Εικόνα 1. Αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε σχέση με την μέση τιμή της περιόδου 1991-2020 στην περιοχή της Μεσογείου από δορυφορικές μετρήσεις στις 28/02/2026. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Το Βόρειο Αιγαίο και η Αδριατική εμφανίζουν ωστόσο σημαντικά υψηλότερες αποκλίσεις, της τάξης των 1.2 έως 1.8°C. Οι σχετικά αυξημένες αυτές θερμοκρασίες αποτελούν συνέχεια της ανοδικής τάσης που παρατηρείται στη μέση θερμοκρασία της Μεσογείου από την αρχή του έτους, σύμφωνα με δορυφορικές μετρήσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις ελληνικές θάλασσες, ολόκληρη η χειμερινή περίοδος κύλησε με θερμοκρασία επιφάνειας θάλασσας πάνω από τα κανονικά επίπεδα στο Ιόνιο και πολύ πάνω από τα κανονικά στο Αιγαίο, με το Βόρειο Αιγαίο να καταγράφει τιμές επιπέδου ρεκόρ καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.

Εικόνα 2. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Αιγαίο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 3. Ημερήσια θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας στο Ιόνιο πέλαγος από δορυφορικές μετρήσεις. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της λεκάνης από το 1982 μέχρι και το 2026, παρουσιάζεται με διακεκομμένη μαύρη γραμμή, ενώ οι ημερήσιες τιμές απο την αρχή του 2026 με συνεχές μαύρο και κόκκινο χρώμα. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & Οπτικοποίηση δεδομένων: climatebook.gr.

Εικόνα 1: Μηνιαίες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στον βόρειο Ατλαντικό ωκεανό για την περίοδο Μάιο-Αύγουστο 2023, σε σχέση με τις αντίστοιχες μηνιαίες τιμές της περιόδου 1981-2010.Πηγή: [1]

Εικόνα 2: Ημερήσιες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στον Βόρειο Ατλαντικό, σε σχέση με την περίοδο 1981–2010. Οι ημερήσιες ανωμαλίες της θερμοκρασίας είναι υπολογισμένες για την περιοχή μεταξύ του ισημερινού έως 60° Β, απο δεδομένα παρατηρήσεων (ERA5), ενώ τα έτη απεικονίζονται με χρωματιστές γραμμές, από σκούρο μπλε (παλαιότερες χρονιές) έως ανοιχτό μπλε (πρόσφατες χρονιές) και το 2023 με έντονο κόκκινο. Παράλληλα, με μαύρες και γκρίζες καμπύλες απεικονίζονται οι ημερήσιες τιμές ανωμαλίας της επιφανειακής θερμοκρασίας της περιοχής για το 2023, όπως αυτές προσομοιώθηκαν απο κλιματικά μοντέλα. Πηγή: [1]

Χρησιμοποιώντας δεδομένα από παρατηρήσεις, κλιματικά και ωκεάνια μοντέλα, πρόσφατη έρευνα [1] απέδειξε ότι το ακραίο αυτό φαινόμενο προέκυψε από ένα συνδυασμό συνθηκών: Ασθενείς άνεμοι οι οποίοι επικράτησαν σε μεγάλο μέρος του Βόρειου Ατλαντικού την περίοδο εκείνη οδήγησαν σε ισχυρή διαστρωμάτωση του ωκεανού και κατα συνέπεια στην δημιουργία ενός πολύ λεπτού στρώματος ανάμειξης στην επιφάνεια του. Στο στρώμα αυτό συσσωρεύτηκε μεγάλη ποσότητα θερμότητας λόγω και της μειωμένης νεφοκάλυψης και άρα της σχετικά έντονης ηλιακής ακτινοβολίας στην επιφάνεια. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η έλλειψη έντασης των ανέμων σχετίζεται με την εμφάνιση του φαινομένου El Nino στον Ειρηνικό Ωκεανό κατά την περίοδο εκείνη. Επιπρόσθετα, σε τοπικό επίπεδο, η αύξηση της προσπίπτουσας ηλιακής ακτινοβολίας ενδέχεται να οφείλεται και στη επιβαλλόμενη μείωση στις εκπομπές θειικών αερολυμάτων από τις μεγάλες ναυτιλιακές οδούς του Βόρειου Ατλαντικού.

