Στα βουνά και τα δάση της βόρειας Ευρώπης, ο ορεινός λαγός (Lepus timidus) έχει εξελιχθεί ώστε να «εξαφανίζεται» μέσα στο τοπίο. Το καλοκαίρι το τρίχωμά του είναι καφέ, ταιριάζοντας με το έδαφος και τη βλάστηση, ενώ τον χειμώνα γίνεται λευκό, σχεδόν αόρατο πάνω στο χιόνι. Αυτή η εποχική αλλαγή χρώματος είναι ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα εξέλιξης των ειδών για βελτιστοποίηση της προσαρμογής τους στη φύση. Τι συμβαίνει όμως όταν το περιβάλλον για το οποίο έχουν εξελιχθεί αρχίζει να αλλάζει;
Μία νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology έρχεται να απαντήσει στο αν τελικά η κλιματική αλλαγή διαταράσσει αυτό το εξελικτικό «κόλπο». Για να το κάνουν αυτό, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 10.000 παρατηρήσεις λαγών, που καταγράφηκαν από 678 αυτόματες κάμερες κατά μήκος της Νορβηγίας, και τα συνέκριναν με στοιχεία για τη διάρκεια της χιονοκάλυψης, τα τελευταία 60 χρόνια.
Χωρίζοντας την περίοδο αυτή σε δύο 30-ετείς υποπεριόδους, και συγκρίνοντας τα δεδομένα μεταξύ τους, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν την αρχική υπόθεση της μελέτης. Συγκεκριμένα, με την διάρκεια χιονοκάλυψης να έχει μειωθεί σημαντικά στο δεύτερο μισό της 60-ετίας, τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρη συσχέτιση μεταξύ χιονιού και απόχρωσης γούνας των λαγών. Έτσι, όσο λιγότερο χιόνι έχει μια περιοχή σε σχέση με το παρελθόν, τόσο περισσότερες ημέρες τον χρόνο η εποχική απόχρωση των λαγών είναι «εκτός μόδας»: λευκοί χωρίς χιόνι ή καφέ πάνω σε λευκό έδαφος. Μάλιστα, σε ορισμένες περιοχές, κυρίως στις παράκτιες ζώνες με ήπιους χειμώνες, η ασυμφωνία αυτή μπορεί να διαρκεί από εβδομάδες ή και μήνες.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο “αισθητικό”. Για έναν λαγό, το καμουφλάζ είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Όταν ξεχωρίζει από το φόντο, γίνεται εύκολος στόχος για θηρευτές, όπως η αλεπού ή ο λύγκας. Αυτό εξάλλου αποδεικνύεται και από προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι τα ζώα με απόχρωση τριχώματος που δεν τους προσφέρει εποχικό καμουφλαζ στο τοπίο έχουν χαμηλότερα ποσοστά επιβίωσης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό όμως είναι το γεγονός ότι ο ρυθμός αλλαγής του τριχώματος με την αλλαγή των εποχών δεν φαίνεται να προσαρμόζεται γρήγορα στις νέες κλιματικές συνθήκες. Η μελέτη δείχνει ότι το σημερινό χρονοδιάγραμμα αλλαγής χρώματος ταιριάζει καλύτερα με τα χιονισμένα τοπία της δεκαετίας του 1960 παρά με το σημερινό κλίμα. Με άλλα λόγια, ο ορεινός λαγός ζει σε έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορεί να ακολουθήσει η βιολογία του.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σε ορισμένους πληθυσμούς υπάρχουν λαγοί με γκρι ή καφέ χειμερινό τρίχωμα, που ίσως αποδειχθούν πιο κατάλληλοι για τα μελλοντικά, φτωχά σε χιόνι τοπία. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι η εξέλιξη θα προλάβει τις ταχύτατες αλλαγές του κλίματος.
Η ιστορία του λαγού του βουνού είναι μια μικρή αλλά χαρακτηριστική εικόνα της κλιματικής κρίσης: όταν το περιβάλλον αλλάζει, ακόμη και οι καλύτερα προσαρμοσμένοι οργανισμοί μπορεί ξαφνικά να βρεθούν εκτεθειμένοι. Και αυτό μας θυμίζει ότι η απώλεια του χιονιού δεν επηρεάζει μόνο το τοπίο, αλλά και τα είδη άγριας πανίδας που εξαρτώνται από αυτό.
[1] Stokes, A.W., Hofmeester, T.R., Thorsen, N.H., Odden, J., Linnell, J.D.C., Zimova, M., Pedersen, S., 2025. Mountain Hares Are Adapted to Historical Climates—Coat Colour Mismatch is Greatest in Areas With the Largest Reduction in Snow Cover Duration Over the Last 60 Years. Global Change Biology 31, e70365. https://doi.org/10.1111/gcb.70365
