Κάποιες φωτιές δεν σβήνουν ποτέ πραγματικά. Επιβιώνουν υπόγεια όλο τον χειμώνα και μπορούν να αναπτυχθούν ξανά μήνες αργότερα, προκαλώντας νέες δασικές πυρκαγιές.

Ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά είναι πραγματικό φαινόμενο. Οι επιστήμονες τις ονομάζουν “zombie fires” (φωτιές-ζόμπι). Πρόκειται για πυρκαγιές που δεν φαίνονται στην επιφάνεια, δεν έχουν φλόγες και συχνά καλύπτονται από χιόνι. Κι όμως, κάτω από το παγωμένο έδαφος, η καύση μπορεί να συνεχίζεται αργά και αθόρυβα για μήνες.

Την άνοιξη, όταν λιώνει το χιόνι και ξεραίνεται η βλάστηση, αυτές οι κρυμμένες εστίες μπορούν να εμφανιστούν ξανά στην επιφάνεια και να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές, χωρίς να υπάρχει εμφανής νέα ανάφλεξη από κεραυνό ή ανθρώπινη δραστηριότητα.

Πώς γίνεται να καίει μια φωτιά κάτω από το χιόνι;

Το φαινόμενο αφορά κυρίως περιοχές με τύρφη. Η τύρφη είναι οργανικό υλικό που έχει σχηματιστεί από μισοαποσυντεθειμένα φυτά σε υγροτοπικά περιβάλλοντα. Σε φυσική κατάσταση είναι πολύ υγρή και λειτουργεί σαν τεράστια αποθήκη άνθρακα.

Όταν όμως η τύρφη ξηραίνεται, λόγω αποστράγγισης, παρατεταμένης ξηρασίας ή χαμηλής στάθμης υπόγειων νερών, μπορεί να πάρει φωτιά. Και τότε η καύση δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη δασική πυρκαγιά. Δεν υπάρχουν απαραίτητα μεγάλες φλόγες. Η τύρφη μπορεί να σιγοκαίει υπόγεια, αργά, σε βάθος, όπως ένα αναμμένο κάρβουνο που δεν έχει σβήσει τελείως.

Το χιόνι, αντί να τη σβήσει, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσει σαν κουβέρτα. Μονώνει το έδαφος από το έντονο κρύο και προστατεύει την υπόγεια εστία από τον αέρα και την επιφανειακή ψύξη.

Τι έδειξε νέα μελέτη στη Ρωσία

Νέα επιστημονική μελέτη εξέτασε τέτοιες υπόγειες πυρκαγιές σε βορεαλικά δάση (τάιγκα) της Ρωσίας. Οι ερευνητές προσπάθησαν να απαντήσουν σε τρία πρακτικά ερωτήματα:

• Γιατί κάποιες φωτιές επιβιώνουν τον χειμώνα;
• Πώς μπορούμε να τις εντοπίσουμε ενώ είναι κρυμμένες κάτω από το χιόνι;
• Και, κυρίως, μπορούν να σβήσουν πριν προκαλέσουν νέες πυρκαγιές την άνοιξη;

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι φωτιές-ζόμπι επιβιώνουν κυρίως εκεί όπου η στάθμη των υπόγειων νερών βρίσκεται αρκετά χαμηλά, περίπου κάτω από τα 60 εκατοστά από την επιφάνεια. Όσο πιο βαθιά βρίσκεται το νερό, τόσο πιο ξηρά παραμένουν τα ανώτερα στρώματα τύρφης και τόσο ευκολότερα μπορεί να συνεχιστεί η υπόγεια καύση.

Τα drones βλέπουν αυτό που δεν φαίνεται

Το μεγάλο πρόβλημα με αυτές τις πυρκαγιές είναι ότι δεν φαίνονται εύκολα. Ένας άνθρωπος που περπατά πάνω από το χιονισμένο έδαφος μπορεί να μην αντιληφθεί τίποτα. Οι δορυφόροι μπορούν να βοηθήσουν, αλλά η ανίχνευση μικρών, υπόγειων και χαμηλής έντασης θερμών εστιών είναι δύσκολη, ειδικά όταν υπάρχει χιόνι ή νέφωση.

Σημεία με θερική ανίχνευση πυρκαγιών από δορυφόρο. Με πορτοκαλί κουκκίδες, οι πυρκαγιές σε τυρφώδη εδάφη 1Φερβουαρίου 2026. (https://peatfires.nextgis.com/)

Η μελέτη έδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη με θερμικές κάμερες ήταν η πιο αποτελεσματική μέθοδος εντοπισμού. Στις δοκιμές, τα drones με θερμική απεικόνιση εντόπισαν περίπου το 98% των ενεργών υπόγειων εστιών.

Μπορούν να σβήσουν πριν ξυπνήσουν;

Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης δεν είναι μόνο ότι αυτές οι φωτιές μπορούν να εντοπιστούν. Είναι ότι μπορούν και να σβήσουν μέσα στον χειμώνα.

Οι ερευνητές δοκίμασαν μια μέθοδο κατά την οποία το σιγοκαμένο υλικό απομακρύνεται μηχανικά και απλώνεται πάνω στο παγωμένο έδαφος. Εκεί ψύχεται γρήγορα, αντί να παραμένει συγκεντρωμένο σε θερμή υπόγεια εστία. Η μέθοδος εφαρμόστηκε σε δεκάδες περιπτώσεις σε ρωσικές περιοχές και οι επιθεωρήσεις μετά το λιώσιμο του χιονιού δεν έδειξαν νέα ενεργή εστία στα σημεία όπου είχε γίνει σωστή επέμβαση.

Με άλλα λόγια, το χειμώνα μπορεί να υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας: οι φωτιές είναι ακόμη υπόγειες, δεν έχουν επεκταθεί σε νέα βλάστηση και μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν γίνουν ανοιξιάτικες πυρκαγιές.

Γιατί έχει σημασία για το κλίμα

Οι τυρφώνες είναι από τις σημαντικότερες φυσικές αποθήκες άνθρακα στον πλανήτη. Όταν καίγονται, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα άνθρακα που μπορεί να είχε αποθηκευτεί για αιώνες ή και χιλιάδες χρόνια. Γι’ αυτό οι φωτιές-ζόμπι δεν είναι απλώς ένα παράξενο φαινόμενο. Είναι ένας ακόμη κρίκος στον φαύλο κύκλο της κλιματικής κρίσης.

Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι πιο έντονες ξηρασίες και η αύξηση της δραστηριότητας των πυρκαγιών σε βόρειες περιοχές μπορούν να κάνουν την τύρφη πιο ευάλωτη στην καύση. Όταν οι τυρφώνες καίγονται, απελευθερώνουν περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου. Και αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την υπερθέρμανση.

Η καλή είδηση είναι ότι η επιστήμη προσφέρει πλέον εργαλεία για να τις εντοπίσουμε και να τις αντιμετωπίσουμε εγκαίρως.

Πηγή: MDPI – Εικόνα άρθρου: Greenpeace