Η μελέτη καταλήγει ότι θαλάσσιοι καύσωνες παρόμοιας έντασης αναμένεται να εμφανίζονται πιο συχνά στο μέλλον. Ο βασικός λόγος είναι ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται τάση για λέπτυνση του ανώτερου στρώματος ανάμειξης του ωκεανού, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί. Η τάση αυτή οφείλεται κυρίως στην υπερθέρμανση των επιφανειακών στρωμάτων του ωκεανού αλλά και στην εισροή γλυκού νερού από το λιώσιμο των πάγων. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ενα πολύ λεπτό στρώμα ανάμειξης στην επιφάνεια του ωκεανού μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση θαλάσσιων καυσώνων, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα έντονη ηλιακή ακτινοβολία. Παρομοιες συνθήκες που ευνοούν αντίστοιχους θαλάσσιους καύσωνες έχουν παρατηρηθεί επίσης και στον βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό.

Πηγή:

[1]: England, M.H., Li, Z., Huguenin, M.F. et al. Drivers of the extreme North Atlantic marine heatwave during 2023. Nature 642, 636–643 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-08903-5

Σύμφωνα με την κλιματική αποτίμηση του Climatebook, η μακροχρόνια τάση αύξησης της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα την περίοδο 1991–2020 ανέρχεται περίπου σε +1.5 °C. Αυξητική τάση είναι όμως είναι εμφανής και σε βάθύτερα στρώματα της θάλασσας: η συνολική τάση εκτιμάται σε +1.2 °C για το επιφανειακό στρώμα (0–200 μ.), σε +0.9 °C για τα μεσαία βάθη (200–800 μ.) και σε +0.2 °C για τα βαθύτερα στρώματα (800–4000 μ.), υποδεικνύοντας μια σταθερή, καθολική άνοδο της θερμοκρασίας σε ολόκληρη τη θαλάσσια στήλη.

Εικόνα 1. Συνολική τάση της θερμοκρασίας της θάλασσας στην Ελλάδα σε όλα τα βάθη από το 1991. Πηγή δεδομένων: Marine/Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: Climatebook.

Περισσότερα για την κλιματική αποτίμηση στην Ελλάδα για το 2024 μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Πρόσφατη μελέτη μάλιστα αποκάλυψε ότι η πρώτη φορά στα χρονικά όπου ο Αρκτικός Ωκεανός θα ικανοποιεί αυτή τη συνθήκη, μπορεί να συμβεί ήδη πριν το 2030 [4]. Χρησιμοποιώντας διαφορετικά κλιματικά μοντέλα και εκτενή αριθμό κλιματικών προβλέψεων μέχρι το 2100, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως η εμφάνιση της πρώτης ημέρας με “συνθήκες απουσίας πάγου” υπολογίζεται το νωρίτερο σε διάστημα 3-6 ετών από την ημέρα κατά την οποία ο πάγος παρουσίασε τη μικρότερη καταγεγραμμένη (ως τώρα) έκταση (3,39 εκατομμύρια km²) το 2023, ενώ κατα μέσο όρο, το διάστημα αυτό υπολογίζεται στα 24-25 χρόνια (Εικόνα 1). Το φαινόμενο αυτό φαίνεται να λαμβάνει χώρα στο μέλλον τους μήνες Αύγουστο και Σεπτέμβριο, ενώ η διάρκειά του εκτιμάται μεταξύ 11 και 53 ημερών, κατα μέσο όρο. Ωστόσο, η εμφάνιση του μέχρι στιγμής δεν συνεπάγεται ότι θα επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο ή ότι ο Αρκτικός Ωκεανός θα παραμένει σε αυτές τις συνθήκες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. 

