Στις αρχές του 2026, η διεθνής συζήτηση για το κλίμα βρίσκεται σε ένα οξύ παράδοξο. Την ώρα που οι επιστημονικές ενδείξεις για επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη ενισχύονται, θεσμικά εργαλεία που είχαν σχεδιαστεί για να την περιορίσουν αποδυναμώνονται συστηματικά και συστημικά.
Σύμφωνα με το άρθρο της Lisa Friedman στους New York Times (13 Φεβρουαρίου 2026), ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να διαγράψει τα επίσημα επιστημονικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία η κλιματική αλλαγή αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, τερματίζοντας έτσι τη νομική εξουσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης να ελέγχει τις εκπομπές ρύπων που οδηγούν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Δηλαδή, ανακαλεί το λεγόμενο «Endangerment Finding» (Πόρισμα Επικινδυνότητας) του 2009, που αποτέλεσε τη νομική βάση με την οποία η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) υποχρεώθηκε να ρυθμίζει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου βάσει του Clean Air Act.
Τι σημαίνει πρακτικά;
Η ανάκληση του Endangerment Finding δεν αποτελεί απλή διοικητική πράξη. Αγγίζει τον πυρήνα της αμερικανικής περιβαλλοντικής πολιτικής των τελευταίων δεκαπέντε ετών.
Συγκεκριμένα:
1. Αποδυναμώνεται η νομική βάση ρύθμισης των εκπομπών.
Χωρίς το πόρισμα, η EPA δυσκολεύεται να τεκμηριώσει νομικά την ανάγκη επιβολής ορίων στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
2. Διευρύνεται το περιθώριο χαλάρωσης κανονισμών.
Η κίνηση ανοίγει τον δρόμο για αναθεώρηση ή κατάργηση προτύπων κατανάλωσης καυσίμου στα οχήματα και περιορισμών εκπομπών σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Υποστηρικτές της απόφασης υπερθεματίζουν ότι περιορίζει την «ρυθμιστική υπερβολή» και ενισχύει την ενεργειακή ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ. Αντίθετα, κλιματολόγοι και πρώην αξιωματούχοι περιβαλλοντικής πολιτικής επισημαίνουν ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη προσπάθεια αποδόμησης της ομοσπονδιακής κλιματικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών.
Ο πρώην Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η κατάργηση αυτή σημαίνει ότι: «Θα είμαστε λιγότερο ασφαλείς, λιγότερο υγιείς και λιγότερο ικανοί να καταπολεμήσουμε την κλιματική αλλαγή και όλα αυτά για να μπορέσει η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων να βγάλει ακόμη περισσότερα χρήματα».
Η διεθνής διάσταση
Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο όπου οι επιστημονικές μετρήσεις δείχνουν συνεχή άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας και αύξηση της συχνότητας ακραίων φαινομένων. Η αποδυνάμωση της ρυθμιστικής βάσης στις ΗΠΑ, μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες και ιστορικά σημαντικούς εκπομπούς, επηρεάζει το διεθνές πολιτικό κλίμα.
Η κλιματική πολιτική στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε διαχρονικά διακομματικές στιγμές συναίνεσης. Από τη δημιουργία της EPA επί Ρίτσαρντ Νίξον έως τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα υπό τον Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, η περιβαλλοντική προστασία αποτελούσε θεσμική συνέχεια. Η τρέχουσα εξέλιξη διαφοροποιείται από αυτή την παράδοση.
Ένα σημείο καμπής
Η ανάκληση του Endangerment Finding δεν καταργεί την κλιματική αλλαγή ως φυσικό φαινόμενο. Αλλά μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο το αμερικανικό κράτος αναγνωρίζει και ρυθμίζει τον κίνδυνο.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί στα ομοσπονδιακά δικαστήρια. Η νομική αντιπαράθεση αναμένεται να είναι εκτεταμένη και να επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα: εάν και με ποια τεκμηρίωση μπορεί μια κυβέρνηση να αναθεωρήσει μια επιστημονική κρίση που αποτέλεσε θεμέλιο περιβαλλοντικής πολιτικής για πάνω από μία δεκαετία.
Και κάτι άλλο αξιοσημείωτο αναδύεται, με τη δυνατότητα, κατά τη γνώμη μου, να ξεγελάσει τα έθνη. Βρισκόμαστε σε μια διχασμένη πραγματικότητα:
Στη μία εκδοχή του κόσμου, η κλιματική δράση συνεχίζεται μέσα από δίκτυα συνεργασίας, επενδύσεις και πολιτικές με σκοπό να αναχαιτήσουν την κλιματική κρίση. Πρόκειται για μια μετάβαση πιο αθόρυβη, λιγότερο συγκρουσιακή, συχνά ανομοιογενή, αλλά σταθερή. Βασίζεται στη φροντίδα, στη διαχείριση των φυσικών πόρων με όρους ανθεκτικότητας και δίκαιης μετάβασης, αλλά και στη διάχυση της ευθύνης πέρα από το κράτος.
Η άλλη; Η παραπάνω…όπου η εθνική κυριαρχία επαναπροσδιορίζεται ως ενεργειακή αυτονομία χωρίς περιορισμούς. Η κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο ανταγωνιστικότητας. Τέλος, η κλιματική πολιτική περιορίζεται ή αναστέλλεται στο όνομα της ανάπτυξης.
Ποιο μονοπάτι άραγε θα κερδίσει;
Η απάντηση δεν αποφασίζεται αποκλειστικά στις αίθουσες διαπραγμάτευσης ή στα πολιτικά γραφεία.
Η ιστορία δεν γράφεται σε ένα μόνο θεσμικό πεδίο. Γράφεται ταυτόχρονα σε πολλά. Και η κατεύθυνσή της παραμένει ανοιχτή.
Πηγή: Friedman, L. (2026, February 12). Trump administration erases government’s power to fight climate change. The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/02/12/climate/trump-epa-greenhouse-gases-climate-change.html
