Η έντονη ζέστη στα τέλη Ιουνίου 2026 άφησε ένα αποτύπωμα στη θνησιμότητα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Τα δεδομένα του ευρωπαϊκού δικτύου παρακολούθησης θνησιμότητας EuroMOMO δείχνουν μια απότομη αύξηση των θανάτων την εβδομάδα 22–28 Ιουνίου, με πολύ μεγάλες διαφοροποιήσεις τόσο μεταξύ χωρών όσο και μεταξύ ηλικιακών ομάδων.
Στο σύνολο των χωρών που περιλαμβάνονται στα δεδομένα, την εβδομάδα αυτή καταγράφηκαν περίπου 86.700 θάνατοι, όταν το αναμενόμενο επίπεδο ήταν περίπου 70.700. Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 16.000 περισσότερους θανάτους από το αναμενόμενο μέσα σε μία εβδομάδα.
Η γεωγραφική εικόνα είναι ιδιαίτερα άνιση. Το Βέλγιο και η Γαλλία παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες αποκλίσεις από τη συνήθη θνησιμότητα, με z-score 14,51 και 13,15 αντίστοιχα την εβδομάδα 22–28 Ιουνίου. Ακολουθεί η Γερμανία με 9,44, ενώ σημαντικές αυξήσεις εμφανίζονται επίσης στην Ολλανδία, την Ελβετία, την Αγγλία και την Ουαλία.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, δεν καταγράφεται ανάλογη έξαρση κατά την ίδια περίοδο. Το z-score την εβδομάδα 22–28 Ιουνίου ήταν μόλις 0,89, ενώ σε όλο το διάστημα που παρουσιάζεται στο γράφημα δεν ξεπέρασε το 1,10.
Η αύξηση ήταν συντριπτικά μεγαλύτερη στις μεγαλύτερες ηλικίες. Στα άτομα 65 ετών και άνω καταγράφηκαν περίπου 14.050 περισσότεροι θάνατοι από το αναμενόμενο, δηλαδή σχεδόν το 88% της συνολικής υπερβάλλουσας θνησιμότητας εκείνης της εβδομάδας. Μόνο στην ηλικιακή ομάδα 85+ η απόκλιση ξεπέρασε τους 7.500 θανάτους. Αντίθετα, στις ηλικίες 15–44 ετών η αύξηση ήταν πολύ μικρότερη, περίπου 300 θάνατοι πάνω από το αναμενόμενο επίπεδο.
Το z-score που χρησιμοποιεί το EuroMOMO δεν δείχνει τον αριθμό των θανάτων, αλλά το πόσο αποκλίνει η παρατηρούμενη θνησιμότητα από εκείνη που θα αναμενόταν φυσιολογικά για τη συγκεκριμένη χώρα και εποχή. Τιμή κοντά στο μηδέν σημαίνει ότι η θνησιμότητα βρίσκεται περίπου στα αναμενόμενα επίπεδα, ενώ όσο αυξάνεται η θετική τιμή τόσο πιο ασυνήθιστη είναι η αύξηση.
Τα στοιχεία αυτά δεν σημαίνουν ότι κάθε επιπλέον θάνατος μπορεί να αποδοθεί ατομικά και αποκλειστικά στη ζέστη. Πρόκειται για υπερβάλλουσα θνησιμότητα από όλες τις αιτίες. Η χρονική σύμπτωση όμως της απότομης αύξησης με το επεισόδιο υψηλών θερμοκρασιών, η συγκέντρωσή της στις μεγαλύτερες ηλικίες και οι έντονες διαφορές μεταξύ των χωρών αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο πόσο σοβαρό μπορεί να γίνει το υγειονομικό αποτύπωμα ενός ισχυρού καύσωνα.
Ο καύσωνας είναι ένας ιδιαίτερος φυσικός κίνδυνος επειδή το ανθρώπινο κόστος του παραμένει σε μεγάλο βαθμό «αόρατο». Δεν αφήνει πίσω του εικόνες καταστροφής όπως μια πυρκαγιά ή μια πλημμύρα και πολλοί από τους θανάτους που σχετίζονται με την ακραία ζέστη καταγράφονται τελικά ως καρδιαγγειακά, αναπνευστικά ή άλλα αίτια. Γι’ αυτό και η πραγματική επιβάρυνση της ζέστης στη δημόσια υγεία είναι δύσκολο να γίνει άμεσα αντιληπτή.
Το πρόβλημα, όμως, είναι ήδη μεγάλο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της ζέστης στην Ευρώπη μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, με τους περισσότερους από αυτούς τους θανάτους να θεωρούνται αποτρέψιμοι. Το 2024 μόνο, οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη στην Ευρώπη εκτιμήθηκαν σε σχεδόν 63.000.
Σε μια Ευρώπη που θερμαίνεται, η προστασία από την ακραία ζέστη δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα θερμικής άνεσης. Είναι όλο και περισσότερο ζήτημα δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους και τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς.
Πηγή δεδομένων: EuroMOMO, 2026.