Εικόνα 1. Ιστογράμματα που απεικονίζουν τον ελάχιστο (α) και μέγιστο (β) αναμενόμενο χρόνο εμφάνισης της ημερας με “συνθήκες απουσίας πάγου” στον Αρκτικό Ωκεανό, από την ημέρα κατά την οποία ο πάγος παρουσίασε τη μικρότερη καταγεγραμμένη (ως τώρα) έκταση (3,39 εκατομμύρια km²) το 2023, για τα διαφορετικά κλιματικά μοντέλα και όλα τα Κοινωνικοοικονομικά Σενάρια της Κλιματικής Αλλαγής SSP (χρώματα). Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η πρώτη ημέρα με  “συνθήκες απουσίας πάγου” δεν εξαρτάται από τα σενάρια της κλιματικής αλλαγής, αλλά από την εσωτερική μεταβλητότητα του συστήματος.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η χρονική στιγμή (μέρα) κατα την οποία αναμένεται να εμφανιστούν για πρώτη φορά οι “συνθήκες απουσίας πάγου” φαίνεται να μην σχετίζεται τόσο με την ένταση της εξωγενούς (ανθρωπογενούς) θέρμανσης και το σενάριο της κλιματικής αλλαγής, όσο με την φυσική απόκριση/εσωτερική μεταβλητότητα του συστήματος. Παράλληλα, η μετάβαση στις “συνθήκες απουσίας πάγου” δεν φαίνεται να σχετίζεται αποκλειστικά με την καλοκαιρινή περίοδο, αλλά αποτελεί προιον της σταδιακής μείωσης του πάχους του πάγου κατα τη διάρκεια του έτους. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες της ατμόσφαιρας κατα τη διάρκεια του χειμώνα και την άνοιξη, καθώς και οι καταιγίδες που πλήττουν την Αρκτική μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκταση του πάγου, επιταχύνοντας έτσι την εμφάνιση της πρώτης ημέρας με «συνθήκες απουσίας πάγου» στον 21ο αιώνα. 

Παρά την αβεβαιότητα των μελλοντικών προβλέψεων σχετικά με τη χρονική στιγμή όπου η παγοκάλυψη θα φτάσει σε κρίσιμο σημείο, το λιώσιμο των πάγων συνοδεύεται από πολλαπλές επιπτώσεις οι οποίες γίνονται ήδη εμφανείς: Για παράδειγμα η απελευθέρωση του (παγιδευμένου στον πάγο) μεθανίου (αέριο του θερμοκηπίου) στην ατμόσφαιρα, η αστάθεια του εδάφους η οποία προκαλεί ζημιές σε κτίρια και δρόμους, ο περιορισμός των μεταναστευτικών διαδρομών των ζώων, το οποίο καθιστά την εύρεση τροφής και αναπαραγωγη δυσκολότερη αλλά και η επέκταση των δέντρων και θάμνων βορειότερα στη τούνδρα της Αλάσκας, επηρεάζονται την οικολογία της περιοχής [2]. Η μελέτη καταλήγει ωστόσο, ότι ο περιορισμός της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη κάτω από τους 1.5°C (συμφωνία του Παρισιού), μπορεί είτε να καθυστερήσει είτε να αποφύγει την δραστική μείωση της παγοκαλυψης στον Αρκτικό, με ότι αυτό συνεπάγεται για τις ανθρώπινες κοινωνίες και τα οικοσυστηματα της περιοχής.

References:

[1]: Rantanen, M., Karpechko, A. Y., Lipponen, A., Nordling, K., Hyvärinen, O., Ruosteenoja, K., … & Laaksonen, A. (2022). The Arctic has warmed nearly four times faster than the globe since 1979. Communications earth & environment, 3(1), 168.

[2]: https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/warming-arctic

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change_in_the_Arctic

[4] Heuzé, C., & Jahn, A. (2024). The first ice-free day in the Arctic Ocean could occur before 2030. Nature Communications, 15(1), 1-10.

Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική μελέτη [1], η ανάπτυξη αυτού του φαινομένου ευνοήθηκε από την επικράτηση ατμοσφαιρικού αντικυκλώνα, οδηγώντας σε έναν από τους μεγαλύτερους σε διάρκεια (~16 ημέρες) και ένταση θαλάσσιους καύσωνες που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή. Με τη σειρά τους, αυτές οι ακραίες τιμές θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας οδήγησαν σε μείωση της νεφοκάλυψης πάνω από τη θάλασσα, αλλά και σε θερμοκρασίες ρεκόρ πάνω από τη στεριά, συνεισφέροντας μέχρι και στη δημιουργία βροχοπτώσεων από θερμικές καταιγίδες.

