Ευρωβουλευτές ζητούν σταθερή χρηματοδότηση για την παρακολούθηση ενός κρίσιμου συστήματος του κλίματος, καθώς η αποδυνάμωσή του θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για τη θάλασσα, τον καιρό, τη γεωργία και την ασφάλεια τροφίμων.
Όταν μιλάμε για την κλιματική κρίση, συνήθως σκεφτόμαστε την άνοδο της θερμοκρασίας, τους καύσωνες, τις ξηρασίες ή τις πλημμύρες. Υπάρχουν όμως και μεγάλα φυσικά συστήματα του πλανήτη που απορρυθμίζονται και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το κλίμα στο οποίο ζούμε. Ένα από αυτά είναι η Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία του Ατλαντικού, γνωστή διεθνώς ως AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation).
Η AMOC είναι ένα τεράστιο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων που μεταφέρει θερμά επιφανειακά νερά από τους τροπικούς προς τον Βόρειο Ατλαντικό και την Ευρώπη. Εκεί, καθώς τα νερά ψύχονται και γίνονται πιο πυκνά, βυθίζονται και επιστρέφουν προς τον νότο σε μεγαλύτερα βάθη. Με απλά λόγια, λειτουργεί σαν ένας μεγάλος «ιμάντας μεταφοράς θερμότητας» στον ωκεανό, επηρεάζοντας το κλίμα της Ευρώπης, τα καιρικά μοτίβα, τη στάθμη της θάλασσας και την ικανότητα των ωκεανών να απορροφούν άνθρακα.
Το ανησυχητικό είναι ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή μπορεί να αποδυναμώσει αυτό το σύστημα. Ένα τέτοιο σενάριο δεν θα σήμαινε απλώς «λίγο διαφορετικό καιρό». Θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά τις κλιματικές μεταβολές στη Βόρεια Ευρώπη, να αυξήσει περαιτέρω τη στάθμη της θάλασσας σε ευρωπαϊκές ακτές, να αλλάξει τα μοτίβα βροχόπτωσης και ξηρασίας σε πολλές περιοχές του κόσμου και να μειώσει την απορρόφηση άνθρακα από τους ωκεανούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατάρρευση της AMOC είναι βέβαιη ή άμεση. Σημαίνει όμως ότι πρόκειται για έναν κίνδυνο με δυνητικά πολύ μεγάλες επιπτώσεις και με σημαντικές αβεβαιότητες. Και ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται καλύτερη παρακολούθηση. Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε κοινωνίες, υποδομές, παράκτιες περιοχές και αγροτική παραγωγή αν δεν γνωρίζουμε με επάρκεια πώς μεταβάλλεται ένα από τα πιο κρίσιμα συστήματα του πλανήτη.
Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα επιστολής ευρωβουλευτών προς τον Επίτροπο για το Κλίμα, Wopke Hoekstra. Οι υπογράφοντες, ανάμεσά τους και ο Έλληνας ευρωβουλευτής της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Σάκης Αρναούτογλου, ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινητοποιήσει σταθερή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την παρακολούθηση της AMOC και των ωκεανών. Στην επιστολή τονίζεται ότι η παρακολούθηση της AMOC δεν μπορεί να εξαρτάται από αποσπασματικά ερευνητικά κονδύλια, αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί ως επείγουσα προτεραιότητα για την κλιματική ασφάλεια της Ευρώπης.
Συγκεκριμένα, ζητείται ετήσια χρηματοδότηση περίπου 25 εκατομμυρίων ευρώ για τη μόνιμη παρακολούθηση της AMOC, καθώς και η ενίσχυση μιας πιο φιλόδοξης ευρωπαϊκής προσέγγισης για την παρατήρηση των ωκεανών, όπως η ιδέα του “Ocean Telescope”. Πρόκειται για μια πρόταση που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης του ωκεανού, συνδυάζοντας δεδομένα από επιτόπιες μετρήσεις, δορυφόρους, θαλάσσιες πλατφόρμες και ερευνητικά δίκτυα.
Το πολιτικό μήνυμα είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για κλιματική ανθεκτικότητα χωρίς τα δεδομένα που απαιτούνται για να κατανοεί και να προβλέπει τους μεγάλους κινδύνους. Η παρακολούθηση των ωκεανών είναι βασική υποδομή για την προστασία των πολιτών, της οικονομίας, της γεωργίας, των παράκτιων περιοχών και της επισιτιστικής ασφάλειας.
Η κλιματική κρίση δεν εξελίσσεται μόνο στην ατμόσφαιρα. Εξελίσσεται και στους ωκεανούς. Και όσο καλύτερα «βλέπουμε» τι συμβαίνει εκεί, τόσο καλύτερα μπορούμε να προετοιμαστούμε.
