12 Σεπτεμβρίου 2023.

Τη Δευτέρα 24 Ιουλίου 2023 καταγράφηκαν ακραίες τιμές θερμοκρασίας σε περιοχές της Ιταλίας και ειδικότερα στη Σαρδηνία και στη Σικελία.

Πιο συγκεκριμένα, στην περιοχή Jerzu, στην επαρχία Nuoro  στην Ανατολική Σαρδηνία, σημειώθηκε μέγιστη τιμή θερμοκρασίας στους 48.2°C. Η τιμή αυτή αποτελεί νέο ρεκόρ μέγιστης θερμοκρασίας στην Ευρώπη για το μήνα Ιούλιο.

Εικόνα 1. Μέγιστη θερμοκρασία στη Μεσόγειο στις 24 Ιουλίου 2023. Σημειωμένο πάνω στον χάρτη το νεο ρεκόρ μέγιστης θερμοκρασίας για την Ευρώπη για το μήνα Ιούλιο που σημειώθηκε στη Σαρδηνία.

Υψηλότερες από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας παρατηρούνται και στην Ευρώπη, όπου στις 12 Ιουνίου 2023 στο 95% των ακτών της Ευρωπαϊκής Ηπείρου σημειώθηκαν θετικές αποκλίσεις της θερμοκρασίας της θάλασσας. Μοναδικές εξαιρέσεις την περιοχή του Βορείου Αιγαίου Πελάγους και σε περιοχές στην Βαλτική καθώς και στην Νορβηγική θάλασσα με την θερμοκρασία της θάλασσας να είναι κατά 1-2°C κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Πολυ υψηλές θετικές αποκλίσεις παρατηρούνται σε περιοχές της Δυτικής Μεσογείου και στον Βισκαϊκό κόλπο της τάξης των 4-5°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στην Ευρώπη στις 12 Ιουνίου 2023.

Πηγή δεδομένων: NOAA OI SST V2