Πιο συγκεκριμένα, ο Βορειοδυτικός Ατλαντικός παρουσίασε αυξημένες τιμές θερμοκρασίας ήδη από τον Μάιο του 2023, ενώ το πρώτο μισό του Ιουνίου χαρακτηρίστηκε από παρατεταμένη ηλιοφάνεια, υψηλές τιμές θερμοκρασίας αέρα, χαμηλό κυματισμό, και ασθενή παλίρροια σε ορισμένες περιοχές. Οι παράγοντες αυτοί διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο, καθιστώντας πιο ρηχό το επιφανειακό στρώμα του ωκεανού, του οποίου η θερμοκρασία ήταν υψηλή λόγω αυξημένης ηλιακής ακτινοβολίας. Ωστόσο, η μέση θερμοκρασία της θάλασσας γύρω από τις βορειοδυτικές περιοχές της Ευρώπης κατά τη δεύτερη εβδομάδα του Ιουνίου 2023, φαίνεται να αυξήθηκε κατά 2.4 °C μέσα σε μόλις 6 ημέρες (10-16 Ιούνη 2023). Λόγω της στρωμάτωσης του ωκεανού που προκάλεσαν οι παραπάνω συνθήκες, η μεγάλη ποσότητα θερμότητας παρέμεινε “εγκλωβισμένη” στο ρηχό, επιφανειακό ωκεάνιο στρώμα.

Εικόνα 1: Μέση θερμοκρασιακή ανωμαλία στην επιφάνεια της θάλασσας κατά την περίοδο κορύφωσης του θαλάσσιου καύσωνα (19-25/6/2023), σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1982-2012. Επίσης απεικονίζονται με μαύρο περίγραμμα: Θαλάσσιος καύσωνας κατηγορίας II, με διαγραμμίσεις: Θαλάσσιος καύσωνας κατηγορίας III, με κίτρινο περίγραμμα: Θαλάσσιος καύσωνας κατηγορίας IV. Τα δεδομένα της περιόδου προέρχονται από το σετ δεδομένων OSTIA. Πηγή: Berthou et al., (2024)

Ο θαλάσσιος καύσωνας με τη σειρά του φαίνεται να προκάλεσε αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα κατα 0.6 °C καθώς και του υετού κατα 23 % πάνω από τη Βρετανία, μέσω της θαλάσσιας αύρας, η οποία μετέφερε θερμότητα και υγρασία από την θάλασσα στη στεριά. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο υετός που παρατηρήθηκε στις περιοχές αυτές λόγω ισχυρών ανοδικών κινήσεων των αερίων μαζών, θα ήταν απίθανο να συμβούν χωρίς την ύπαρξη των υψηλών αυτών τιμών θερμοκρασίας της θάλασσας. Ταυτόχρονα, η παρουσία του θαλάσσιου καύσωνα οδήγησε σε μειωμένη νεφοκάλυψη, η οποία ενέτεινε την ηλιακή ακτινοβολία, η οποία εν συνεχεία αύξησε περαιτέρω τη θερμοκρασία της θάλασσας κ.ο.κ. Ο θαλάσσιος καύσωνας έλαβε τέλος στις αρχές του Ιουλίου 2023, εξαιτίας της ανάμειξης της υδάτινης στήλης από τους ισχυρούς ανέμους που συνόδευαν ένα ατμοσφαιρικό σύστημα χαμηλής πίεσης. 

Η μελέτη επισημαίνει ότι η τάση θέρμανσης των τελευταίων 20 ετών στη περιοχή είναι υπεύθυνη για την υψηλή ένταση του θαλάσσιου αυτού καύσωνα. Μάλιστα, ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας στις περιοχές αυτές, σύμφωνα με τα πιο απαισιόδοξα σενάρια της κλιματικής (RCP8.5) πρόκειται να δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες τα μελλοντικά (2070-2098) φαινόμενα καύσωνα της θάλασσας θα είναι πιο ισχυρά.

Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης εργασίας έρχονται να επιβεβαιώσουν μια παλαιότερη μελέτη παγκόσμιας κλίμακας, σύμφωνα με την οποία οι θαλάσσιοι καύσωνες φαίνεται να οδηγούν σε αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα και της υγρασίας αλλά και σε πιο ασθενείς ανέμους στις παράκτιες περιοχές, αυξάνοντας τον βαθμό θερμικής δυσφορίας κατά την καλοκαιρινή περίοδο [2].

