Ο φετινός χειμώνας στην Ευρώπη δεν ήταν συνηθισμένος. Πολλές καταιγίδες, έντονες βροχές και μεγάλες αλλαγές από μέρα σε μέρα. Για να καταλάβουμε γιατί συνέβη αυτό, πρέπει να δούμε κάτι βασικό: ο καιρός στην Ευρώπη δεν εξαρτάται μόνο από ό,τι συμβαίνει εδώ, αλλά και από φαινόμενα που εξελίσσονται σε πολύ μακρινές περιοχές του πλανήτη. Μια ανάλυση του Διευθυντή Ερευνών στο Εργαστήριο Δυναμικής Μετεωρολογίας LMD στην Ecole Normale Superieure Fabio D’Andrea, εξηγεί την πολύπλοκη σύμπτωση που οδήγησε σε ένα πολύ υγρό χειμώνα στην Ευρώπη:

Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η λεγόμενη τροπική ταλάντωση Madden–Julian (MJO). Πρόκειται για μια «παλμική» δραστηριότητα καταιγίδων κοντά στον Ισημερινό που κινείται γύρω από τη Γη. Αν και συμβαίνει πολύ μακριά, μπορεί να επηρεάσει τον καιρό στην Ευρώπη μετά από περίπου 10 ημέρες. Στα μέσα του χειμώνα 2026, η MJO βρέθηκε για μεγάλο διάστημα σε φάση που ευνοεί πιο άστατο καιρό στην Ευρώπη.

Την ίδια περίοδο, στον Ινδικό Ωκεανό παρατηρήθηκε μια ανισορροπία στη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας: η δυτική πλευρά του ωκεανού ήταν πιο θερμή από την ανατολική (θετική φάση Indian Ocean Dipole). Αυτή η «αντίθεση» επηρεάζει την ατμόσφαιρα και μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες καταιγίδες στην Ευρώπη.

Στον Ειρηνικό Ωκεανό, είχαμε μια ήπια φάση της ταλάντωσης ENSO (El Niño – Southern Oscillation) όπου τα νερά ήταν λίγο πιο κρύα από το συνηθισμένο (φαινόμενο La Niña). Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό εδώ και χρόνια ότι μπορεί να επηρεάσει τον καιρό σε όλο τον πλανήτη. Στην περίπτωση της Ευρώπης, η επίδρασή του δεν είναι πάντα έντονη, αλλά φέτος ενίσχυσε την τάση για πιο ασταθή καιρό.

Ψηλότερα στην ατμόσφαιρα, στη στρατόσφαιρα, είχαμε έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα: την διακύμανση Quasi-Biennial Oscillation (QBO), μια ταλάντωση των ανέμων που αλλάζει κάθε περίπου δύο χρόνια. Φέτος, αυτοί οι άνεμοι βοήθησαν να αποδυναμωθεί ο λεγόμενος «πολικός στρόβιλος», δηλαδή μια μεγάλη μάζα πολύ ψυχρού αέρα που βρίσκεται γύρω από τον Βόρειο Πόλο. Αυτή η αποδυνάμωση οδήγησε σε ένα εντυπωσιακό φαινόμενο τον Φεβρουάριο, την αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση: μέσα σε λίγες ημέρες, η θερμοκρασία πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε απότομα έως και 50 βαθμούς Κελσίου. Αυτό διατάραξε τη «δομή» του πολικού ψύχους και λίγες εβδομάδες αργότερα επηρέασε και τον καιρό πιο χαμηλά, φέρνοντας περισσότερη αστάθεια στην Ευρώπη.

Παράλληλα, ο Ατλαντικός Ωκεανός βρίσκεται εδώ και χρόνια σε μια θερμή φάση (δείκτης Atlantic Multidecadal Variability Index (AMV)). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν περισσότερες «ενεργειακές διαφορές» στην ατμόσφαιρα, οι οποίες ευνοούν τη δημιουργία πιο έντονων βαρομετρικών συστημάτων.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες λειτούργησαν μαζί, σαν να συγχρονίστηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν ένας πολύ υγρός χειμώνας, με τον κύριο «διάδρομο» των καταιγίδων να περνά πιο νότια από το συνηθισμένο, επηρεάζοντας έντονα την Μεσόγειο. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το κλίμα είναι πολύπλοκο. Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Είναι ένας συνδυασμός πολλών φαινομένων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Και η κλιματική αλλαγή; Ξέρουμε ότι κάνει τις καταιγίδες πιο έντονες, κυρίως επειδή η ατμόσφαιρα κρατά περισσότερη υγρασία. Επίσης, η θέρμανση στην Αρκτική αλλάζει την ισορροπία του ψυχρού και του θερμού αέρα. Όμως πολλά ερωτήματα παραμένουν: πώς θα επηρεαστούν όλα αυτά τα φαινόμενα στο μέλλον;