Πηγές:

[1]. Berthou, S., Renshaw, R., Smyth, T., Tinker, J., Grist, J. P., Wihsgott, J. U., … & Worsfold, M. (2024). Exceptional atmospheric conditions in June 2023 generated a northwest European marine heatwave which contributed to breaking land temperature records. Communications Earth & Environment, 5(1), 287. 

[2]. Hu, L. (2021). A global assessment of coastal marine heatwaves and their relation with coastal urban thermal changes. Geophysical Research Letters, 48(9), e2021GL093260.

Άνοδος της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας από το 1993 μέχρι σήμερα. Πηγή: NASA

Η υπερθέρμανση του πλανήτη λόγω αύξησης στην συγκέντρωση αερίων θερμοκηπίου αδιαμφισβήτητα αποτελεί την αιτία πίσω από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Οι βασικοί μηχανισμοί με τους οποίους αυξάνεται η παγκόσμια μέση στάθμη της θάλασσας είναι δύο:

α) Η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού προκαλεί την θερμική διαστολή του, δηλαδή την μείωση της πυκνότητας και αύξηση του όγκου του. Άμεση συνέπεια αυτών είναι η αύξηση της στάθμης της θάλασσας.

β) H αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος οδηγεί στην αποσταθεροποίηση και σταδιακή υποχώρηση των παγετώνων προς την θάλασσα. Οι παγετώνες είναι μεγάλα σώματα συμπιεσμένου πάγου που σχηματίζονται σε βάθος δεκαετιών ή αιώνων από την συσσώρευση χιονιού σε περιοχές πολύ χαμηλών θερμοκρασιών όπως η Γροιλανδία, η Ανταρκτική και άλλοι ορεινοί όγκοι σε μικρότερα γεωγραφικά πλάτη. Την αέναη μεγέθυνση αυτού του σώματος σταματάει κάποια στιγμή η βαρύτητα, η οποία το θέτει σε κίνηση προς την θάλασσα σαν ποτάμι πάγου με ταχυτήτα μόνο λίγων εκατοστών ή μέτρων τη μέρα. Σε συνθήκες υπερθέρμανσης, ο ρυθμός τήξης τους έχει γίνει μεγαλύτερος από τον ρυθμό αναπλήρωσης τους από φρέσκο χιόνι, οπότε έχουμε στην ουσία αύξηση της μάζας του νερού της θάλασσας και άρα της στάθμης της. Μια γραφική απεικόνιση του φαινομένου μπορείτε να δείτε σε βίντεο προσομοίωσης της NASA.

Μικρότερες αλλαγές στην παγκόσμια στάθμη της θάλασσας προκαλούν και οι μεταβολές στη συγκέντρωση υπέργειων και υπόγειων υδάτων στην στεριά λόγω φυσικών (π.χ., καιρικά φαινόμενα) και ανθρωπογενών (κατασκευή φραγμάτων, άντληση υδάτων) παραγόντων. Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι σε τοπικό επίπεδο η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη ή μικρότερη από την παγκόσμια μέση τιμή λόγω τοπικών μεταβολών στη θερμοκρασία, στην αλατότητα, στα θαλάσσια ρεύματα, στις κάθετες μετατοπίσεις της στεριάς [3], σε βαρυτικές προσαρμογές από την υποχώρηση των παγετώνων και άλλους παράγοντες.

Χάρτης μεταβολής της στάθμης της θάλασσας την περίοδο 1992-2019. Πηγή: NASA

Ο ρόλος των παγόβουνων

Μια υποσημείωση που χρειάζεται σε αυτό το σημείο αφορά τα παγόβουνα, τα μεγάλα εκείνα κομμάτια πάγου που έχουν αποκολληθεί από τις εκβολές των παγετώνων και επιπλέουν στη θάλασσα. Κατά την εισχώρηση των παγόβουνων στη θάλασσα εκτοπίζεται νερό προς τα πάνω, οπότε αυξάνεται η στάθμη της θάλασσας. Στη συνέχεια, ωστόσο, το λιώσιμο των παγόβουνων δεν επηρεάζει αισθητά την στάθμη της θάλασσας. Αν σε ένα ποτήρι νερό αφήσουμε ένα παγάκι να λιώσει, τότε η στάθμη του νερού δε θα αυξηθεί. Παρ’όλα αυτά, η άνοδος στη στάθμη που επιφέρει το λιώσιμο ενός παγόβουνου στη θάλασσα δεν είναι μηδενική καθώς το παγόβουνο έχει διαφορετική σύσταση από το νερό της θάλασσας και συγκεκριμένα δεν περιέχει αλάτι. Αν αφήσουμε ένα παγάκι να λιώσει σε ποτήρι με θαλασσινό νερό, τότε θα έχουμε μικρή άνοδο της στάθμης καθώς θα μειωθεί η συνολική αλατότητα και άρα η πυκνότητά του νερού.

Ποια η συνεισφορά του κάθε μηχανισμού στην αύξηση της στάθμης της θάλασσας μέχρι σήμερα;

Οι προσπάθειες πολλών κλιματολόγων σήμερα εντοπίζονται στην πιο ακριβή παρατήρηση και μοντελοποίηση των παραπάνω μηχανισμών. Στόχος είναι ο προσδιορισμός της συνεισφοράς του κάθε μηχανισμού στην άνοδο που έχουμε παρατηρήσει ως σήμερα και σε αυτήν που αναμένεται να βιώσουμε τις επόμενες δεκαετίες. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα των ερευνών συνοψίζονται στην τελευταία (6η) έκθεση αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος του ΟΗΕ. Τα κυριότερα συμπεράσματα είναι τα εξής:

• Η άνοδος της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας την περίοδο 1901-1990 (+12 cm) οφείλεται κατά 31.9% σε θερμική διαστολή, κατά 29.3% σε υποχώρηση των παγετώνων της Γροιλανδίας, κατά 0.4% σε υποχώρηση των παγετώνων της Ανταρκτικής, κατά 52% σε υποχώρηση λοιπών παγετώνων (π.χ. Ιμαλάια, Βραχώδη Όρη, Άνδεις, Άλπεις) και κατά -14% (αρνητική συνεισφορά) σε αύξηση της συγκέντρωσης υδάτων στη στεριά.
• Η μεγαλύτερου ρυθμού άνοδος της παγκόσμιας στάθμης την περίοδο 1993-2018 (+8 cm) οφείλεται κατά 45.9% σε θερμική διαστολή, κατά 15.2% σε υποχώρηση των παγετώνων της Γροιλανδίας, κατά 8.6% σε υποχώρηση των παγετώνων της Ανταρκτικής, κατά 19.4% σε υποχώρηση λοιπών παγετώνων και κατά 10.9% σε μείωση της συγκέντρωσης υδάτων στη στεριά.

Βλέπουμε λοιπόν ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχει αυξηθεί σημαντικά η σχετική συνεισφορά της θερμικής διαστολής και των παγετώνων της Ανταρκτικής. Σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε στις τελευταίες εκτιμήσεις για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα.

Πηγές δεδομένων:
[1] https://sealevel.nasa.gov/understanding-sea-level/key-indicators/global-mean-sea-level/
[2] https://el.wikipedia.org/wiki/Δορυφορική_αλτιμετρία
[3] https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ad127e

Επιστήμονες από την Ταϊβάν και τις ΗΠΑ ανέλυσαν εκατοντάδες τροπικούς κυκλώνες που δημιουργήθηκαν στο παρελθόν στον Ειρηνικό και όντως επιβεβαίωσαν τα παραπάνω που ήταν ήδη γνωστά από προηγούμενες μελέτες. Επιπλέον όμως, διερεύνησαν τις περιβαλλοντικές συνθήκες στο μέλλον για να δουν αν η ένταση των κυκλώνων θα αυξηθεί, από τη γένεση έως τη θέση μέγιστης έντασης κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Τα αποτελέσματα έχουν μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς σε ένα θερμότερο μέλλον, οι τροπικοί κυκλώνες που μετατοπίζονται προς τους πόλους, πολύ πιθανό να έχουν στατιστικά σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να φτάσουν της Κατηγορία 5 στην πενταβάθμια κλίμακα Saffir-Simpson.

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι κατά το πιο απαισιόδοξο σενάριο εκπομπών θερμοκηπικών αερίων (RCP8.5) μέχρι το 2100, η τάση αύξησης της συχνότητας εμφάνισης τροπικών κυκλώνων στον Δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό μπορεί να μειωθεί κατά 42 % και κατά 22 % κατά το μέτριο σενάριο RCP4.5. Τα αποτελέσματα εξηγούνται από την παρουσία πιο ψυχρών επιφανειακών υδάτων όσο οι τροπικοί κυκλώνες πλησιάζουν τους πόλους, και από την παρουσία ισχυρής διάτμησης ανέμων, δηλαδή τη διαφορά ταχύτητας και κατεύθυνσης ανέμων καθ’ύψος.

Διαβάστε τη μελέτη στο Nature

Η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας είναι έως και 5°C πάνω από τις κανονικές για την εποχή τιμές, ενώ έχουν προηγηθεί 3 μήνες ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό. Η μέση θερμοκρασία στον Βόρειο Ατλαντικό στις 17 Ιουνίου 2023 ήταν 23°C, τιμή ρεκόρ κατά 0.2°C υψηλότερη από το προηγούμενο ρεκόρ το 2010.

Η Daniela Schmidt, καθηγήτρια Επιστημών της Γης στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, δήλωσε: “Οι ακραίες και πρωτόγνωρες θερμοκρασίες δείχνουν τη δυναμική του συνδυασμού της υπερθέρμανσης που προκαλείται από τον άνθρωπο και της φυσικής μεταβλητότητας του κλίματος όπως το Ελ Νίνιο“.

«Ενώ οι θαλάσσιοι καύσωνες συναντώνται σε θερμότερες θάλασσες όπως η Μεσόγειος, τέτοιες ανώμαλες τιμές σε αυτό το τμήμα του Βόρειου Ατλαντικού την τελευταία 15ετία είναι πρωτόγνωρες“, προσθέτει.

«Η ζέστη, όπως στην ξηρά, βάζει σε κίνδυνο τους θαλάσσιους οργανισμούς. Σε άλλα μέρη του κόσμου, έχουμε ήδη δει μαζική θνησιμότητα θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας που προκαλούνται από τον καύσωνα της θάλασσας, και έχουν προκαλέσει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στην αλιεία, στην αποθήκευση άνθρακα, και απώλεια ενδιαιτημάτων. Όσο δεν μειώνουμε δραματικά τις εκπομπές, αυτοί οι καύσωνες θα συνεχίσουν να καταστρέφουν τα οικοσυστήματά μας. Αλλά καθώς αυτό συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού, περνάει σχεδόν απαρατήρητο».

Ο Δρ Dan Smale από την Marine Biological Association μελετά τους θαλάσσιους καύσωνες για περισσότερο από μια δεκαετία και έμεινε έκπληκτος από τις θερμοκρασίες που επικρατούν τώρα.

Είπε: «Πάντα πίστευα ότι δεν θα είχαν ποτέ οικολογικά αντίκτυπο στα δροσερά νερά γύρω από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, αλλά αυτό είναι άνευ προηγουμένου και πιθανώς καταστροφικό. Οι τρέχουσες θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές αλλά όχι ακόμη θανατηφόρες για τα περισσότερα είδη, αν και στρεσογόνες για πολλά… Αν συνεχιστεί μέχρι το καλοκαίρι, θα μπορούσαμε να δούμε μαζική θνησιμότητα από φύκια, ψάρια και στρείδια».

Το Met Office, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε ότι παγκοσμίως η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας τον Απρίλιο και τον Μάιο έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών για εκείνους τους μήνες, σύμφωνα με αρχεία που χρονολογούνται από το 1850, με τον Ιούνιο επίσης να πλησιάζει σε επίπεδα ρεκόρ θερμότητας.

Το Met Office αναφέρει ότι οι θερμοκρασίες είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές λόγω του επικείμενου καιρικού φαινομένου Ελ Νίνιο.

Πηγές: ΝΟΑΑ, The Guardian